Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy
Reseı Federasııasynyń Prezıdenti Vladımır Pýtınniń bastamasymen memleketter basshylary jáne úkimetter jetekshileri deńgeıinde ótken saltanatty is-sharaǵa Qasym-Jomart Toqaevpen qatar, Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Moldova Prezıdenti Igor Dodon, Serbııa Prezıdenti Aleksandr Výchıch, Tájikstan Prezıdenti Emomalı Rahmon, О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev, serbterden Bosnııa jáne Gersegovına Prezıdıýmynyń tóraǵasy Mılorad Dodık, sondaı-aq birqatar halyqaralyq uıymdardyń jetekshileri qatysty.
Saltanatty sherýde 13 myńnan astam áskerı qyzmetshi, 216 áskerı tehnıka jáne ártúrli 75 áskerı ushý apparaty sap túzedi. Qyzyl alańnan 53 jaıaý ásker kolonnasy, TMD elderi jáne basqa da shet memleketterdiń qarýly kúshterinen quralǵan 13 top saltanatty túrde sap qurap ótti.
Sáýir aıynyń ortasynda Reseı Prezıdenti Vladımır Pýtın eldegi kúrdeli epıdemııalyq jaǵdaıǵa baılanysty Jeńistiń 75 jyldyǵyna arnalǵan sherýdi keıinge qaldyrý týraly sheshim qabyldaǵan edi. Degenmen, 9 mamyr kúni Reseıde áýe parady men merekelik ot-shashý uıymdastyryldy. Bul avıasherý jyldaǵydan ózgerek boldy, sebebi áskerı ushaqtar Máskeý kóginde ǵana emes, elýden astam qalanyń ústinen ushyp ótti. Dástúrli «Máńgilik polk» sherýi alǵash ret onlaın formatta uıymdastyryldy. 20 kún boıy turǵyndar Uly Otan soǵysynda qaza tapqan, iz-túzsiz joǵalǵan jaqyndaryn eske alyp, rýhyna taǵzym etti.
Al mamyr aıynyń sońynda V.Pýtın Jeńis sherýi 24 maýsymda ótetinin jarııalady. Bul sharaǵa Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev ta shaqyrtý alyp, qatysýǵa kelisimin bergen bolatyn.
Ekinshi dúnıejúzilik soǵystaǵy Jeńiske arnalǵan is-sharanyń dál osy kúni ótýi kezdeısoq emes. 1945 jyly 24 maýsym kúni osydan týra 75 jyl buryn jeńimpazdardyń eń alǵashqy legi dál osy Qyzyl alańmen júrip ótken. Sondyqtan bul kúnniń mán-mańyzy erekshe. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta jeńiske jetken qurama polkter marshyn fashıstik armııanyń tutqyndalǵan áskerı bólimderiniń týyn ustaǵan soldattar legi aıaqtaǵan. Vermahttyń shtandarttary Lenın kesenesiniń mańyna qoıyldy. Tarıhı sherýdi Keńes Odaǵynyń marshaly Georgıı Jýkov qabyldap, marshal Konstantın Rokossovskıı basqarǵan edi. Odan keıingi jeńiske arnalǵan áskerı sherý 9 mamyrda tek merekelik datalarda – 1965, 1985 jáne 1990 jyldary uıymdastyryldy. 1996 jyldan bastap Qyzyl alańda áskerı parad jyl saıyn ótkizile bastady. 2000 jyly 9 mamyrda soǵys ardagerleriniń sherýi sońǵy ret uıymdastyryldy.
Kelesi jyldan bastap olar minberge otyrǵyzyldy. 2010 jyly Jeńistiń 65 jyldyǵyna arnalǵan áskerı parad buryn-sońdy bolmaǵan kólemde ótti. Tarıhı bólimine alǵash ret antıgıtlerlik koalısııanyń odaqtastary qatysty. 2015 jyly Jeńistiń 70 jyldyǵy atalyp ótti. Qyzyl alańǵa 30-ǵa jýyq eldiń prezıdentteri jınaldy.
Bıylǵy paradqa shaqyrylǵan qonaqtar sany ádettegiden az bolǵanymen, bir jarym saǵatqa sozylǵan dástúrli paradty mıllıondaǵan adam onlaın tamashalady. Bıylǵy parad kúrdeli epıdemııalyq jaǵdaıǵa baılanysty qatań tártipke saı ótti. Shara qonaqtarynyń jáne Qyzyl alańmen júrip ótetin sarbazdardyń qaýipsizdigi eskerildi. Jıynnyń basty ereksheligi jańadan tanystyrylǵan 24 rekordtyq jańa tehnıka boldy. Qatysýshylar shara basynda soǵys jaýyngerleriniń erligin bir mınýt únsizdikpen eske aldy. Qyzyl alańda áskerı sherýge jınalǵandardyń aldynda Reseıdiń Joǵarǵy bas qolbasshysy ári prezıdenti Vladımır Pýtın sóz sóıledi.
«Álemdegi beıbitshilikti saqtap qalǵandarǵa qurmet kórsetý úshin Máskeýge ártúrli elden kelgen dostarymyzdy qurmetpen qarsy alǵanymyz úshin qýanyshtymyz. 1944 jyldyń maýsymynda bastalǵan ekinshi maıdannyń mańyzyn, Jeńisti jaqyndatýǵa úles qosqan odaqtastarymyzdyń úlesin eshqashan umytpaımyz. Antıgıtlerlik koalısııa memleketteriniń qarýly kúshterindegi jaýyngerlerge, Eýropa elderinde úreısiz áreket etken kúreskerlerge qurmet kórsetemiz», dedi V.Pýtın. Ol óz sózinde búgingi kúni ártúrli eldegi soǵys ardagerleri tutas halyqtardy ólimnen qutqaryp qalǵanyn aıtyp ótti. «Sol erlik umytylmas úshin qoldan kelgenniń bárin jasaımyz. Bul – bizdiń ar-ojdanymyzdyń aldyndaǵy paryzymyz», dedi ol.
Qyzyl alańda qonaqtarǵa 1945 jylǵy 24 maýsymdaǵy tarıhı sherýdiń keıbir elementteri kórsetildi. Mysaly, sherýdiń basynda 900 mýzykanttan quralǵan saltanatty orkestr «Mereıtoılyq kezdesý marshyn» oryndady. Odan bólek jaıaý áskerler sol kezdegi tarıhı formany kıip shyqty. 1941-1945 jyldardaǵy úzdik quramalar men áskerı bólimderdiń jaýyngerlik týlary da Qyzyl alańda jelbiredi. Alańdaǵy bul kórinisti shetelderden kelgen qurmetti qonaqtarmen qatar minberden 80-ge jýyq soǵys ardageri tamashalady.
Sondaı-aq sherýge Ázerbaıjan, Armenııa, Belarýs, Úndistan, Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Qytaı, Moldova, Mońǵolııa, Serbııa, Tájikstan, Túrikmenstan jáne О́zbekstan syndy 13 memlekettiń áskerı qyzmetkerleri qatysty. Atalǵan sharaǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń atynan desanttyq shabýyldaýshy áskerı bóliminiń 55 sarbazy bardy. Saltanatty sapty brıgada komandıri, podpolkovnık Ulan Nurǵazıev bastap ótti. Minberde otyrǵan Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qazaqstandyq áskerılerge ornynan turyp qurmet kórsetti. Al Qazaqstan Prezıdentiniń Georgıı lentasyn taqpaǵanynyń ózi nazardan tys qalǵan joq.
Sherýden keıin Qazaqstan Prezıdenti shaıqasta erlikpen qaza bolǵan jaýyngerlerdi eske alyp, «Belgisiz soldat» qabirine gúl shoǵyn qoıdy. «Uly Otan soǵysy kezinde qaza bolǵan jaýyngerlerge qurmet retinde Kremldiń irgesindegi «Belgisiz soldat» qabirine gúl shoǵyn qoıdym. Olardyń erlikteri bizdiń esimizde árdaıym saqtalady», dep jazdy Qasym-Jomart Toqaev áleýmettik jelidegi paraqshasynda.
Uly Jeńiske arnalǵan merekelik kún on myńnan astam ot-shashýmen aıaqtaldy.
