Kópshilik nazaryna fotoqujattar tarıhynyń prızmasy arqyly Qazaqstannyń Bas qalasynyń qalyptasýy men damýy týraly fotomaterıaldar, arhıvtik qujattar usynylyp, elorda turǵyndary men qonaqtaryna Uly dalanyń qalyptasý, damý kezeńderinen qyzyqty saıahat syılaıdy.
Fotoqujattyq kórme XIX ǵasyrdyń 90-jyldarynan bastap búgingi kezeńge deıingi júzjyldyq merzimdi qamtıdy. Ekspozısııaǵa Nur-Sultan qalasynyń memlekettik arhıvinen, Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń kitaphanasynan, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń arhıvinen 90-nan astam fotomaterıal men arhıvtik qujat usynylyp otyr.
Elordalyqtar kórmeden Elbasynyń elimizdegi áleýmettik-mańyzdy nysandardyń ashylý rásimine qatysqan sátterin, álemdik kóshbasshylarmen kezdesý kadrlaryn kóre alady. Sondaı-aq Nursultan Nazarbaevtyń halyqaralyq uıymdardyń sammıtterindegi álemdik kóshbasshylarmen birge túsken fotosýretteri usynylady. Eleń etkizetin eleýli jańalyq – fotokórme astanadaǵy eń kóne tarıhı eskertkishtiń biri, kópes Kýbrınniń úıinde ótýde.
Jyl saıyn qala kúni qarsańynda el astanasynyń ótkeni men búgini týraly san túrli derekter alǵa tartylyp jatady. О́ıtkeni el tarıhynda elorda shejiresi erekshe mánge ıe. Al endi Otanymyzdyń júregindegi tarıhı-mádenı eskertkishterge toqtalyp, arǵy-bergi tarıhy men syryna úńile tússeńiz, ǵajaıyp estelikterge tap bolasyz. О́ńirdiń mádenı ómirinde iz qaldyrǵan tulǵalar men san-sapat taǵdyrlar týraly neshe túrli maǵlumatqa qanyǵa túsesiz. Sonyń biri – 1910 jyly irgetasy qalanǵan kópes Vasılıı Kýbrınniń úıi. Ǵımarat Kenesary kóshesiniń Áýezov kóshesimen qıylysar tusynda ornalasqan. О́ziniń keremet arhıtektýrasymen kóz arbaıdy. Úıdiń salyný tarıhy týraly talaı márte jazyldy da. Biraq bul qaladaǵy tarıhı oryndar týraly estelikter men kónekóz shejireshiler aýzynan estip-bilgenderimiz qaǵaz betine tolyq túsip bitti degen sóz emes. Kýbrın úıi tóńireginde aıtylyp júrgen áńgime de solaı. Ol jyldan-jylǵa tolyǵyp, molyǵa túsýge tıis tarıhı eskertkishterimizdiń ajyramas bir bóligi bolyp sanalady. Ǵımarattyń qysqasha tarıhyna kelsek, kásipkerlikpen Sankt-Peterbýrgke joly túsken Vasılıı Kýbrın qalanyń erketotaı bir qyzyna es-tússiz ǵashyq bolyp qalady. Álgi arý anaý-mynaýdy kózge ile bermeıtin teatr ártisi eken. Soǵan qaramastan, sulý bıkeshti baı kópes ózimen birge Aqmolaǵa alyp ketýge bekinedi, biraq Peterbýrgtiń sán-saltanatyna boıy úırenip qalǵan arý onyń bul usynysyn qabyldaı qoımaı, Aqmoladan ózine arnap, keń saraı turǵyzsa ǵana baratynyn aıtady. Kópes Kýbrınder úıiniń salyný tarıhy – qysqasha osy.
Arhıv deregi boıynsha tarıhı keshenniń syry áli tolyq ashylyp bitken joq. Bir jarym qabatty úı, jertólesi, birneshe bólmeden turatyn qosalqy jaı jáne sol jerden dúkenge deıin sozylǵan jerasty joly (keıin bul jol bitelip qalǵan), kúıme-páýeskelerge arnalǵan at qora, tas-jer qoımalar sııaqty birneshe bólikten turatyn ǵımarattyń ıeleri de keıin zamanǵa qaraı aýysyp otyrǵan. Alǵashqyda jumysshy-sharýalar klýby, kitaphana, qalalyq ýezdik atqarý komıteti ornalasqan. Odan keıin 1920 jyly qazanda resmı ataýy «Birinshi Keńester úıi» bolyp ózgeredi. 1921 jyly 24 aqpanda – revolıýsııalyq úshtiktiń shtaby, OGPÝ, NKVD jáne mılısııa oryn tebedi. Al ótken ǵasyrdyń ortasynda munda qalalyq bilim basqarmasynyń bólimi jáne Pıonerler úıi jumys istepti. Sekseninshi jyldary oblys tarıhyn, Qazan tóńkerisi oqıǵalaryn, Azamat soǵysy men Ekinshi dúnıejúzilik soǵys, tyń ıgerý, keıingi besjyldyqtar kezeńin qamtıtyn tarıhı jádigerler oryn tepken ólketaný mýzeıine aınalypty. Táýelsizdik jyldary Ýkraınanyń Qazaqstandaǵy elshiligi ornalassa, búginde ǵımarat Nur-Sultan qalalyq arhıviniń menshiginde.
