О́ner • 07 Shilde, 2020

Kýbrınniń úıindegi kórme

15 ret kórsetildi

Elorda kúni men Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń 80 jasqa tolý qur­­metine arnaıy uıymdastyrylǵan «Uly eldiń murasy» fotoqujat­tyq kórmesi 10 shildege deıin jalǵasady dep kútilýde.

Kópshilik nazaryna foto­qujattar tarıhynyń prızmasy arqyly Qazaqstannyń Bas qalasynyń qa­lyp­tasýy men damýy týraly fotomaterıaldar, arhıvtik qu­­jattar usy­nylyp, elorda tur­­ǵyndary men qonaqtaryna Uly dalanyń qalyptasý, damý kezeń­derinen qyzyqty saıahat syılaıdy.

Fotoqujattyq kórme XIX ǵasyrdyń 90-jyldary­nan bas­­tap búgingi kezeńge deıin­gi júzjyldyq merzimdi qam­tı­­­­dy. Ekspozısııaǵa Nur-Sul­tan qalasynyń memlekettik ar­­hı­vinen, Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń kitaphanasynan, Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­dentiniń arhıvinen 90-nan astam fotomaterıal men arhıvtik qu­jat usynylyp otyr.

Elordalyqtar kórmeden Elbasynyń elimizdegi áleýmettik-mańyzdy nysandardyń ashylý rásimine qatysqan sátterin, álemdik kóshbasshylarmen kezdesý kadrlaryn kóre alady. Sondaı-aq Nursultan Nazarbaevtyń halyqaralyq uıymdardyń sam­mıtterindegi álemdik kósh­bas­shylarmen birge túsken foto­sýretteri usynylady. Eleń et­kizetin eleýli jańalyq – fo­tokórme astanadaǵy eń kóne ta­­rı­hı eskertkishtiń biri, kópes Kýb­rınniń úıinde ótýde.

Jyl saıyn qala kúni qar­sańynda el astanasynyń ótkeni men búgini týraly san túrli de­rek­ter alǵa tartylyp jatady. О́ıt­keni el tarıhynda elorda shejiresi erekshe mánge ıe. Al endi Otanymyzdyń júregindegi tarıhı-mádenı eskertkishterge toqtalyp, arǵy-bergi tarıhy men syryna úńile tússeńiz, ǵajaıyp estelikterge tap bolasyz. О́ńirdiń mádenı ómirinde iz qaldyrǵan tulǵalar men san-sapat taǵdyrlar týraly neshe túrli maǵlumatqa qanyǵa túsesiz. Sonyń biri – 1910 jy­ly irgetasy qalanǵan kópes Vasılıı Kýbrınniń úıi. Ǵımarat Kenesary kóshesiniń Áýezov kóshesimen qıylysar tusynda ornalasqan. О́ziniń keremet arhıtektýrasymen kóz arbaıdy. Úıdiń salyný tarıhy týraly talaı márte jazyldy da. Biraq bul qaladaǵy tarıhı oryndar týraly estelikter men kónekóz shejireshiler aýzynan estip-bilgenderimiz qaǵaz betine tolyq túsip bitti degen sóz emes. Kýbrın úıi tóńireginde aıtylyp júrgen áńgime de solaı. Ol jyldan-jylǵa tolyǵyp, molyǵa túsýge tıis tarıhı eskertkishterimizdiń ajyramas bir bóligi bolyp sanalady. Ǵımarattyń qysqasha tarıhyna kelsek, kásipkerlikpen Sankt-Peterbýrgke joly túsken Vasılıı Kýbrın qalanyń erketotaı bir qyzyna es-tússiz ǵashyq bolyp qalady. Álgi arý anaý-mynaýdy kózge ile bermeıtin teatr ártisi eken. Soǵan qaramastan, sulý bıkeshti baı kópes ózimen birge Aqmolaǵa alyp ketýge bekinedi, biraq Peterbýrgtiń sán-saltanatyna boıy úırenip qalǵan arý onyń bul usynysyn qabyldaı qoımaı, Aqmoladan ózine arnap, keń saraı turǵyzsa ǵana baratynyn aıtady. Kópes Kýbrınder úıiniń salyný tarıhy – qysqasha osy.

 Arhıv deregi boıynsha tarıhı keshenniń syry áli tolyq ashylyp bitken joq. Bir jarym qabatty úı, jertólesi, birneshe bólmeden turatyn qosalqy jaı jáne sol jerden dúkenge deıin sozylǵan jerasty joly (keıin bul jol bitelip qalǵan), kúıme-páýeskelerge arnalǵan at qora, tas-jer qoımalar sııaqty birneshe bólikten turatyn ǵımarattyń ıeleri de keıin zamanǵa qaraı aýysyp otyrǵan. Alǵashqyda jumysshy-sharýalar klýby, kitaphana, qalalyq ýezdik atqarý komıteti ornalasqan. Odan keıin 1920 jyly qazanda resmı ataýy «Birinshi Keńester úıi» bolyp ózgeredi. 1921 jyly 24 aqpanda – revolıýsııalyq úshtiktiń shtaby, OGPÝ, NKVD jáne mılısııa oryn tebedi. Al ótken ǵasyrdyń ortasynda munda qalalyq bilim basqarmasynyń bólimi jáne Pıonerler úıi jumys istepti. Sekseninshi jyldary oblys tarıhyn, Qazan tóńkerisi oqıǵalaryn, Azamat soǵysy men Ekinshi dú­nıejúzilik soǵys, tyń ıgerý, keıin­gi besjyldyqtar kezeńin qamtıtyn tarıhı jádigerler oryn tepken ólketaný mýzeıine aınalypty. Táýelsizdik jyldary Ýkraınanyń Qazaqstandaǵy elshiligi ornalassa, búginde ǵımarat Nur-Sultan qalalyq arhıviniń menshiginde.

Sońǵy jańalyqtar

Saılaý aldyndaǵy dúrbeleń

Álem • Búgin, 06:54

Germanııanyń ustanymy ózgere me?

Álem • Búgin, 06:52

Ury alysqa uzamady

Aımaqtar • Keshe

Uqsas jańalyqtar