Ekonomıkany reformalaýǵa basymdyq beriledi

Birinshiden, Prezıdent Q.Toqaev ekonomıka aldynda tur­ǵan problemalarǵa erekshe nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, birinshi jartyjyldyqta IJО́-niń 1,8% tómendeýi baı­qal­dy, qyzmet kórsetý salasy aıtarlyqtaı zardap shek­ti, bıýdjetke túspegen ki­ris­­terdiń úlken kólemi jáne osyǵan qatysty Ult­tyq qor qarjysynyń aıtar­lyq­taı shyǵyndalýy mem­lekettik qarjy júıesindegi jaǵ­daıdyń shıelenisine ákeldi.

Sonymen birge Qaz­aqs­tannyń aldyn­da turǵan bul makro­ek­o­­nomıkalyq problemalar negi­zi­nen syrtqy faktorlardyń yq­palymen – shıkizat baǵa­sy­nyń quldyraýy men koro­navırýstyq pandemııadan týyndaǵanyn atap ótý qajet, al bıýdjettik sa­ladaǵy jaǵdaıdyń shıe­le­ni­sýine kóbinese mem­leket­tiń osyndaı qıyn ke­zeńde óz moınyna tur­ǵyn­dar men bızneske kómek kórsetý boıynsha úlken áleýmettik mindettemelerdi qabyl­daýy sebep boldy. Bul óz kezeginde bıýdjet shyǵys­ta­ry men Ulttyq qordan aýda­rym­dar­dyń ósýine ákeldi. Memleket basshysy shaǵyn jáne orta bız­nesti qoldaý úshin buryn-soń­dy bolmaǵan daǵdarysqa qars­y sharalar qabyldanǵanyn, «Ju­myspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasy iske asyrylyp jatqanyn, onyń aıasynda 225 myń adam jumyspen qamtylýy kerek ekendigin, pandemııa kezin­de jedel máselelerdi sheshý úshin el Úkimeti men óńirlerdiń bıýd­jetinen 150 mlrd teńge bólin­genin atap ótti. Osy jáne basqa da daǵdarysqa qarsy sharalar Ulttyq qordan respýb­lıkalyq bıýdjetke 4,7 trln teńge kólemindegi rekordtyq aýdarymǵa sebep boldy (qalypty ýaqytta bul transhtyń mólsheri shamamen 3 trln teńgeni quraıdy).

Qazirgi álemdik daǵ­da­rys jaǵdaıynda el eko­no­mı­kasynda týyndaǵan problemalar jedel, tak­tı­kalyq sheshimderdi, son­daı-aq strategııalyq mán­de­gi keshendi sheshimderdi ázirleýdi talap etedi. Bul sheshimderdiń kópshiligi Pre­zıdenttiń sóılegen só­zin­­de aıtyldy. Aǵym­­daǵy jaǵdaıdy turaq­tan­dyratyn jáne eko­nomıkalyq ósý­di qalpyna keltirýdiń Keshen­di josparyn iske asyrý­ǵa yqpal etetin jedel shara­larǵa keler bolsaq, Mem­leket basshysynyń ınflıa­sııa­ny 8-8,5% sheginde ustap turý, memlekettik ba­ǵaly qaǵazdar naryǵyn damytý boıynsha jumysty kúsheıtý, pandemııa kezinde týyndaǵan múmkindikterdi paıdalanyp syrtqy naryq­tar­da básekege qabiletti ónimdi shyǵarý, dári-dármek óndirisin damytý, sheteldik ınvestorlardy tartý boıynsha belsendi jumystar jalǵasý sııaqty tapsyrmalaryn ataýǵa bolady.

Prezıdent Q.Toqaev jumys­pen qamtý salasy jáne aza­mat­tar­dyń áleý­met­tik jaǵdaıyna pan­demııa saldarynan týyn­daǵan jaǵdaıdyń jaǵym­syz áseri jáne bul áserdi azaıtý sharalaryn ázirleý qajettiligine jeke toq­tal­dy. Osyǵan baılanysty, Úkimetke jáne Ulttyq bank­ke aǵymdaǵy kúıdiń nasharlaýy jaǵdaıynda salalar men halyqty qoldaý boıynsha qosymsha sharalar keshenin ázirleý tapsyryldy.

Aǵymdaǵy sharalarmen qatar, Memleket bas­shy­synyń sózinde ult­tyq ekonomıkanyń stra­teg­ııa­lyq damýynyń negizgi ba­ǵyttary da aıtyldy. Prezıdent daǵdarystarǵa beıim qazirgi shıkizattyq ekonomıkalyq mo­del­­di neǵurlym progressıvti jáne básekege qabiletti model­ge aýystyrýǵa ákeletin jańa ekonomıkalyq baǵyt­tyń qajet­ti­ligin málim­dedi. Q.Toqaev tıim­siz baǵ­dar­la­malardan bas tartyp, olardyń ornyna den­saý­lyq saqtaý, bilim berý, tómen kómirtekti tehnologııalar, ǴZTKJ, ekologııa sııaqty ósýdiń uzaq merzimdi vektorlaryn tańdaý, damýǵa basymdyqtar berý qajet­ti­ligin atap ótti. Uzaq mer­zimdi perspektıvada Qazaq­stan ekonomıkasyn damytýdyń ekonomıkalyq mode­lin túbegeıli ózger­týge negizdelgen stra­te­gııa­lyq baǵyttar ulttyq damýdyń perspektıvalary jaǵdaıynda óte mańyzdy bolyp tabylady. Sonymen qatar qazirgi óte qıyn kezeńde de Memleket bas­shy­synyń ekonomıkany reformalaý jáne modernızasııalaý baǵytyn qatań ustanatyny baı­qaldy.

Vıacheslav DODONOV,

Prezıdent janyndaǵy QSZI-dyń bas ǵylymı qyzmetkeri, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory