Jarqyn beıne

Senimdi serik

Kúni keshe ǵana aramyzda júrgen jaısań jan, abzal azamat, isker áriptes Serikjan Islámuly Beskempirov týraly osylaı estelik jazamyn dep oı­­lamap edim... Biz Serikjanmen bir ba­ǵyt, bir maqsatqa jumylǵan, ti­lek-nıeti ortaq úzeńgiles, áriptes, jol­das boldyq. Ol ómirlik jolyn qara­paıym jumysshydan bastap, túrli laýazymdyq baspaldaqtardan ótti. Oblys ákiminiń orynbasarlyǵyna de­ıin tájirıbeni tirnektep jınady, qıyn­dyqqa shydaı júrip shyńdaldy.

Elbasy Jetisý óńiriniń bir kezderi dańqy órlegen qant qyzylshasyn, jú­gerisin, alma baqtaryn qaıta jandan­dyrýdy tapsyryp, aldymyzǵa úlken min­detter júktegende, ol meniń janym­nan tabyldy. Maǵan Elbasynyń osy artqan jaýapty jumystaryn je­tik júrgize alatyn, abyroımen adal oryndaıtyn senimdi kómekshi qa­jet edi. О́zimniń mamandyǵym – qury­lysshy. Sondyqtan men bul isti mal men eginniń jaıyn jaqsy biletin, sha­rýashylyqtyń jaǵdaıyn túsinetin bil­gir de senimdi qolǵa tapsyrýym kerek boldy. Sol kezde tájirıbeli maman re­tinde Serikjan Islámulyna qolqa sa­lyp, aýyl sharýashylyǵy salasyna jetek­shilik etetin orynbasarym bolýyn usyndym. Ol sol sátten kúni keshege deıin senimdi serik, ornyqty basshy, utqyr uıymdastyrýshy bola bildi.

Onyń ústine Almaty oblysy – ın­d­ýstrııaǵa bet burǵanymen, baǵzydan beri aýyl sharýashylyǵyna arqa súıegen aımaq. Mundaǵy halyqtyń 80 paıyzy aýyldyq jerlerde qonystanǵan. Bú­gingi kúni respýblıkadaǵy aýyl sharýa­shylyǵy ónimderiniń 17 paıyzyn bizdiń óńir berip otyr. Sondyqtan oblys­taǵy agrarlyq salanyń sharýasy shash etekten, al oǵan jetekshilik ete­tin adamnyń júgi qashanda aýyr jáne ol jaýapty jumysty kez kelgen adam alyp júre almaıtyn edi. Bul rette oryn­basar­lyqqa Serikjan Bes­kem­pirovteı myǵym qol, myqty uıym­das­tyrýshyny tańdaýymnyń sebebi sol bolatyn.

Áli esimde, osydan bes jyl buryn kúzde ondaǵan jyldan beri turalap, toqtap qalǵan Aqsý qant zaýytyna bardyq. Janymda Serikjan bar. Za­ýyt­tyń ishine kirsek, kepterdiń sań­ǵyryǵynan aıaq alyp júrgisiz, tipti qa­lyńdyǵy eki elideı bolypty, qural-jabdyqtar tozyǵy jetip tot basqan, bir kezderi kúndelikti jumys kestesi jazylǵan taqta kóne jádigerdeı qalqıyp tur. Alǵash kórgen adam bul zaýyttyń qaıta iske qosylatynyna birden sene qoımas edi. Biraq Serikjan Aqsý, Kóksý qant zaýyttarynyń aıaǵynan qaıta turyp, zaman talabyna saı jańaryp, jań­ǵyrýyna bilikti jetekshi retinde bastan-aıaq atsalysty. Qazir bul zaýyttar memleket qoldaýynyń arqasynda óńirdiń aldyńǵy qatarly kásiporyndary sapyna qosylyp, eldiń qantqa degen suranysyn óteýge úles qosýda.

Utqyr uıymdastyrýshy

Serikjan Islámulynyń jetekshiligi­men qant qyzylshasy, júgeri egý, alma baqtaryn ósirý isi alǵa basty. Ol alqap­tardaǵy, qyrman basyndaǵy, shalǵaıdaǵy jaılaý-qystaýdaǵy jaǵdaılardy kózi­men kórip, kóptiń ishinde júrdi. Sebebi sonda ǵana jumysy júrdek, isi nátı­jeli bolatynyn jaqsy biletin. Sha­rýashylyqtar úshin tehnıkalar satyp alyp, servıstik daıyndaý ortalyqtaryn qurdyq. «Myń ret estigennen bir ret kórgen artyq» dep, arnaıy «Alqap kúni» sharalaryn ótkizip, egistik basynda tájirıbe almasýlar jasaldy. Irrıgasııalyq júıelerdi qalpyna kel­tirýge kiristik.

Osydan úsh jyl buryn Elbasynyń Jarlyǵymen jańa aýdan qurylyp, Narynqol óńiriniń tamyryna qan júgirdi. Jańa aýdan bolǵan soń jol, qurylys, áleýmettik sala – barlyǵyn túgeldeı jańadan bastaý kerek boldy. Urysta turys joq demekshi, isti irkilissiz bastap kettik. Sonyń ishin­de orynbasarym retinde aýyl sha­rýashylyǵyn jolǵa qoıýdyń tizginin Serikjan Islámuly qolyna aldy. Bu­ryn Narynqoldyń kartop ósirýmen dańqy shyqqany belgili. Sol isti qaı­ta jańǵyrtý kerek dep sheshtik. Raıym­bek aýdanynda kartop ósirýge arnap SDO-lar quryp, barlyq qajetti teh­nı­kalardy alyp berdik. Elıtalyq joǵary surypty tuqymdar satyp alyp, sharýashylyqtardy qamtamasyz ettik. О́tken jyly osy elıtalyq tuqymnyń ónimi ár gektaryna 300 sentnerden aınalyp, jaqsy nátıje berdi. Bıyl aýdanda 3 myń gektarǵa kartop sebildi. Úkimet tarapynan kórsetilgen qoldaýlardyń nátıjesinde jańa jumys oryndary kóptep ashyldy. Jumys izdep syrtqa ketken jastar týǵan jerlerine oraldy. Osy az ǵana ýaqyt aralyǵynda sol óńirge shamamen 2 myńdaı adam qaıtyp keldi.

Almaty oblysynyń jeri sýly, topyraǵy qunarly, shóbi shúıgin. Mun­daı jer – mal ósirýge naǵyz qo­laıly jer, sondyqtan kóptegen sha­rýashylyq atakásipten qol úzbeı, mal sharýashylyǵymen aınalysyp keledi. Mal degende onyń negizgi ónimi eti men súti ǵoı. Sol shıkizattyń ózi sa­paly bolý úshin mal tuqymyn asyl­dan­dyrýǵa den qoıyp, bordaqylaý alań­dary men taýarly sút fermalaryn qurdyq. Máselen, qazir oblys boıynsha qýattylyǵy 70 myńǵa jýyq bas, 105 mal bordaqylaý alańy, qýaty 25 myńǵa jýyq bas bolatyn 80 TSF jumys istep tur. Munyń bári op-ońaı quryla salǵan joq. Sharýashylyqtarǵa onyń tıimdiligin túsindirip, isti uıymdastyryp, jan-jaqty qoldaý kórsetip, qyrýar sharýa atqarýdyń nátıjesinde qol jetkizil­di. Sonyń arqasynda jetisýlyq sharýa­lardyń qadamy uzardy, qulashy jaıyldy, isi ońaldy.

Osy isterdiń báriniń basy-qasynda Serikjan Islámuly júrdi. Almaty oblysynyń agrarlyq salasy sońǵy jyl­darda jańa bir mejege kóterilse, onda bilikti uıymdastyrýshy retinde Serik­jan Islámulynyń da qoltańbasy bar ekenin aıtýǵa tıispin.

Abzal azamat

Álemdi ábigerge salǵan tosyn indet elge tarala bastaǵan alǵashqy kezeńde óńir­degi kóktemgi dala jumystaryn aqsat­paı, óz retimen toqtaýsyz júrýin qamtamasyz etýde alǵy shepte júrdi. Syr­qaty syr ber­genshe bel sheshpeı eńbek etti. Alaıda Allanyń isine shara joq eken, aqyry indet alyp tyndy...

Birlese jumys istegen jyldarda ol me­nen úırendi, men odan úı­rendim. Qu­rylyspen qatar aýyl sharýa­shylyǵyn da bir kisideı uǵynyp, ishki baǵyt-baǵ­dar­la­ryna boılap úlger­sem, ol da janym­da Serikjandaı isker aza­mattardyń qa­nattasa jumys istegeniniń jemisi bolar.

Ol qandaı isti qolǵa alsa da, azamatqa jarasatyn abyroımen atqara bildi. Eki aıt­qyzbaıtyn elgezek, tapsyrylǵan is­ti tap-tuınaqtaı etetin tyndyrymdy, syrt­qa sabyrly, baısaldy kóringenimen, is­­ke kelgende tynymsyz ári shıraq bola­tyn. Dabyrasyz, uransyz, úndemeı jú­rip úlken isterdi atqaratyn abzal jan edi.

Qazaqta «eńbektory» deıtin jaqsy uǵym bar. Istiń ystyǵyna kúıip, sýyǵyna tońǵan, qıyndyǵyn kóterip, aýyrlyǵyn arqalaǵan azamattarǵa qarata aıtylatyn bul qadirli sıpattama – Serikjan Beskempirovtiń de bolmysyn ashatyn, tabıǵatyn tanytatyn laıyqty sóz.

«Jaqsy bolsań, jaryqty kim kór­meıdi» deıdi hakim Abaı. Jaqsy adam aınalasyndaǵylarǵa kóleńkesin emes, sáýlesin túsiredi. Serikjan da janynyń jaryǵy mol, kóńili kirshiksiz, mańaıyna qam­qor, azamattyǵy erek jan edi. Úl­gili áke, meıirimi mol otaǵasy boldy. Urpaǵynyń qyzyq-qýanyshyna marqaıa­tyn, eńbeginiń jemisin kóretin jasqa endi jetkende aramyzdan mezgilsiz ketti. Birge eńbek etken, zamandas bol­ǵan, jaqyn aralasqan, tanyp-bilgen jandardyń kóńil tórinde, júrek túkpirinde Serikjan Islámulynyń jar­qyn beınesi uzaq saqtalady. Ol basshylyq etken irgeli isterdiń je­misi men jeńisin kórgen saıyn abzal azamattyń esimin eske alyp otyrarymyz haq.

Amandyq BATALOV,

Almaty oblysynyń ákimi