Tanym • 29 Shilde, 2020

Kaspıı ıtbalyǵy Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna enedi

13 ret kórsetildi

Gıdrobıologııa jáne ekologııa ınstıtýty men Orta Azııa ekologııalyq zertteýler ınstıtýty ókilderiniń qatysýymen Balyq sharýashylyǵy máseleleri jónindegi vedomstvoaralyq zoologııalyq komıssııanyń otyrysynda áıgili Kaspıı ıtbalyǵyn elimizdiń Qyzyl kitabyna engizý jóninde kelisim jasaldy. Bul sharany Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıteti uıymdastyrdy.

Kaspıı ıtbalyqtarynyń (Pusa Caspica) Qazaqstannyń Qyzyl kitabyna enýi – ony saqtaýdyń qosymsha sharasy, sonymen birge bolashaqta erekshe qorǵalatyn tabıǵı aýmaqty qurýdyń mańyzdy dáleli bolady.

Kaspıı ıtbalyǵy basqa da Kaspıı mańyndaǵy elderde Qyzyl kitapqa engizilgenin atap ótken jón. Kaspıı ıt­balyqtarynyń sany jyl saıyn azaıyp keledi. Bul – Kaspıı teńizi faý­nasyndaǵy sútqorektilerdiń jal­ǵyz ókili. Ártúrli málimetter boıyn­sha te­ńiz janýarynyń sany jyl saıyn tó­mendeý úrdisimen 100 myń bastan aspaıdy. Muny 2015-2018 jyldary Kas­pıı teńiziniń qazaqstandyq bóliginde Gıd­robıologııa jáne ekologııa ınstıtýty men balyq sharýashylyǵy ǵylymı óndiristik ortalyǵy júrgizgen zertteýler rastaıdy. Kemý antropogendik jáne tabıǵı faktorlardyń áserinen bolýy múmkin.

Qazirgi ýaqytta Kaspıı mańy mem­leketteriniń ıtbalyqtardyń sanyn baǵalaý jónindegi ǵylymı zert­teý­leriniń nátıjeleri ártúrli. Sondyqtan shynaıy málimetterdi alý úshin Reseı men Qazaqstan ekologteri ortaq ádis­temelik tásilder boıynsha birlesken zertteýler uıymdastyrmaq.

2020-2024 jyldary Soltústik Kas­pııdiń qazaqstandyq jáne reseılik bóliginde Kaspıı ıt­ba­lyqtarynyń kóptigin, taralýyn jáne tabıǵı kóbeıýin baǵa­laý baǵdarlamasyn osy jyl­dyń basynda elimizdiń Or­man sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıteti jáne Reseı Federasııasynyń Balyq sha­rýashylyǵy federal­dy agent­tigi maquldady. Baǵdar­­la­many Qazaqstan qoldan­baly ekologııa agenttigi jáne Búkil­reseılik Ba­lyq sharýashy­ly­ǵy jáne mu­hıt­taný ǵylymı-zert­teý ınstıtýty «NCOC N.V.» kompa­nııasynyń qol­­daýymen jasady.

Kaspıı ıtbalyqtarynyń popýlıasııasyn saqtaý maqsatynda byltyr tamyzda Aqtaýda mesenattar esebinen Qazaqstanda alǵashqy zertteý jáne qalpyna kel­tirý ortalyǵy ashyldy. Bul aýrý jáne jaralanǵan ıtba­lyqtardy emdeýge, saýyq­tyrýǵa jáne saý janýarlardy tirshilik etý ortasyna – Kas­pıı teńizine shyǵarýǵa qaty­sady. Sonymen qatar, Qazaq­stan men Reseıdiń ekologııa mınıstr­likteri Kaspıı ıtbalyqtarynyń popý­lıasııasyn saqtaý boıynsha bir­lesken is-sharalar josparyn jasady. Qazirgi ýaqytta jospar Reseı Fede­­rasııasynyń Ekologııa mı­nıstrligimen kelisilýde.

Kaspıı ıtbalyqtarynyń bıo­lo­gııalyq ereksheligi – meken­deıtin jerleriniń maýsymdyq ózgergishtigi. Kóbeıý jáne túleý keze­ńinde popýlıasııanyń negizgi bóligi Soltústik Kaspııdiń qa­­zaq­­standyq jáne reseılik muz­­­dy aýmaǵynda ómir súredi. Kók­­temgi kóshi-qon bastalǵanǵa deıin ıtbalyqtar shyǵys jáne sol­tústik-batys jaǵalaýlarda júredi. Jaz aılaryn ońtús­tikte, Kaspıı teńiziniń tereń jer­­lerinde ótkizedi. Kúzgi kóshi-qon kezinde Kaspııdiń ońtús­tigi men soltústigindegi qum­dar men baqal­shaq araldarynan ıtba­lyqtardyń kóp bóligin baıqaýǵa bolady.

 

Sońǵy jańalyqtar

Uqsas jańalyqtar