Qoǵam • 31 Shilde, 2020

Ańshylar nege alańdaıdy?

635 ret kórsetildi

Búginginiń ańshylary ań-qus aýlaýǵa jol talǵamaıtyn kólikpen shyǵady. Qazir oǵan múmkindik mol. Atyraýda da solaı. Munda ańshylar men balyq aýlaýshylardyń oblystyq qoǵamynda 6 324 múshe bar. Ańshylardan túsetin jarna mólsheri az emes. Máselen, 2015 jyly 22 461 185 teńge jarna tólenipti. Al 2018 jyly onyń kólemi 42 036 780 teńgege jetken. Byltyr qoǵamnyń kassasyna 47 807 450 teńge túsken. Demek, jyl saıyn jarnadan jınalatyn túsimde ósim baıqalady. Alaıda...

Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

«Egemenniń» óńirdegi tilshi qosy­nyna muńyn shaǵa kelgen ańshy­lar­dyń pikirinshe, olar qoǵamnyń da, óz­deri tólegen jarnanyń da qaıyryn kórer emes. О́ıtkeni ańshylardy alań­da­ta­tyn másele jeterlik. Bir derek­ti aıtar bolsaq, Kaspıı teńiziniń jaǵa­laýynan ańshylar úshin tórt ýchaske bólingen. Sonyń birde-bireýinde ań­shy­larǵa qolaıly jaǵdaı jasalmaı otyr.

– Ańshylar qustardyń ushyp ke­letin mezgilinde osy ýchaskelerge barady. Al bizdiń qoǵam sol ýchas­­kelerge vagondar qoıyp, bat­paqty, oıly-qyrly jermen júrýge qolaıly kvadrosıkl, qajet kezde baılanysqa shyǵa alatyndaı rasııa sekildi quraldarmen qamtýy tıis. Qustyń qaı baǵytta bolaty­nynan habardar etetin mamandar bolýy kerek. Alaıda munyń birin de kórmedik. Tipti kólik qoıatyn ar­naıy oryn da jasaqtalmaǵan. Ásirese, kúzde nóser jaýyn, qatty jel bolǵanda, yqtasyn bolar eshteńe tappaımyz. Ańshylardyń biriniń kóligi buzylsa, endi biri aýyryp qalsa, kómek berer tiri jan tabylmaıdy, – deıdi baıyrǵy ańshynyń biri Sabyrtaı Shomırov. 

Bul oblys aýmaǵyndaǵy barlyq ýchas­kege tán bolyp otyr. Osyndaı sebepten bolar, ańshylardyń bir toby alystaǵy Qostanaı, Aqmola oblystaryna sabylady eken. Árıne óńirler arasy shalǵaı demeseń, qazaq jeriniń ár qıyrynan da ań-qus aýlaýǵa bolady. «Biraq, sol óńir­lerde ań aýlaýǵa da, demalýǵa da qolaı­ly jaǵdaı jasalǵan. Ań-qusqa shyǵý úshin arnaıy tehnıka bóledi. Qoryq­shyny qosyp beredi. Turǵyn jaı­dyń máselesi de  sheshilgen. Al bizde nege bulaı emes?», deıdi atyraýlyq ańshylar.

Atyraýda mundaı ańshylyq bazasy joq deýge bolmaıdy. Ańshy­lardyń aıtýyna qaraǵanda, Qıǵash ózeniniń Qurmanǵazy aýdanyndaǵy jaǵalaýynda osyndaı baza ashylypty. Alaıda oǵan jergilikti ańshylardyń bas suǵýyna múmkindik joq. Biraq shetel­dikterge sol baza­nyń aýmaǵynan ań-qus aýlaýǵa ruq­sat etiledi. Árıne mundaı bazaǵa she­tel­dik bolsyn, ózge bolsyn, ań­shy­lar tegin jiberilmeıtini anyq. Bas­qasyn aıtpaǵanda, sońǵy eki jyl­­da atalǵan baza aýmaǵyndaǵy ańshy­lyqtan 20 mln teńgeden astam qar­­jy túsipti. Tipti ótken jyly she­tel valıýtasymen túsken tabys ta kiris­­­telipti. Onyń kólemi – 52 643 eýro.

Taǵy bir másele qoǵamnyń jar­ǵysyna baılanysty órbip otyr. Qoǵam músheleri «jarǵymen tanys­padyq, tipti kórmedik» deıdi. Jar­ǵyda qoǵam jumysyn jaqsartýǵa qatysty máseleler qamtylǵan ba, joq pa? Muny da bilmeıdi. «Sebebi, jarǵyny qoǵamnyń 26 múshesinen quralǵan keńes bekitken. Al bul zańǵa qaıshy. Qoǵamdy qurǵan onyń músheleri emes pe? Endeshe, biz nege jarǵymen tanysa almaımyz?», dep muń shaǵady ańshylar.

Al Daýylbaı Qanatbaev Isa­taı aýda­nynda 2011 jyldan be­ri aǵa qoryq­shy bolyp jumys iste­gen. Alaıda 2018 jyldyń qańtaryn­da onyń ornyna bas­qa adam taǵaıyn­dalypty. Ol sodan beri nendeı sebep­pen atqaratyn mindetinen bosatyl­ǵanyn bile almaı júr.

– Sol jyly qańtarda meni qoǵam­nyń basqarma tóraǵasy Asyltek Ispýsınov Atyraýǵa shaqyryp al­dy. «Mór men jýrnaldy tapsyr. Biz seni rezervke aýystyrdyq. Endi seniń ornyńa basqa adam jumys is­teıdi degendi aıtty. Jumystan bosap qalýdyń júıkege tıer áseri bar ǵoı. Qandaı qatelik jibergenimdi oı­lap, ýaıymǵa battym. Bir aıdan soń júregime ota jasaldy, –deıdi Daýyl­baı Qanatbaev.

Atyraý óńirindegi ańshylardy alań­datqan túıindi máselelerdiń bir parasy osyndaı. Olar joǵaryda aıtyl­ǵan jaıttardyń túıini tarqa­tyl­ǵanyn qalaıdy. Qoǵamnyń esep­­shotyna túsken kiristiń qalaı, qaı­da jumsalǵanyn bilgisi keledi. Osy maqsatpen qoǵamnyń basqarma tó­raǵasy Asyltek Ispýsınovtyń atyna áldeneshe ret ótinish jazypty. Biraq, basqarma tóraǵasynan birde-bir ret jaýap almaǵanyna qamyǵady.

Muny qoǵamnyń 26 múshesi ki­retin keńestiń otyrysynan da ań­ǵar­dyq. Basqarmanyń ári onyń ja­nyndaǵy keńestiń qos tizginin ýysynda ustap kelgen tóraǵa ańshylar kóter­­gen máselege oraı dáleldi jaýabyn bere almady. Sol sebepten, keńes músheleri basqarma tóraǵasyn aýys­­tyrý týraly máseleni qozǵady. Dál osy sebepten be, álde basqalaı jaıt túrtki boldy ma, áıteýir, bas­qar­­­ma tóraǵasy A.Ispýsınov óz erki­­men ornyn bosatýǵa ýáde berdi. Onyń ornyna ýaqytsha tóraǵa saılandy.

Endi bul qoǵamnyń jumysy qalaı órbıdi? Ańshylardyń alań­daý­shylyǵyn týdyrǵan tolǵaýy toqsan túıin tarqatyla ma? Muny árıne, aldaǵy ýaqyt kórsetetin shy­ǵar. Desek te, ańshylar qoǵamnyń or­taq qaza­nyna teńgemen de, shetel valıýtasymen de túsken kiristiń qaıda, qalaı jum­salǵanyn anyqtaýǵa bekinip otyr. Al ony kim anyqtap beredi? Keńes músheleri me, álde táýelsiz aýdıt pe?

 

Atyraý oblysy

 

Sońǵy jańalyqtar

Tashkent tragedııasy

Sport • Keshe

Uqsas jańalyqtar