Medısına • 11 Tamyz, 2020

Otandyq vaksına daıarlaýdaǵy oń izdenis

87 ret kórsetildi

Álem jurtshylyǵyn ábigerge salǵan indettiń tolastaıtyn túri kórinbeıdi. Kúrestiń bir parasy – adam ómirin saqtap qalýǵa jumylsa, ekinshi bir asa mańyzdysy – derttiń aldyn alatyn vaksına jasaý isi. Dúnıe júzi ǵalymdarynyń izdenisteri arqyly búginde DDU-da qoldanýǵa úmitker-vaksınalardyń tizimi jasaldy. Sonyń biri – qazaqstandyq ǵalymdar qolynan shyqqan vaksına. Biz vaksınany daıarlap jatqan elimizdiń Ǵylym komıtetine qarasty Bıologııalyq qaýipsizdik máseleleri ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory Kúnsulý ZÁKÁRIIаMEN sóılesken edik.

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, EQ

– Bilýimizshe, birneshe ǵalym áriptesterińizben birge óz qol­daryńyzdan shyqqan vak­sınany qabyldap kórgen eken­sizder. Ázirge qandaı da bir qorytyndy jasaýǵa bola ma? Aýrý belgileri paıda bol­dy ma, antı dene túzilýi qa­laı?

– Iá, Bıologııalyq qaýip­siz­dik problemalary ǵy­ly­mı-zertteý ınstıtýtynyń ǵa­lymdary koronavırýstyq ın­fek­sııaǵa qarsy vaksınanyń bir túrin ázirledi. Bul preparat ınaktıvtelgen vaksına dep atalady. Quramyndaǵy aýrý qozdyrýshysy vırýstyń ýyttylyq qasıetin ınaktıvant qoldanyp joıý jolymen alyndy. Atalǵan vaksınanyń tehnologııasyna birneshe kezeńdegi zertteý jumystaryn júrgizý arqyly qol jetkizildi.

Jalpy, kez kelgen bıolo­gııa­lyq preparatty birden da­­ıyndap shyǵarý múmkin emes. Aldymen naýryzda tirkelgen alǵashqy naýqastardan COVID-19-dyń tiri shtammy quramynan vırýs bólinip alyndy. Alǵashqy kezeńde KVI qozdyrýshysyn jasýsha ósinderinde beıimdep ós­i­rý barysynda, vırýstyń bıo­logııalyq qasıetteri zertteldi. Keıinnen ınaktıvantpen aýrý qozdyrýshysynyń ýyttylyǵy joıyldy, sodan keıin aǵzaǵa ekkende ım­mý­nıtetti (aýrýǵa qarsy tu­rý­shy­lyq kúsh-álýetti) qosymsha kúsheıtý maqsatynda vaksına quramyna adıývant qosylyp, sodan keıin ǵana vaksınanyń ımmýndy-bıologııalyq qa­sıet­teri tekseriledi.Jalpy alǵanda kez kelgen vaksınany aýrýdyń arnaıy aldyn alý maqsatynda qoldanady. Sondyqtan da, vaksınalyq preparatty qoldanǵanda eshqandaı aýrýdyń belgisi bolmaýy kerek, kerisinshe aýrýdy boldyr­maýy qarastyrylady. Vaksına aǵzaǵa túskende antıgen retinde sol aýrýdyń qozdyrýshysyna qarsy antıdeneler túziledi, osylaısha aýrýǵa qarsy ımmýnıtet qalyptasady. Qazirgi kórsetkish kóńil kónshiterlik dárejede.

– Otandyq vaksınany jasaýda qandaı ádiske júgin­di­ńizder? Joǵaryda aıtqan adıývant­tardy qalaı qol­da­n­dyńyzdar?

– Joǵaryda keltirgendeı, vaksınamen aýrýdyń aldyn alý úshin daýalaý kezinde aǵzadaǵy ımmýnıtetti qosymsha kú­sheı­tý úshin ınaktıvtelgen pre­pa­rattyń quramyna adıý­vant qosylady. Bul da óte ma­ńyzdy jáne jiti qaraýdy talap etetin dúnıe. Ony birden alyp vaksınaǵa qosa salmaıdy, sol úshin osy maqsatta tabıǵı nemese sıntetıkalyq jol­men alynǵan birneshe adıý­­vant synaqtan ótkizildi. Olar­­dyń vaksına quramyna qosy­latyn túrleri, mólsheri, taǵy da basqa parametrleri birneshe qaıtalanǵan ǵylymı tájirıbeler barysynda anyq­ta­lyp, sońǵy naqty nátıje alynǵanda ǵana bıologııalyq preparat quramyna qosyldy.

– DDU-ǵa kandıdat retinde tirkelgen basqa vaksınalardan qazaqstandyq ónimniń qandaı aıyrmashylyǵy bar?

– KVI-ǵa qarsy otandyq vaksınalyq bıopreparatty ázirleý barysy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi qar­jy­lan­dyratyn Bıologııalyq qaýipsizdik problemalarynyń ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda oryndalyp jatqan ǵylymı-tehnıkalyq baǵdarlama sheń­be­rinde júrgizilýde. Bul baǵ­dar­lama barysynda COVID-19-ǵa qarsy bes túrli bıopreparatty ázirleý tehnologııasyna qol jetkizý josparlanǵan, olar: ınaktıvtelgen, sýbbirliktik, eki vektorlyq jáne tiri vaksınalar bolyp jikteledi. Qazirgi kezde osylardyń ishin­de ǵalymdarymyzdyń jan-jaqty júrgizilgen ǵylymı-zertteý jumystarynyń nátı­je­leri retinde ınaktıvtelgen jáne sýbbirliktik vaksı­na­lary kandıdat retinde Dúnıe­júzilik densaýlyq saqtaý uıy­mynda tirkelip bekitildi. Ǵa­lym­darymyz vaksınalardy alý barysynda otandyq jáne sheteldik ǵalymdardyń ozyq nátıjeleri, sonymen qatar bıologııalyq preparattardy óndirýdegi ınstıtýtymyzdyń ózindik joǵary nátıjelerin eskerip, ony suryptap, ishindegi ońtaıly jáne tıimdi tehnologııalaryn tańdap aldy. Al barlyq zertteýler salys­tyrmaly túrde birneshe ret qaıtalanyp júzege asyrylady.

– Vaksına ınaktıvti ekenin aıtyp óttińiz, al ózge el­derde gendik jáne vektorly vaksınalar jasalýda. Dál osy joldy tańdaý sebebi nede?

– Ǵylymı derekterde tumaý vırýsy sııaqty KVI aýrý qoz­dy­rýshysynyń mýtasııalyq ózgeriske ushyraýy týraly málimetter jıi kezdesedi. Árı­ne, ǵalymdarymyz bul jaǵyn da qarastyrýda, sondyqtan aýrý qozdyrýshy vırýs shtam­myna gendik deńgeıde moleký­lalyq-bıologııalyq te­reń­­­de­ti­lgen zertteýler júr­gizilýde. Osyndaı jan-jaqty zertteýlerdi júrgizýde ınstı­týt­tyń ǵylymı-tehnı­ka­lyq bazasy men mol tájirıbeli ǵa­lym­dardyń tolyq múmkindigi bar jáne zertteý nátıjeleri bolashaq vaksınalyq preparatty alý tehnologııasyn ázirleý barysynda eskeriledi.

– KVI-diń mýtasııaǵa ushy­raýy vaksına jasaýdyń jolyn bógemeı me? Bálkim, únemi jańa shtamdarynyń paıda bola berýine baılanys­ty vırýsologııada onymen kúrestiń basqa da balamaly joldaryn qarastyrý kerek bolar? Vaksına jasaýdaǵy jumysta qandaı da bir týyn­da­ǵan qıyndyqtar kezdesti me?

– Negizi ǵylym degenimiz – problemasy qatar júretin sala. Ǵylym sol úshin de ǵylym, ol alda turǵan maqsatty problemalardy sheshýge baǵyttalady. Sol sebepti tańdalǵan baǵytta ter tógip, tolyqqandy izde­nis­ter júrgizý arqyly oń sheshimder shyǵarylady. Bul oraıda, ınstıtýtymyzda oryn­dalyp jatqan ǵylymı-teh­nıkalyq baǵdarlama sheń­be­rindegi ǵylymı-zertteý ju­mys­tarymyzdyń tolyq nátı­je­si retinde KVI-ǵa qarsy otandyq vaksınalyq preparattardy alý barysynda tek ýaqtyly qarjylandyrý máselesi sheshilip otyrýy ma­ńyz­dy. Bizdiń ǵalymdardyń mejeli maqsattarǵa jetýge múm­kindikteri óte zor. Oǵan ǵa­lym­dardyń ǵylymı áleýeti jetkilikti.

– Vaksınanyń klı­nı­ka­lyq synaqtan ótýi jaıynda ne aıtasyz?

– 18 jastan 50 jasqa deıingi 44 eriktiniń qatysýymen klını­ka­lyq synaqtardyń birinshi kezeńi bastalady dep josparlanyp otyr. Erikti jandar vaksına salǵannan keıin 42 kún boıy baqylaýda bolady. Qazan aıynyń ortasynda klınıkalyq synaqtardyń ekinshi kezeńin bastaý josparlanǵan, bul 2020 jyldyń jeltoqsanynda aıaqtalýy tıis. Al kandıdattyq vaksınalardyń klınıkalyq synaqtary oń nátıje bergen jaǵdaıda Jambyl oblysy Otar kentindegi Bıologııalyq qa­ýipsizdik problemalary ǵy­lymı-zertteý ınstıtýty jany­nan salynyp jatqan bıofar­ma­sevtıkalyq zaýyt bazasynda vaksınalar óndiriletin bolady.

 

Áńgimelesken

Anar TО́LEÝHANQYZY,

«Egemen Qazaqstan»

 

Sońǵy jańalyqtar

Epızootıkalyq jaǵdaı turaqtanýda

Aımaqtar • Búgin, 10:45

Qazaqstanda taǵy 69 adam indet juqtyrdy

Koronavırýs • Búgin, 09:00

Uqsas jańalyqtar