Avtonomııaǵa umtylys: Ulttyq qozǵalys jáne keńestik dekret

Ulttyq avtonomııa máselesiniń kún tártibine kóterilýi

Reseıdegi monarhııalyq basqa­rý júıe­sin joıǵan 1917 jylǵy Aqpan tóńkerisin barlyq ezilgen ulttarmen birge qazaq halqy da zor qýanyshpen qarsy aldy. «Qazaq» gazetiniń tóńiregine toptasqan qazaq ult-azattyq qozǵalysynyń jetekshileri tóń­kerisshil orys demokratııasy men ashylýy tıis dep kútilgen Quryltaı jınalysynan zor úmit kútti. Mundaı qubylys – sol kezeńde Reseı qol astyndaǵy bar­lyq buratana halyqtarǵa tán edi.

1917 jyly 15-17 naýryz ara­lyǵynda Petrogradtaǵy Musfrak­sııanyń uıymdas­tyrýymen ótken musylmandar keńesi Búkilreseı­lik musylmandar sezin sha­qy­­rýdy jón dep tabady. 1-12 mamyr ara­lyǵynda Máskeýde ótken Búkilreseılik musylmandar se­zinde «memleket túri qan­daı bolý máselesi» úlken talas-tar­tys tý­ǵyzdy. Sezde A.Salykkaty ýnı­­tarlyq aǵymdy jaqtap, al M.E.Rasýl-Zade federasııalyq aǵymdy jaqtap baıandama jasady. A.Salykkaty «Reseı musyl­mandarynyń mádenı-ulttyq av­to­nomııasy ashyq-quqyqtyq ıns­tıtýt retinde konstıtýsııa ar­qyly kepildenýi qajet, degen qarardy jaqtaı otyryp: «Fe­derasııa alamyz dep turǵan ha­lyq – qazaq, sart, Kavkaz hám bas­qalar tipti nadan. Olarda neshe túrli fabrıka, zavod joq. Ony shyǵararlyq oqymysty jurt emes, ǵylym, bilim, ónerden quralaqan. Osyndaı qarańǵy halyqqa federasııa bersek baılar, han tuqymy aqsúıekter, bekter halyq bıligin qolyna alyp, baıaǵy Nıkolaıdyń zamanynda istelgen isterdi óz tu­qymyna isteıdi»  degen pikirdi alǵa tartty. A.Salykkatyny S.Maq­sýdı, S.Alkın, A.Ysqaqı sııaqty tatar zııalylary qoldady. Al M.E.Rasýl-Zadeni qoldap sóz sóılegen J.Saıd-Ahmed (Qyrym), J.Dosmuhamedov jáne A.Z.Ýálıdı kópshilik delegattardy óz soń­darynan erte bildi. A.Z.Ýálıdı Qa­zaq­stan men Túrkistanǵa federasııa qura­mynan avtonomııa berýdi, oǵan Shyǵys Bash­qurtstandy qosýdy usyndy. Sezd delegattary Reseı­degi 30 mln musylman atynan Re­seıdiń ulttyq-federatıvtik negiz­degi demokratııalyq respýblıka bolýyn jaqtaıtyndyqtaryn bildirdi. Bul sezd – ulttyq avtonomııa máselesin al­ǵash ret talqyǵa salǵan jıyn boldy.

Búkilreseılik musylmandar seziniń federasııa quramyndaǵy ter­rıtorııalyq avtonomııa­ny jaq­taǵan sheshiminen soń Túr­kis­tan jáne qazaq zııalylary da bul sheshimdi qoldaı bastady. Bi­raq barlyǵy da «áliptiń artyn baǵyp», Quryltaı jınalysynan úmit kútti. Biraq ortalyqta tamyz aıynyń sońynda bolǵan Kornılov búliginen soń Qos óki­met jaǵdaıy jo­ıy­lyp, Keńester tú­gelge derlik bolshe­vıkterdiń qolyna ótti. Kóp uzamaı, 13 qyr­kúıekte Tashkenttegi bılikti 14 adamnan turatyn Ýaqytsha re­vo­lıýsııalyq komıtet tartyp al­dy. Osyndaı jaǵdaıda, Shýro-ı-Ýlamo uıymynyń shaqyrýymen 17-20 qyrkúıekte Túrkistan ólke­si musyl­mandarynyń ólkelik se­zi ótkizildi. Sezd Syrdarııa, Sa­marqan, Ferǵana, Zakaspıı oblystary «Túrkistan federasııa­ly res­pýblıkasy» tóńiregine bi­rik­tirilip, Re­seı quramyna jeke ter­rıtorııaly-avto­nomııalyq bir­lik retinde kirsin degen she­shim qabyldady.

Petrogradta bolǵan Qazan tóń­­kerisi barlyq ulttyq aımaq­tar­daǵy saıası jaǵ­daıdy kúrt óz­gertti. Quryltaı jınalysy­nan úmit kútken ult qaıratkerleri bol­shevıkterdiń dıktatorlyq saıa­satynan soń barlyq jerlerde ulttyq avtonomııa qurý úshin kúres júrgize bastady. Osyndaı ulttyq avtonomııalardyń basy – 28 qarashada jarııalanǵan Túr­­kis­tan muhtarııaty boldy. Qu­­ramyna M.Ty­nyshbaev pen M.Sho­qaı kirgen Túrkistan avto­no­mııasynyń basshylary tutas túrki memleketin qalyptastyrýdy kózdedi. Kóp uzamaı, Orynborda shaqyrylyp, 5-12 jeltoqsanda ótken ekinshi jalpyqazaq-qyrǵyz sezi 54 adamnan turatyn Alash­orda atty úkimet quryp, Túrkistan avtonomııasy quramyndaǵy Jetisý jáne Syrdarııa oblystarynyń qazaqtary qosylǵan jaǵdaıda Alash avtonomııasyn jarııalaımyz de­gen sheshimge keldi.

Reseı quramyndaǵy ulttyq av­to­nomııaǵa umtylys onyń barlyq aımaqta­rynda kórinis berip jatty. Olardyń qatarynda Qyrym-túrik respýblıkasy, Bashqurt res­pýblıkasy, Edil-Oral (tatar ulttyq mádenı avtonomııasy) res­pýb­lıkasy, Soltústik Kavkaz jáne Ázer­baıjan respýblıkalary boldy. Bul ult­tyq-memlekettik birlikterdiń barly­ǵy da álsiz ári Reseıdegi revolıýsııalyq qoz­­ǵa­lystardyń áserimen jarııalanǵan avto­nomııalar men respýblıkalar boldy. Sondyqtan da ózin ózi qorǵaı almaıtyn bul birlikterdiń barlyǵy da bolshevıkter tarapynan talqandaldy.

Qoqandaǵy Túrkistan avtono­mııasyn talqandaǵan Keńes óki­meti 1918 jyly 20 naýryzda Túr­kistan Avtonomııaly Ke­ńestik Sosıalıstik Respýblıkasynyń (TAKSR) qurylatynyn jarııalady. Kóp uzamaı, Keńesterdiń Búkiltúrkistan­dyq be­sinshi sezi 1918 jyly 30 sáýirde RKFSR qu­­ramyndaǵy TAKSR-dyń quryl­ǵanyn ja­rııalady. Bul respýblıka – Shyǵysta qu­rylǵan alǵashqy keńestik avtonomııaly mem­lekettik qurylym boldy.

Qazaq avtonomııasynyń astanasy men shekarasy týraly másele

Qazaq jeriniń aýmaǵyn belgileý men tutastyǵyn qalpyna keltirý jumystary Alash avtonomııasyn qurýǵa talpynǵan qazaq zııalylarynan bastaý aldy. Olar Alash avtonomııasyn jarııalaýdy jáne barlyq qazaq jerlerin biriktirýdi maqsat etkenimen, múldem basqa­sha saıası jaǵdaı qalyptasty. Alash­orda músheleri bolshevıkter men orys demokratııalyq kúsh­­­teriniń qaısysy jeńetinin bol­­jaı almady. Túrkistan avtono­mııasy men Alashorda úki­meti bas­shylarynyń negizgi qateligi – avtonomııa alý jolyndaǵy kúreste túrki halyqtarynyń ata jaýy – aq kazaktarmen yntymaqtasýy edi. Munyń ekijaqty keri áseri boldy. Birinshiden, aq gvardııashylardan 15 ese áskeri kóp ári búkil saıası bı­likti qolyna shoǵyrlandyrǵan bol­shevıkterdi ózderine qarsy qoı­sa, ekinshiden, 1916 jyldyń oı­ranyndaǵy kazaktardyń jazalaý sha­ralaryn umytpaǵan qarapaıym halyqtyń narazylyǵyna ushy­rady.

Reseıde bolshevıkter jeńis­ke jetken soń Á.Jangeldın, S.Seı­fýllın, T.Rys­qulov, S.Meńdeshev, M.Myrzaǵalıev syn­dy jáne t.b. qazaq qaıratkerleri Alash­ordanyń sátsizdikke ushyraǵan avtonomııa qurý jolyndaǵy kúresin odan ári jyljytyp, qazaq dalasynda Keńestik ulttyq-terrıtorııalyq avtonomııany qu­rý­ǵa atsalysty. A.Baıtursynov keshegi alash­or­da­shylardy bolshevıkter ja­ǵyna ótýge shaqyrdy. Keńes bı­ligi Alashorda múshelerine keshi­rim jarııalaǵanymen, olarǵa senim­sizdik tanytty. Ortalyq bılik qa­zaq dalasyn basqaratyn apparat qurý úshin 1919 jyldyń kók­teminde-aq sezd ótkizýge da­ıyndyq jumystaryn bas­tap, ke­ńes­terdiń Quryltaı sezin uıym­dastyratyn revkom qurýǵa kiristi. 

Qazrevkomnyń tuńǵysh tór­aǵasy bol­ǵan S.Pestkovskııdiń Qazaq AKSR-niń qurylǵanyna 10 jyl tolýyna oraı «Sovetskaıa step» gazetinde jarııa­lan­ǵan ar­naıy maqalasynda qazaq tór­­aǵanyń taǵaıyndalýyna qazaq­tardyń qar­sy bolǵanyn aıtady. 1915 jyldan RK(b)P múshesi bolyp tabylatyn Á.Jan­geldınniń Qazrevkomǵa tóraǵa bo­lyp saılaný múmkindigi keshegi alashor­dashyl A.Baıtursynovqa qaraǵanda jo­ǵary edi. Á.Jangeldın óz es­te­liginde kan­dıdatýrasynyń tór­aǵalyqqa usynyl­ǵanyn aıtady. Biraq, delegasııa ókilderi I.Sta­lınge S.Pestkovskııdi tóraǵa etip taǵaıyndaý týraly ótinish jasady. Nege qazaqty taǵaıyndamasqa degen I.Stalınniń suraǵyna qa­zaqtardyń arasynda ártúrli top­tardyń kúresiniń ýshyǵyp tur­ǵanyn aıtyp, «neıtraldy» adamnyń tóraǵa bolǵany du­rys degen jaýap aıtylady. Osyn­daı faktilerdiń barlyǵy – qazaq zııalylarynyń biraýyzdan mem­lekettik bılikti alyp ketýge da­ıyn emestigin, olardyń ulttyq múd­de jolynda birige almaǵanyn kórsetse kerek.

1919 jyly 24 maýsymda RKFSR Hal­kom­keńesi tóraǵa V.I.Le­nınniń qaty­sýymen ótken má­jilisinde Qazrevkomnyń je­ke quramy týraly máseleni talqy­lap, Qazrevkomnyń birinshi qura­myna S.Pes­t­kovskıı (tóraǵa), V.Lý­kashev, Á.Jangeldın, M.Tun­ǵanshın, S.Meńdeshev, B.Qarataev kirgizildi. 10 shildede RKFSR úki­metiniń basshysy V.I.Lenın «Qaz­revkom týraly ýaqytsha erejeni» bekitse, 19 shildede RKFSR HKK-i 19 pýnktten turatyn «Qa­zaq ólkesin basqarý jónindegi re­volıýsııalyq komıtetin qurý týraly» dekret shyǵardy. Dekret boıynsha, búkilqazaqstandyq ke­ńester sezi shaqyrylyp, Qazaq avtonomııasy jarııalanǵanǵa deıin ólkeni áskerı-azamattyq basqarý men ke­ńester saılaýyn uıymdastyryp ótkizý Qazrevkomǵa júk­teldi.

1919 jyly 10 qyrkúıekte Oryn­bor Ás­kerı revkomy Qaz­rev­komnyń jaýap­ty qyzmet­ker­­lerimen, Túrkistan maıdany Ás­kerı revkomynyń, 1-shi armııa­nyń Áskerı revkomy men saıası bólimi ókil­deriniń qatysýymen Orynbordyń Qazaq­stanǵa qosylýy týraly máseleni talqy­lady. Qazrevkom tóraǵasy S.Pestkovskıı RK(b)P OK-niń pikirin bildire otyryp, Orynbordyń Qazaqstanǵa qosylýyn jaqtady. Al orynborlyq A.Korostelev, I.Martynov jáne taǵy basqa keńeske qatysýshy 6 ókil buǵan qarsy bola otyryp, Orynbor gýbernııasyna orys hal­qy kóp qonystanǵan Oral oblysy men Aqmola oblysynyń Aq­tóbe ýezin qosýdy jaqtady já­ne bolashaq avtonomııanyń úki­metin «ishki Qyrǵyzııaǵa» or­na­lastyrýdy usyn­dy. Al Qaz­rev­komnyń A.Baıtursynov, S.Meń­­deshev, M.Tunǵanshın sııaq­ty músheleri Orynbordyń Qazaq­stanǵa qosylýyna jáne onyń jańa respýblıkanyń astanasy bolýyna túbirli qarsy bolyp, Qaz­revkomnyń qazaq músheleri daýys be­rýge qatyspaıdy dep málimdedi. Al Oryn­bordyń I.Ka­shırın, A.Zdobnov sııaq­ty ókil­deri Orynbor astana bolsa, Qa­zaqstandaǵy orys kýlaktarymen kúresý ońaı bolady dep dáleldegisi keldi. Biraq, qazaq ultshyldary buǵan kelispedi.

Al RK(b)P OK-i bolashaq qa­zaq avtono­mııasynyń astanasy Orynborda bolǵanyn qalady. Sebebi, tolyq senim artýǵa bolmaıtyn qazaq ulttyq elıtasynyń qazaq halqynyń ortasynda bolýyn qalamady. Astananyń Orynborda bolýy olardyń baqylaýda bolýyn qamtamasyz etetin edi. So­nymen qatar, RK(b)P OK-i Oryn­bor Qazaqstannyń astanasyna aınalar bolsa, Ortalyqtyń qy­shýyna tıip otyrǵan orys kazak­tarynyń erkindigi shekteledi dep eseptedi. Sondaı-aq astana qajetti ınfraqurylymy, kadr­lyq, uıymdyq, qarjylyq, óndi­ristik, materıaldyq-teh­nıkalyq jáne basqa da qajetti áleýeti bar qalada ornalasýy tıis dep esep­teldi. Bir sózben aıtqanda, Oryn­bordy Qazaq­stannyń astanasy etý – qazaqty jarylqaý emes, bolashaq qazaq úkimeti men ultshyl qazaq qaıratkerlerin ba­­qylaýda ustaý úshin qajet bol­dy. Orynbor gýbkomynyń 2 qa­batty ǵımaratynyń birinshi qa­ba­tynan 2 bólmeli oryn alǵan Qazobkomnyń keıingi sıqy osyny aıqyn ańǵartty.

Al qazaq dalasynda tek Semeı qalasy ǵana astana bolý talapta­ryna jaqyn keletin. Biraq kú­ni keshe ǵana Alashordanyń as­ta­nasy bolǵan bul qalany Orta­lyq jaqtyrmady. Bolashaq qa­zaq astanasyna qatysty aıtys-tartysqa Ortalyqtyń ózi tikeleı aralasyp, máseleni sheshý úshin BOAK tóraǵasy M.I.Kalınındi Orynborǵa attandyrdy. 1919 jyly 20 qyr­kúıekte RK(b)P Orynbor gýbkomy men gýbat­ko­mynyń, Túrkistan maıda­ny men 1-shi armııanyń basshy­lyǵy, sondaı-aq jaýapty qyzmet­ker­leriniń qatysýymen ótken keńeste Orynbor ókil­deri Moskvanyń usynysyna qarsy kel­genderi úshin «uıalyp», óz qatelikterin «moıyndaýǵa» májbúr boldy. Biraq A.Baı­tursynov bul jo­ly da óz tobynyń múddesin qor­ǵap, ulttyq aıqyndalýdy jaq­tady jáne partııalyq keńestiń bolashaq avtonomııanyń shekarasyn aıqyndaıtyn quqyǵy joq dep, taǵy da daýys berýden bas tartty. Biraq bul jolǵy keńes sheshimi boıynsha Orynbor qalasy bolashaq respýblıkanyń ákimshilik ortalyǵy bolyp belgilendi.

Bolashaq qazaq avtonomııasy úshin asta­na máselesiniń tal­­qylanyp jatqanyn esti­gen Túrik­atkom Prezıdıýmy tór­aǵa­sy­nyń orynbasary ári TK(b)P Musbıýrosy­nyń jetekshisi T.Rysqulov 1919 jyly kúz aılarynda TAKSR quramyndaǵy qa­zaq­tar mekendeıtin Syrdarııa obly­syn (Ámýdarııa bólimshesimen qosa), Jı­zaq ýeziniń bir bóligin jáne Jetisý oblysyn túgelimen Qazaqstan quramyna qosýdy, bi­rikken qazaq jeriniń astanasy retinde Tashkent qalasyn bel­gileýdi úzildi-kesildi talap etedi. Biraq bul usy­nys ta Ortalyqtyń saıasatyna saı kel­megendikten, qaraýsyz qaldy.

1919 jyly 12 qyrkúıekte ót­ken Qaz­revkom májilisinde A.Baı­tursynov Qaz­revkom tóraǵasynyń orynbasary ári ishki ister bólimi­niń meńgerýshisi bolyp saılandy. Bul A.Baıtursynovtyń Qaz­revkomda myqty saıası bedelge ıe bol­ǵanyn emes, RK(b)P OK-niń oǵan qatysty ustanymyn kórsetetin edi. Ol tý­raly I.V.Stalın Qazrevkom qu­rylǵannan keıin E.D.Stasovaǵa joldaǵan hatynda: «Men ony revolıýsıoner-kommýnıst dep sanaǵan emespin jáne sanamaımyn da, osyǵan qaramaı, onyń revkomda bolýy qajet», degen edi.

1919 jyly 15 qyrkúıekte ót­ken Qaz­revkomnyń májilisinde S.Pest­kovskııdiń usynysy boıynsha Keńesterdiń Búkil­qazaqtyq sezin shaqyrýǵa daıyn­dyq jó­nindegi erekshe komıssııa uıym­das­tyryldy. Onyń quramyna S.Meń­deshev, V.Lýkashev, Petrov jáne t.b. kirdi. Ko­mıssııaǵa sezdi shaqyrý jónindegi nusqaý­lyqty daıarlaý tapsyryldy.

1920 jyly 3-11 qańtarda Aqtó­bede Qazrevkom men Túrkistan maıdany Rev­áskeńesiniń birlese otyryp shaqy­rýymen 250 delegat qatysqan Birinshi qazaq ke­ńes ólkelik konferensııasy bolyp ót­ti. Konferensııa barlyq qazaq jeriniń bir respýblıka quramyna biriktirilýin jaq­tady. Konferensııada 1919 jyly 20 jeltoqsanda RK(b)P OK Saıası bıýrosy bekitken revkom tizimi qupııa túrde daýysqa salyndy. Daýys berý qorytyndysy bo­ıynsha S.Pest­kovskıı biraýyzdan ótse, A.Baı­tursynov pen S.Meńdeshev basym daýystarǵa ıe boldy.

Bir respýblıka quramyna biri­gýge umtylys 1918 jyldyń ózin­de-aq bastalǵan bolatyn. Astrahan oblysyndaǵy Mań­ǵysh­­laq qazaqtary 1918 jyly qa­zanda Qaratóbe degen jerde jınalyp, bolashaq QAKSR quramyna kirýdi jaqtap tótenshe komıssar Á.Jangeldınge ótinish jazdy.

Qazrevkom qurylǵan ýaqyttan bas­tap qazaq jerlerin bir respýblıka qura­my­na biriktirý jumystary bastaldy. 1919 jyly 11 qarashada Bókeı oblysy Astrahan gýbatko­mynyń quramynan shy­­ǵyp, Qaz­revkomǵa baǵyndyryldy. 1920 jyly Qazrevkom men Orynbor gýbatkomy Orynbor jáne Torǵaı gýbernııalaryn biriktirip, onyń QAKSR-ine kiretinin maquldady. 1920 jyly 27 naýryzda Qazrevkom Mańǵyshlaq jáne Krasnovodsk ýezderi TAKSR quramynda bolǵa­nymen ondaǵy adaılar kóbinese Oral jáne Torǵaı oblystarynda kóship júredi jáne olardyń sharýashylyǵy Oral oblysymen baılanysty, sondyqtan adaılar QAKSR quramyna qabyldansyn degen qaýly qabyldady. QAKSR-yn qurý jumystaryna da­ıyn­dyq barysynda burynǵy Alash­orda músheleri men RK(b)P qataryndaǵy qazaq qaıratkerleri tize qosa otyryp, bolashaq ulttyq-terrıtorııalyq avtonomııa aýmaǵyn anyqtap, óz oılaryn Moskvada ótkizýge tyńǵylyqty daıarlandy.

1920 jyly 9-10 tamyzda V.Le­nınniń usynysy boıyn­sha RK(b)P OK men RKFSR HKK-i jaýapty qyzmetkerleriniń, Túrikkomıssııa, Qazaqstan jáne basqa da múddeli gýbernııalar ókilderiniń qaty­sýymen «Qyrǵyzııa týraly máseleler jó­ninde» keńes ótkizildi (Qarańyz: Shil­debaı S. Qazaq ataýy qalaı qalpyna kel­tirildi? // Egemen Qazaqstan, 2020. – 21 sáýir). Jer úshin aıtysqa toly bolǵan keńestiń ekinshi májilisinde Qyrǵyz (qa­zaq) respýblıkasyn qurý týraly she­shim qabyldanǵanymen, qaı oblystar men ýezderdiń QAKSR quramyna qashan kiretindigi sheshilmedi.

V.Lenınniń tóraǵalyǵymen 12 tamyzda ótken keńestiń úshinshi májilisinde Qazaq ólkesiniń shekarasy týraly másele qaraldy. Bul májilistiń stenografııalyq esebi nemese hattamasy, tipti qu­­jattary osy ýaqytqa deıin zert­teýshilerdiń qolyna túspeı ke­ledi. Bul týraly tek Sibrevkom ókili V.Sokolovtyń esteliginen ǵana bile alamyz. Osy májiliste V.Lenın Sibrevkom múshesi V.So­kolovty Ertis boıyndaǵy jer­ler men Omby bolystaryn qa­zaq­tarǵa bermeý jónindegi shovı­nıstik pıǵyldary úshin tuqyrta otyryp, Sibrevkomnyń resmı us­tanymy bolyp tabylatyn mun­daı pozısııaǵa Ortalyqtyń to­lyq qarsy ekenin jetkizedi. Aqyry, májilis barysynda qazaq delegasııasynyń usynystary to­lyq qabyldandy. Nátıjesinde, 1920 jyly 26 tamyzda BOAK pen RKFSR HKK-niń «Avtonomııaly Qyrǵyz (Qazaq) Sosıalıstik Keńestik Respýblıkasyn qurý tý­raly» dekreti qabyldanyp, QAKSR quramyna burynǵy ákim­shilik shekarasymen tómendegi oblystar qosylýy tıis boldy: Pav­lodar, Semeı, О́skemen, Zaısan, Qarqaraly ýezderinen turatyn Semeı oblysy; Atbasar, Aqmola, Kókshetaý, Petropavl jáne Om­by ýezderiniń biraz bólikteri (Om­by ýeziniń qazaq jáne Sibir bólik­teriniń shekarasyn belgileý Qaz­revkom men Sibrevkomnyń kelisimi boıynsha júzege asyrylady dep kórsetildi) kiretin Aqmola obly­sy; Qostanaı, Aqtóbe, Yrǵyz, Torǵaı ýezderinen turatyn Tor­ǵaı oblysy; Oral, Abıshensk, Temir, Gýrev ýezderinen turatyn Oral oblysy; Zakaspıı oblysynyń Mańǵyshlaq ýezi men Krasnovodsk ýeziniń 4-shi jáne 5-shi Adaı bolystary; Astrahan gýbernııasynyń Sınemor bolysy, Bókeı ordasy, 1-shi jáne 2-shi Prımore okrýgterimen shektes burynǵy qazynalyq okrýgtik jerler. Al TAKSR quramyndaǵy qazaq jerlerin QAKSR-ge engizý osy oblystar halqynyń erki boıynsha júrgizilsin dep kórsetildi.

Quramynda S.Meńdeshev ju­mys iste­gen Keńesterdiń Búkil­qazaqtyq sezin shaqyrýǵa daıyn­dyq jónindegi erekshe komıssııa qyzmetiniń nátıjesinde 1920 jyly 23 tamyzda Qazrevkom ke­ńesterge saılaý jónindegi nus­qaýlyqty bekitti. Qazrevkom sez­di uıymdastyrý jáne sha­qyrý boıynsha jumystarǵa bas­shylyq jasaý úshin «Qazaq ól­kesiniń jalpyǵa ortaq sezin shaqyrý jónindegi ólkelik komıssııasyn» uıymdastyrdy. Qaz­revkom men osy komıssııanyń tike­leı uıymdastyrýymen 1920 jyly tamyz-qyrkúıek aılarynda qazaq dalasyna qarasty bar­lyq oblys­tarda, gýbernııa­lar men ýezderde Qazrevkom nus­qaýlyǵyna sáıkes saılaýlar ót­kizildi. QAKSR Keńes­teriniń Qu­ryltaı sezine delegattar saı­lanyp, sezge daıyndyq ju­mystary aıaqtaldy. Qazaq hal­qy patsha úkimeti bólshektep tastaǵan baıyrǵy qazaq jerin biriktirý arqyly Keńestik Qazaq avtonomııasyn qurý úshin QAKSR Keńesteriniń Quryltaı sezin sha­qyrýǵa múmkindik aldy.

Sábıt ShILDEBAI,

tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty,

Sh.Sh. Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń bólim meńgerýshisi