El tilegin eskerý bılik pen qoǵam arasyn jaqyndata túsedi

Ádette, jergilikti bılikke el tarapynan ókpe-naz turmystyq qareketke baılanysty jıi aıtylyp jatady. Onyń ishinde ótinish-shaǵymǵa jaýap berilgenimen, op-ońaı sharýa ýaqtyly tyndyrylmasa, renish te eselene túspek. Ol óz aldyna. Jergilikti ákim-qaralardyń halyqqa da­ýys kóterýi, minez kórsetýi eki aradaǵy izgilikti baılanysqa syzat túsirip, tipti alystata beredi. Osyndaı máseleler qordalana kele, bıliktiń beınesin jaǵymsyz jaǵynan somdaıtyny da bar. Oblysta ótinish aıtyp kelgen halqyna dóreki sóılegen, shyndyǵyn aıtqanda, jer-jebirine jetip urysqan birer ákimniń shekten shyqqan is-áreketi oblystyq tártiptik keńeste qaralǵany bar. Tutas bılik ókilderi dál osyndaı deýden aýlaqpyz. Degenmen, «bir qumalaqtyń bir qaryn maıdy shiritetini» sııaqty, bolmashy mysaldyń boıaýy qalyńdap, jalpaq jurt qulaqtanǵan soń ákim-qaralardyń qadiri qasha bastaıdy.

Endigi sózdiń bir parasy el ti­le­giniń eleýsiz qalýy. Sózimiz jalań bolmas úshin mysal kel­tireıik. Kókshetaý qalasyndaǵy Yn­tymaq kóshesi 29 a-úıde Qazaq­stan Respýblıkasy Ishki ister mı­nıstrligi qylmystyq-atqarý júıesiniń zeınetkerleri turady. 9 otbasy. 1990 jyldyń basynda bul úı ES-166/24 mekemesiniń or­talyqtandyrylǵan jylý júıe­sinen ajyratylyp tastalǵan. Sebebi buryn jylý berip kelgen qazandyqtyń jumysy toqtaǵan. Páter ıeleri jeke-jeke pesh qoıyp, úı jylytýǵa kóshken. Aıt­paq­shy, bul úıde quqyq qorǵaý orga­nynyń zeınetkerlerimen birge, kópbalaly, áleýmettik jaǵy­nan az qamtylǵan, múmkindigi shek­teýli azamattar da kún keship jatyr. Úıdi ortalyqtandyrylǵan júıe­ge qosý úshin qarajat qajet. On­shalyqty kóp te emes, bar bolǵany 5,9 mıllıon teńge. Ortalyq jylý júıesi shamamen 500 metr jerden ótedi.  Ortalyq jylý júıesine qosylý týraly ruqsatnamany «Kókshetaý jylý» mekemesi №T-486-A bergeni týraly 2017 jyldyń 5 shildesindegi qaýlyda kórsetilgen. Úı ıeleri ondaǵan jyl  boıy quzyrly mekemelerdiń barlyǵyna, onyń ishinde Kókshetaý qalasy ákimine, qalalyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary bólimine san márte hat jazǵan. Hat kóshirmeleriniń ózi áldeneshe tom. Kelgen jaýap­tary da bar. Bılik tarapynan qaıtarylǵan hattarda «másele qarastyrylyp jatyr, aldaǵy ýaqytta sheshimin tabady» degen syrǵytpa jaýap tunyp tur. Biraq ókinishke qaraı, el tilegi aıaqsyz qalýda. Kókshetaý qalasy ákiminiń orynbasary Sh.Sádýaqasovtyń 2016 jyldyń 25 sáýirinde bergen jaýabynda «Yntymaq kóshesindegi, 29 a-úı Maıakovskıı kóshesindegi balalarbaqshasy salynyp bitken kezde jylý júıesine qosylady» degen ýáj aıtylady. Odan beri ne zaman?! «Baıaǵy jartas, bir jartas» demekshi, ózgergen eshteńe joq.

– Kezinde oblystyń buryn­ǵy ákimi Sergeı Kýlagınge de qulaq­qaǵys etken bolatynbyz, – deıdi osy úıdiń turǵyny Qos­man Eleýishov, – qala ákimine kirý múmkin emes. Jazǵan hatta esep joq. Endi qandaı qaıran qyla­ry­myzdy bilmeı abdyrap otyrǵan jaıymyz bar. 

Úı turǵyndary kóktemgi qar erip, qyzyl sý qaptaǵan kezde joldy, úı irgesin sý basyp qala­tyndyǵyn aıtyp zar ılep otyr. Biraq tıisti mekemelerdiń basshylaryna jolyǵýdyń sáti túser emes. Joldanǵan hatqa ádettegideı ýáde berilip, kemshiliktiń joıy­la­tyndyǵy aıtylǵanymen, naq­ty is joq. Máselen, qalalyq tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyǵy bóliminiń basshysy Iý.Shıdlovskıı óz jaýabynda «Yntymaq kóshesinen Mıchýrın kóshesine deıin ınertti materıaldar tóseledi» dep úıip-tógip ýáde bergenimen, shybyq basy syn­dy­rylǵan joq. Toǵyz páterdiń tur­ǵyndary tegis qol qoıyp, aryz-shaǵymyn jaza-jaza nátıje bolmaǵannan keıin ókpeleri qara qazandaı bolyp otyr.

Turmystyq jaǵdaıdyń keıpi osyndaı bolǵanda densaýlyq saqtaý salasynda da oısyrap turǵan olqylyqtyń bar ekenin aıta ketýimiz kerek. Onyń ishinde eń soqtalysy, balalardyń kóz aýrýlarynyń údep ketkendigi. Ata-analar tarapynan aryz-shaǵym jıi aıtylyp, kótergen máseleleri jergilikti basshylardyń qulaǵyna jetpeı júrgen soń biz bul taqy­rypty «Egemen Qazaqstan» gaze­tinde jan-jaqty jazǵan bolatynbyz. Eshbir qorytyndy joq. Al bul nazar aýdaratyn ótkir másele. Aıtalyq oblys ortalyǵyndaǵy «Basar» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń mamandary №17 mektep oqýshylary arasynda kóz aýrýlarynyń qanshalyqty deń­geıde ekendigin anyqtaý jumys­taryn júrgizgen. 863 oqýshy tek­seristen ótkizilgen kezde, 11 pa­ıyzy kózildirik kıetindigi, 32 paıy­zynyń kóz aýrýlarynyń alǵashqy belgileri paıda bolǵandyǵy, al 43 paıyzynyń kórý múmkindigi azaıyp bara jatqandyǵy belgili bolyp otyr. Bul tarapta da ata-analar ondaǵan jyl boıy jergilikti bıliktiń nazaryn aýdarý úshin aryzdanyp keledi. Oblys ortalyǵynda balalar kóz dárigeri joqtyń qasy. Al oblystyq aýrýhanadaǵy kóz bó­lim­shesindegi qural-jabdyqtyń bári eskirgen. Eń kerekti appara­tý­ralarynyń ózi 1970 jyldary shyǵarylǵan. Tyǵyryqtan shy­ǵar jol qaıda?! Qazir oblys ortalyǵyndaǵy «Basar» serik­testiginde birshama jaqsy jaǵdaı bar. Olar balalardyń kóz aýrýlaryn anyqtaýǵa jáne emdeýge qajetti «Sınoptofor SINF-1», «Vızotronnık MZ» tárizdi apparatýralarmen jabdyqtalǵan. Biraq memlekettik tapsyrys bo­ıynsha qarajat bólinbegendikten, áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan otbasylardyń balalary emdele almaı otyr. Bul tarapta da ata-analardyń aryz-shaǵymdary az emes. Áıtse de, oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshylary osy jaıdy kelip kórýge ýaqyt tappaı otyr.

Endi bılik pen qoǵam arasyn qalaı jaqyndatamyz, áleýmettiń aryzyna qalaı qulaq asyramyz deıtin saýalǵa jaýap beretin bolsaq, onyń da táp-táýir mysaly bar. Máselen, Kókshetaý qalalyq ardagerler keńesi qaladaǵy sala basshylaryn belgilengen keste bo­ıynsha shaqyryp, jurtshylyqpen júzdestirýdi uıymdastyryp otyr.

– El tarapynan aıtylatyn ókpe-naz kóbine áleýmettik-tur­mystyq jaǵdaıǵa baılanysty, – deıdi keńes tóraǵasy Shııap Álıev, – talaı másele sheshildi. Aıtqan ótinishteri oryndalǵan soń ardagerler de basshylarǵa razy bolyp qalady.

Jergilikti basshylardyń nazaryn aýdartý úshin qoǵamdyq oryndardyń da yqpaly kerek shy­ǵar. Barsha jurt bir teriniń push­paǵyn ılep, ortaq isten oryndy nátıje shyǵarsa, bılik te súıkimdi bola túspeı me?!

Aqmola oblysy