Ara baǵýǵa den qoıǵan aqyn

Makınka qalasynyń turǵyny, talantty jas aqyn Jaınarbek Zandybaı bıyl birinshi ret omartamen aınalysty. Kókiregine túı­gen tálimdi oıyn, kásip bas­ta­­ǵandaǵy áńgimesi aranyń ba­lyn­daı tátti. Bul bir qupııa álem, tereńdep úńilgen saıyn qat­­par-qatpar syry bar dúnıe kóri­nedi. Áýeli uıasyn saılapty, keıin bal aralaryn satyp al­ǵan. Syrt qaraǵan adam syryna boı­lamaǵan soń bile bermeıdi ǵoı, áıtpese, onyń ózi birneshe topqa bólinedi eken. Qaramy mol, qaýqary aıta qalarlyqtaı jumysshy aralar toby. Olardyń mindeti – shyryny meldektep turǵan gúlden tirnektep bal jınaý. Tań sáriden kóz baılanǵanǵa deıin bir tynbaı jumys isteıtin jumysshy aralardyń qımyl-qareketine qarap, adamzat balasy da dál osyn­daı nátıjege qushtarlyqpen ju­mys istese ǵoı dep qııaldaıty­ny bar. Eń­bekke degen yntyzarlyq­ty tól tabıǵattyń tósinen, ásirese eń­bek­qor aralardyń beınetti sharýasynan uǵýǵa bolady eken.

Eger jáshik tesik bolyp, jan-jaǵynan ury jel uıytqyp tursa, ara bitkenniń terisi tary­lyp, kádimgideı ashýǵa býlyǵady. Tur­ǵan jerleri qolaısyz bolsa da dál osyndaı keıipte. Eger barlyǵy ózderiniń oılaǵanyndaı jaıly bolsa, omartashyda sharýasy joq, kún uzaq qybyrlap shyryn tası beredi. Aıtpaqshy, eń mańyzdy top – barlaýshy aralar eken. Jaı­nar­bektiń aıtýyna qaraǵanda, bar­laýshy top táýligine júzdegen sha­qy­rym alqapty ushyp ótip, gúl izdeıdi. Olardyń mindeti de osy. Jumysshy aralar tárizdi omar­taǵa shyryn tasymaǵanymen, or­taq istiń nátıjeli bolýy aldymen barlaýshy aralarǵa baılanysty.

– Bıyl gúl shyryny az boldy. Jaz shyǵa kún qara qarǵanyń mıy qaınaıtyndaı ystyq boldy da, shalǵyn kóterilmeı, gúl qaýy­zy búrisip, dendep óspeı qal­dy, – deıdi omartashy, – bar­laýshy aralardyń da ábden silik­pesi shyqty. Aǵash qoınaýyn, alqap­tardy qansha súzgenimen, shyryny mol gúl ósken jer taba almaı ábiger boldy.

Bul eki arada kórshi omartalar­da­ǵy gúl tappaı, gúl tapsa, odan shyryn tappaı dolyryp, ashý­lan­ǵan aralar Jaınarbektiń omar­tasyna qaıta-qaıta shabýyl jasapty. Olardyń ishinde de ja­typ­isherleri, ózgeniń yrysyna kózin alaıtatyndar bolady eken. Bireýdiń eńbekpen tapqan balyn jep qoımaq, opyra qoparyp, tasyp áketpek. Omartashynyń aı­týyna qaraǵanda, basy jýan, beli jińishke kúzetshi aralar bal jınalǵan jáshikti kúzetip tura­dy. Olar gúl de izdemeıdi, shy­ryn da jınamaıdy, mindeti bóg­de aralardan omartany kúzetý. Qaraq­shy topqa qaýqary jetpese, ózderi ǵana túsinetin, aýa arqyly joldanatyn yzyń dybys, ısharamen jumysshy aralardy kómekke shaqyrmaq.

– Bir tańǵalatynym, bal quıa­t­yn uıa torlary beıne bir syzǵysh­pen syzyp, atqan oqtaı ǵyp túsi­re­tin alty burysh bolyp bólinedi eken, – deıdi Jaınarbek, – bajaılap qa­ra­sańyz, uıa torlarynyń ara­­­syn­da bos oryn qalmaýy úshin al­­ty bu­ryshty bólikke eshteńe jet­­­­peı­di eken. Qasıetti Quranda «Ara­­­lar» atty súre baryn eskersek, mu­­­nyń syry tereńde jatyr-aý.

Osy kásipti ıgererde eń aldymen tájirıbe jınaý qajet bolǵan. Basynda bilmestikpen uıany ormanǵa ornalastyrsa boldy, bal aralary ózderi shyryn jınaı beredi dep oılasa kerek. Keıin bel býǵan soń Bulandy tóńireginde osy sharýamen aınalysatyn kánigi omartashylardyń brıgadasyna kirip, jumys istemek bolǵan. Biraq olar at-tonyn ala qashypty. Bálkim qyzǵanysh, álde basy artyq adamdy qosymsha júk kórdi me eken. Aǵynan jary­lyp, jaǵ­daıyn aıtaıyn dese, osy ká­sip­pen aınalysatyn jergi­lik­­ti ult ókilderi de joq bolyp shyq­ty. Áıteýir des bergende, el «dıadıa Vıtıa» dep ataıtyn egde omar­­­ta­­shynyń kezige ketkeni. Sy­­­ryn bilmeıtin kásiptiń uńǵyl-shuń­­ǵylyn sol úıretken, ózi de bil­­mekke umtylyp turǵan soń us­­tazy da aıanyp qalmasa kerek. Kú­ni boıy qasynan bir eli qalmaı, tá­ji­­rıbesi mol tarlannyń tálimin uqqan.

Sodan túıgeni, jáshigiń men aranyń bolýy azdyq etedi eken. Eń bastysy, ara jaıylymyna laıyqty jer tańdaý. Onyń ústine gúlderdiń shyryn tógetin ýaqytyn jiberip almaý kerek. Ony bilmeseń, syrttaı qulpyryp turǵan gúlge ara jaıǵannyń eshbir paıdasy joq.

Bıyl tyrnaqtap tájirıbe jınaǵan keıipkerimiz aldaǵy jyly óz bilgenin ózgege úıretpek. Tabıǵattyń en baılyǵyn ózgeler de kórsin deıdi. Qazir aralaryn qys­tan aman alyp shyǵýdyń qare­ke­tinde. Áne-mine degenshe keshegi gúl jaınaǵan, aýmaǵy at shapty­rym kókmaısaly alqaptar aq ma­myq qardyń astynda qalmaq. Aqyn Jaınarbektiń kóńilin ja­dy­ratar sát ol kezde de az bol­maı­dy. Tylsym tabıǵattyń tuń­ǵ­ıy­ǵynan syr aýlaǵan syrbaz aqyn qumaı tazylary men qy­ra­nyn baptap, qansonardy tosý­da. Bal arasyn baqqan anaý bar­qyt belderde burynǵy babalar­daı sal-serilik dáýrendi bastan keshpek.

Aqmola oblysy,

Bulandy aýdany