Tanym • 28 Qyrkúıek, 2020

Muhtar Áýezov: Jyl kelgendeı jańalyq sezemiz

95 ret kórsetildi

Biz tómende kezinde qazaq ádebıetiniń qambasyn qampaıtqan jas qalam­gerlerge aǵalyq syn-eskertpelerin mátaqamdap jetkizgen uly Muhtar Áýezovtiń áıgili maqalasyn usynyp otyrmyz. Uly jazýshynyń ádebıet krıterııleri haqynda qaýzaǵan óreli áńgimesi áli de ózekti sekildi. Sol tusta aǵa aqyly jazýshylarǵa jolbelgi bola bilgen edi. Biz búgingi tolqynǵa da baǵdarsham bolaryna senemiz.

Redaksııadan

Kollajdy jasaǵan Záýresh SMAǴUL, «EQ»

Joldastar, men poezııanyń jaıyn aıtýdan buryn, jalpy poezııaǵa ıyq súıep kele jatqan, qatar júrip kele jatqan ózimizdiń isimizde, tirshiligimizde, tarıhymyzda poezııanyń tabystarymen qatar, halqymyzdyń árqashan esimizde júretin birer jaılarǵa jubanysh alǵan, súısingen kúıdi aıta ketkim keledi.

Qyryq jyl – bir adamnyń ómirimen ólshenetindeı birtalaı uzaq dáýren. Qy­ryq jyldyń ishinde tolyp jatqan jańa­lyqtar qyryq ǵasyr da jetpeıtin óriske bizdiń Odaq, onyń ishinde qazaq sııaqty elderdiń tabystaryn kórsetetini ras. On-on bes jyldan soń bolǵan jańǵyrý, jańa tabys órleýdiń jıyntyq oılaryn oılaı bastaǵandyq sonda ańǵarylady. Bizde osy kúnde mýzyka salasynda sońǵy jylda­ry qazaq kompozıtorlarynyń qataryna jas talant kompozıtorlar kelip qosyl­dy da, qazaq ánin Abaı ákelgen dáreje­den, halyqtyq shyrqaý ánderiniń únin Abaıdan ári qa­raı damytyp, kameralyq mýzykadan aýystyrǵanda, birtalaı sım­fonııalyq mýzyka tilinde aıtylatyn, sońǵy jyldarda týyp jatqan formalar týǵan da shyǵar, biraq sońǵy jyldarda týyp jatqan jańa ánder de bar. Ol ánder qandaı án? Men bul arada avtorlaryn, ánderin aıtyp jatpaıyn, ony ózderińiz de bilesizder. Kolhozda bolǵanda jastardyń aýzynan, shoferlerden, keıde shopandardan, keıde obkom, raıkom sekretarlarynyń ózderi-aq aıtyp júretin, adamdy súısindire­tin tamasha ánder bar. Burynǵy Abaı, Bir­jan, Aqannyń ánderi emes. Jýyqta bo­lyp ótken kompozıtorlardyń jına­ly­synda Qazaqstan kompozıtorlary valsomanııa jolyna tústi dep syn aıtty. Biraq Hamıdıdiń «Qazaq valsi», Sh.Qal­daıaqovtyń «Aqmańdaılym» sııaq­ty vals­terindeı vals kóbeıe berse eken der em. Shtraýstyń «Úlken valsi» – osy kúnge deıin jurtshylyqtyń súısine tyń­daıtyn valsi.

Osy sııaqty sýretshilerge kelgende, sýretshilerdiń arasynda da birsydyrǵy jaqsy býyn ósip kele jatyr. Halyq sýretshisi Qasteevti sanamaǵanda, Oral Tańsyqbaevtan keıingi úzeńgiles kele jatqan Kenbaev, Mámbeev, Teljanov, Nurmuhanbetov sııaqty jas býyndar bar. Osy kúndi olardyń sezinýi, sol jaılaryn ózderiniń ónerimen kórsetýge kelgende qazaqtyń jańa sýret óneri óte jaqsy, jańa sapada ósip kele jatqandyǵyn kóremiz. Sol jaıdy biz ózimizdiń jas­tar týǵyzyp jatqan qazaq poezııasy, qazaq lırıkasy jaıynda aıtqym keledi. Osy úsh salanyń tabystaryn jańa jyl kelgendeı ónerdiń jańa, jas qaıratkerleri kelip, qazaqtyń mýzyka, jıvopıs, poezııa ónerine jańa bir jyl kelgendeı jaqsylyq ákele jatqan sııaqty. Bizden arǵy kezdegi aqyndardy qoıa turyp, bizden bergi ataqty aqyndar men jas aqyndardyń birqatarynyń shy­ǵarmalaryn alǵanda, bul arada jaq­sy-jaqsy aıyrmys bar, árıne sony­men birge olqylyq ta, kemshilik te bar. Sóz naqtyly bolý úshin men ózim kim­derdiń shyǵarmasyn oqydym, solardy atap ótkim keledi. Sol oqyǵandaryma súısine otyryp, lırıka týraly aıta­tyn qorytyndym da bar. Máselen, I.Mám­be­tovten «Jas qanat» jınaǵynyń ishi­nen táýir degen óleńderim: «Jaıyqqa», «О́geı shesheme» sııaqty óleńderin atap óter edim. T.Shopashevtan súısinip oqy­­ǵan óleńderim: «Sarysýdaǵy jas», «Shıe­­­li», «Nartaı aqyn», «Syrlasý» óleń­derin kóp óleńniń ishinen súısinip oqydym. T. Moldaǵalıevtiń óleńderiniń ishinen: «Almaty tańy», «Kóktem», «Asyl ustazǵa», «Nemere syry», «Hat» degen óleńderi unatyp oqyǵan shyǵar­malarym. Saǵı Jıenbaevtyń birqatar óleńderin súısinip oqydym. «Partııa týraly jyr», «Anama», «Abzal ana» degen sııaqty óleńderi. Jınaqqa kirgen shyǵarmalardyń kópshiligin túgel oqyp shyqtym. Jınaqqa kirmegen, bul óleń­derdiń syrtynda basqa óleńder de bar, buryn da kózge túsip júrgen óleńder. Jı­naqtaǵy barlyq shyǵarmalardy túgel oqyp úlgergenim joq, biraq keleshekte oqymaqshymyn. Meniń de oıymda júrgen jaılar bar. Ertedegini eske túsire, jańa poezııa ákelgen jańalyqtardy bilmek maqsatymnyń bar ekenin aıtqym keledi.

K.Myrzalıevtiń óleńderi maǵan óte unady. Mysaly, «Jas aqynǵa», «Jyr­ǵa syımas nur kórdim», «Eńbek» de­gen óleńiniń ózinde jurtshylyq aýzy­na túse qoımaǵan talaı oralymdar, sheberlikter seziletin sııaqty bolady. Jańa shyǵarmalardyń árqaısysynan bul sııaqty sıtatalar keltirip jatsam, meniń sózim úlken baıandamaǵa aınalǵan bolar edi. Meniń oqymaǵan shyǵarmalarymnyń ishinde de jaqsy nárseler bolý kerek.

Jalpy, lırıka týraly, qorytyp aıtqanda, bizdiń ádebıetke mádenıetti aqyndar, oqyǵan aqyndar kele bastaǵan. Búkil Keńes Odaǵy kólemindegi jazýshylardy almaǵanda, kórshiles qyrǵyz, ózbek, tájik, túrikmen, tatar ádebıetterin alǵanda da oqyǵan, mádenıettengen aqyndar ákelmegen, ómir tájirıbesin basynan kóp keshken, ómirdi, Otannyń armanyn uǵa kelgen jaqsy jazýshylar bar ekeni ras. Biraq qazir birtalaı janrlar bilimdi kerek qylady. Oqymaǵan adamnyń dramatýrg bolyp ketýi, oqymaǵan adam­nyń romanıst bolyp ketýi ońaı nárse emes sııaqty. Shyn jaqsy óleń jazý úshin oqymaǵan adam bolýy múmkin emes. Halyq poezııasynyń óz shama-sharqyna qaraı jaqsy shyǵarǵan shyǵarmalary bar. Bizdiń dáýirimizde oqymysty aqyndardyń ómirge kelgendiginiń bir belgisi – qazaq ádebıetiniń ózindegi dástúrler ǵana emes, aınalasyn kórip, sharlap qalǵandyǵy baıqalady. Tvardovskıı, Isakovskıı, Výrgýn, Gamzatov sııaqty aqyndar qa­laı jyrlaıdy? Aınalany, esikti túr­tine júrgendigi baıqalady. Jalǵyz qa­zaq ádebıeti kóleminde ózimen-ózi bolyp, jalǵyz shapqan attyń kódeden, buta­dan ozǵany sııaqty bolý jaramaıdy. Uly orys ádebıetinen týysqan tildes el­derdiń ádebıetin, tili bólek ádebıet aqyn­darynyń aýdarmalaryn oqyp, úlgi­lerin kóre otyryp, oılana otyryp, izdený degen oqyǵan jastardyń poezııaǵa ke­lip jetkendigin kórsetedi. Jınaqqa kir­gen óleńderdiń olpy-solpy esh jeri joq, bári de jyp-jınaqy, jap-jaqsy ázir­likpen jazylǵan óleńder.

Sonyń ishinde ádebıetke qoıylyp júrgen talaptardy eskergendigi baıqa­la­dy. О́ıtkeni qaıtalanbaıdy. Oı, ta­qy­ryby qaıtalanǵanymen, burynǵy bireýlerdiń jazǵanyn qaıtalaý degen joq, árkim óz úıin tanytqysy keledi. Poezııanyń taqyryby shaǵyn bolsa da, óziniń týǵan jerin, anasynyń jaıyn, kóktem, kúz, qys, mahabbat máselesin aıt­qysy keledi. Bul taqyryptar búkil adamzat tarıhy bolǵannan beri aıtylyp kele jat­qan taqyryptar. Árdaıym óz únimen, ózin­dik sózimen, óz kúıi, ózge bilmegen bir perneni basady. Qazirgi poezııanyń, má­de­nıetti poezııanyń ókil­deriniń – árbir aqyn­nyń óziniń ózindik tili, úni bireýdiń aıt­qanyn jazý kerek emes degendeı talap­tardy ózderińizge óz­derińiz qoıyp kele jatqandyqty baı­qatady.

Adam poezııa arqyly dúnıede tany­maǵanyn tanytyp, óziniń sezimi, sanasy arqyly adamǵa tanytady. Aqyn bir­qydyrý ózindik jańalyq tapqysy keledi, ózin ózi tanyǵysy keledi, óz ómiriniń úlken shyndyǵyn, balalyǵyn, anasyn aıtady. Jardy, jerdi aıtady, mahabbat jaıyn jyrlaıdy. Bar aqyndar kóp jerlerde taqyryptardy qaıtalap júredi, úıirilip júrgen bir shýmaq taqyryptar bar ekenin kóresizder. Sonyń ishinde partııa, Lenın jaıy, osy qyryq jyldan beri kele jatqan uly dástúr bo­ıynsha taqyryptardyń ishinde bular da júr. Solardy jyrlaǵanda, sony tilmen jyrlaǵysy kelgendigi baıqalady. Saǵı Jıenbaevtyń «Partııa týraly jyrynda» tolyp jatqan obraz, kóp shyndyq, jurtshylyqqa ortaq shyndyq bar. Ol shyndyq – bas maqalanyń kóleminde pýb­lısıstıka, jýrnalıstıka retinde sheber aıtylyp júrgen shyndyq.

Meniń ańǵarǵanym, búgingi jas­tar­dyń barlyǵy da óz tilin jaqsy bi­ledi eken. Men, menen keıingi býyn Ábdilda, Ǵalı, Taıyrlar qazaq halqy­nyń tili degendi bilýge jaǵdaılary, múm­kinshilikteri kóp bolǵan jastar. Men sizderge bul bola bermeıdi, qazaqtyń halyq tilin jaqsy bildiretin adamdar, orta kezdese bermeıdi, sondyqtan da sizder tildi jaqsy bilmeıdi me deýshi edim. Ádebıetten, kitaptan oqyp úırenesizder, kezi kelgende, kolhozǵa bar­ǵanda, aýdanǵa barǵanda, ushyrasqan káriqulaq adamdardan estimeseńizder, kópshiliginde ga­zet, radıo tili bolady da, sondyqtan jas­tar tilge shorqaq bolady-aý dep oılaýshy edim. Qazirgi jastar talaby bar, tabıǵatty, kórgenin aıtqanda, basqa aqyn­dardyń únine ún qosyp, ilese sóılep kel­gende, barlyǵynda da til oramy, oı tolǵamy saı kelip otyrǵandyǵyn tanytady. Osymen birge aıtylatyn nárse: taǵy bir úlken qasıet – kópsózdilik aza­ıypty. Sizderden aldyńǵy býynda kóp­sózdilik baıqalatyn. Kópsózdilikke tereń oı qosylsa, nur ústine nur ǵoı. Kópsózdilikpen oıy ushtasqan Ýıtmen, Pavlo Nerýda, Jorjý Amadý, Lýı Aragon sııaqty dúnıe júzindegi beıbitshilik úshin alysyp júrgen revolıýsııalyq sanadaǵy aqyndardyń biri Nazym Hıkmet, mine, bulardyń uzaǵyraq jazatyny bar. Biraq olar sony, tyń, tereń oıly keledi. Oı bolmasa, shyǵarma tereń qasıetti bolmaıdy. Jurt aıtqanyn aıtarsyz, sonyń ózinde ózindik tilmen aıta bilý kerek. Sol oı obrazben aıtylýy kerek. Mundaılar bolmaǵan jerde poezııanyń az sózdi bolýy jaqsy nárse. Kópsózdilik halyq poe­zııasynda, tipti eki júz jolǵa barmaı atynyń basyn irikpeıtinin, toqyraý bolmaıtynyn sizder bilesizder. Mine, osyndaı nárseler sizderde joq. Al shu­byrtyp jibergen bolsańyzdar, óleń tú­rinen aıyrylady. О́leńniń ólsheýi ózi­niń mólsherimen qadirli. Olaı bolsa, osy qasıetinen aıyrylady. Uzaq óleńniń uzyna boıyna birdeı oı da jete bermeıdi, obraz da bolmaıdy. О́leńniń birqatary asyǵys jaılarda jazylady. Al bizdiń jastar – oqymysty jastar, izdenýshi jastar, bilimdi jastar. Bul jas­tar – poezııaǵa qoıylyp jatqan talapty eskeretin jastar. Mine, mundaı jastar tereń syrly, sózge sarań bolǵysy keledi.

Obraz bolmaı, oıdyń da qasıeti bolmaıdy. Jurt aıtyp júrgen oıdy siz de aıtasyz, jurt aıtpaǵan oıdy aıtý – anda-sanda bir ushyrasatyn baqyt, ol – yrys. Jurt aıtpaǵan oı obrazdary partııanyń, jurtshylyqtyń súıetin oıy – ol tabys, ol baqyt. Oıdyń kópshiligi jurt aıtqan oı bolýy múmkin, biraq sony basqasha túrde aıta bilýdiń ózi qasıet. Bizdiń poezııada da tereń oı, mol obraz jete qoımaı jatyr. Jastar poe­zııasyna úlken obrazdylyq kerek. Bul obrazdylyq birtalaı jastar óleńderinde bar. Mysaly, partııa taqyrybynda qy­zyq obrazdar ańǵarylady.

T.Moldaǵalıevtiń, T.Shopashevtyń, Q.Myrzalıevtiń óleńderinde jaqsy oıy obrazymen tabysyp jatady. Bulardyń shyǵarmalaryn aldyńǵy poezııamen sa­lystyrǵanda ózindik kemshilikteri de bar. Bizdiń aldyńǵy býyn poezııa­synda úl­ken áleýmettik taqyryp, halyqqa tár­­bıelik taqyryp, markstik-lenındik fı­­losofııanyń búkil jańa adamzat ta­rı­hyna ákelgen keń-keń, uly-uly taqy­ryptardyń birqatary azaıyp ketken sııaqty. Halyqaralyq dostyq, beı­bitshilik, komsomol, uly orys halqy ja­ıyn­daǵy taqyryp, uly adamdardan úırený máselesi, halyqtar dostyǵy degen taqyryptar, Sákennen bastap Qasymǵa deıin, Qasymnan M.Álimbaevqa deıin bir býyn ilgeri jastarǵa keletin taqyryptar bizdiń poezııada, osy jınaqtyń ishindegi aqyndar shyǵarmalarynda azaıyp ketken sııaqty. Osy kúshpen osy sıpatty osy izben kóterseńizder, bul taqyryp tozatyn taqyryp emes, jyrlanyp mádenıetti dárejege jetip boldy deýge bolmaıdy, birde jetip, birde jetpeı júrgen ta­qy­ryp. Bizdiń poezııanyń barlyq býyndaryna aıta keterlik bir jaıdy osy arada atap ótkim keledi. Orys poezııasyn bylaı qoıǵanda, qyrǵyz, ózbek, ázerbaıjan, tájik poezııalaryn, Daǵystan poezııasyn alyp qarasańyzdar, osynda birne­she adamnyń shyǵarmalarynda ár býyn aqyndardyń aýzyna túse qoımaǵan ta­qyryptar bar. Otan soǵysy jyldary bas­qynshylyq jerin shaýyp alǵan, biriniń atasy ólip, biriniń ákesi maıdanǵa ketken jastar, bet-aýzy qap-qara maı bolyp qalǵan san jetim balalar úlken toptarymen poıyzdarǵa minip, birneshe kún júdep-jadap, ár alýan halge ushyraǵan, sýyqqa tońyp, ashtyqqa urynyp, Tashkent, Almaty, Omby qalalaryna keldi. Bul balalardy Otan qoınyn ashyp qabyl aldy, tárbıeledi. Mine, osy másele, búkil keńes poezııasynda sol surapyl qıynshylyq soǵys dáýiriniń anyq belgisi retinde qalǵan bir óleń «Baýyrym, men seniń atańmyn» degen Ǵafýr Ǵulamnyń óleńi. Bul óleńinde Ǵafýr Ǵulam maıdanda júrgen, qıynshylyq kórgen keńestiń jas býynynyń barlyǵyna atalyq qoınyn ashyp sóılegen, Otan júregin, keńes eliniń júregin kórsetken. Belorýssııada, Ýkraınada erte zamannan evreıler otyratyn jerler bolatyn, sol jerlerge fa­shıster kelgende evreılerdi qyra bas­taǵan. Mine, osy evreıler aýyr halde, bet-betimen qashyp, úlken qalalarǵa kel­gen ýaqyttarda qulaqtyq minezder kór­setýshiler boldy. Osyǵan qarsy Ǵa­fýr Ǵulam «Men de evreımin» degen óle­ńin jazdy. Bul lenındik asa bir asqaq uran sııaqty. Bizdiń týysqan elderdiń aýyz­darynan shyqqan óleńderiniń eń bir irisi.

Dúnıe júzindegi ezilgen halyq elderi­niń atynan Afrıka, Amerıka qara násil­dileri atynan «Negr sóıleıdi» dep qul­dyqqa, teń­sizdikke qarsy sóıleıtin aqyn óz dáýi­riniń tarıhy atynan sóıleıdi. Bul qara násildini sóıletip otyrǵan keńes aqyny – Samed Výrgýn. Daǵystan aqyny Rasýl Ǵamzatovtyń «Ákemmen áńgime» degen poemasy da bar. Aqyn sóılep otyryp, halyq aldynda óziniń qandaı qaryzy bar ekenin, óz aryn halyqtyń arymen sa­lystyrǵanda qaryzdarmyn, sony tú­sin­dim dep aqyn ákesiniń árýaǵymen sóı­lesedi. Bul – úlken serpindi, keń tynysty poezııa. Tájik aqyny Tursyn-zade bizdiń poezııamyzben qatar jasap kele jatqan aqyndardyń oılaryna ne berdi? Onyń « Golos Azıı» degen óleńinde tipti kóp biletindigin kórsetedi.

Osy óleńinde Azııa, Afrıka halyq­tary­nyń atynan, tipti Úndi, Qytaı aqy­­ny, Gana aqyny, Japon aqyny aıt­pa­ǵan oıdy tájiktiń Tursyn-zadesi sóı­­lep tur. Munyń árbir joly birdeı adam aýzyna túspeıtin máseleler emes, bi­raq úlken, órlegen oı dáýirdiń bıigine shy­ǵyp sóıleıtin sózder. Jeke bastyń, úı tur­mystyń, týǵan jerińniń taqyryby – bári de kerek. Biraq onyń da shegi bolady. Onyń ózinde úlken aqyldylyq, zor tolǵaý arqyly úlken ádebıettik sheberlik bar ekendigin ańǵarý kerek. О́zderińizge belgili, osy Túrksib joly salynǵanda bir aqyndar óleńinde, teńeýlerinde «qara aıǵyr» dep, «otarba» dep alǵanda, sonda bir óleń jazyldy. «Bul qaı jol?» degen. О́tken jyldarda kóziniń jasy tógilip, tutqyn júrgen, ómir zary san kezgen Jetisý joly degen jol – Qytaı men Eýropanyń saýda qatynas joly, sol jolmen adamzat kórmegen qastyqtar júrgen, bir kezdegi Shyńǵystyń qanquıly joly qazir Túrksib joly túsýmen qandaı jol bolady? – dep burynǵy qandybalaq ja­ýyzdar júrgen joldyń endi jańa Otan­nyń kúre tamyry bolady, sol temir jol ar­qyly jańa oılar, jańa tamyrmen jańa qandar júredi dep Ǵafýr Ǵulam jazǵan.

Azııa, Afrıka eliniń azattyǵy jónin­de de jyrlaısyzdar. Qatarda kele jat­qan aqyndar qalaı jyrlaıdy? Mine, solardyń shyǵarmalaryna qarap, tanysyp otyrý kerek. Úlken obraz bolmaı, poezııa bolmaıdy. Sizder jańa baqyt pen jańa mádenıetti izdenýdiń boıynda osy jaılardy oılanyńyzdar. Sol mádenıetti aqyndardyń eshbiri aıtpaǵan obrazdy oılarmen aıtqandaryn sizder de aıta alady dep oılaımyn. Izdený ústinde, úmittený qalpynda bir dostyq tilek: men aqyn emespin, biraq aqyn ónerimen dostardyń aldynda jaqyn turǵan qandaı órister bar, jap-jaqyn bir belestiń astynda turǵan keıbir shyndyq bar, sol beleske shyǵyp, tabylmaǵan joqty tabý, soǵan tyrysý kerek dep oılaımyn. Osymen birge, Muhtar qartaıǵasyn aqyl aıtý daǵdysyna túsken eken demeńizder, biraq bir nárseni aıtqym keledi. Jastar, osy bastan birneshe ádetten saq bolyńyzdar. Eń aldymen, jaqsy jazdym eken dep asqaqtamaý kerek, týmaı turyp toldym, jazbaı jatyp boldym deýden kóshý kerek. Bul minez adamdy jaman nársege aparyp uryndyrady. Araq ishý, mastaný osydan týady. Uly Lenınniń, Gorkıı­diń kishipeıildilik sııaqty jaqsy dástúri bar. Osyny úırene bilý kerek. Mastaný degendi kórmeı júrgen joqsyzdar, bolyp qaldym eken dep aldyńǵyny múıizdep, shyntaǵymen qaqqylap, ózine-ózi ǵashyq bolýshylyq – bul adamnyń úlken sory. Bul, eń aldymen, ózimshildikti, ózimshildik – kúnshildikti týǵyzady. Mádenıeti az ádebıetterde bul úlken sordyń biri. Ekinshiden, jaqsy eńbek jazdym, tanylmady dep qoryqpańdar, tanylmaǵan Shekspır men tanylmaǵan Tolstoı kóp bola beredi dep oılamańyzdar. Olar dúnıede bireý-aq. Olar kóringenge mysal emes. Shala Shekspırler, tolyspaǵan Tolstoılar tanylmaı júre bersin. Odan keler-keter az ǵana. О́ńiri tabylmaǵan taý, tereńi tanylmaǵan ózen bar ma? Bizdiń ómirimizde baǵa berilmeı qalǵan qasıet bar ma? Baǵaly-baǵalanbaı kelgen qasıet joq. Keńestiń adal syny, ádil baǵasy qumnyń túkpirindegi Ker­be­baevty da tanydy, tapty da ǵoı. Kishkentaı Chýkchanyń Rytheýin, Tývanyń Salchak Tokasyn tanydy da, tapty ǵoı. Aqyndyq jaqsylyǵym tanylmaıdy dep oılamańyzdar. Jaqsylyqty taný retinde eń ádil ári ádiletti halyq bizdiń keńes halqy. Jaqsy baǵa oryn taýyp beriledi. Sondyqtan ádebıet úshin jarnama kerek emes. Bul jarnama ózimshildik, kúnshildikti týǵyzady. Amerıkaǵa bar­ǵanda Maıakovskıı «Brýklınskıı most» degen jyr jazǵan. Maıakovskıı bul kópirdiń úlkendigin, talantty ınjenerdiń kim ekenin aıtpaǵan. Ol zamanda Brýklın kópiri Maıakovskııdi tańdandyrsa, onyń ber jaǵynda bizde salynǵan, astynda tireýishi joq kópirdi salǵan ınjenerdiń atyn qaısyńyz bilesizder? Osyǵan qaraǵanda ádebıet salasy eń bir jarnamaly, sondyqtan ózin ózi jarnamalaýdyń eshbir qajeti joq. Eńbek jaqsy jazylsa, «basynǵaly jatyr» dep bir habarlasa, «basyldy» dep ekinshi ret habarlaıdy. Ol shyǵarmanyń sıkldary jýrnal betinde basylady, kitap bolyp shyǵady, synshy maqtaý jazady, mine, kórip otyrsyzdar, ádebıetten jarnamasy artyq ne bar? Kóp eńbek qalamnyń sııasy qurǵap bolmaı-aq dańqtanyp jatady. Sosıalıstik Otanda eńbek etip júrgen jandardyń ishinde eńbegin dabyrlap jatatyn tek ádebıetshiler. Sondyqtan sonyń ishinen jarnama izdeý beısharalyq nárse dep sanaımyn.

Al jeke adamdy jarnamalaý talant­syz­dyqtyń belgisi, ol – beısharalyq. Kún­shildik pen ózimshildikke baılanys­ty «meniki onykinen artyǵyraq, me­ni baǵalamady» degen nárselerdiń bar­lyǵy osyndaı dertterden paıda bolady. Sizderden aldyńǵy býyn aldaǵy za­man­nyń jamandyǵyn ala keletini bola­dy, sizder adal ádebıetshi, úlken ádil tarazylaryń bar, salmaqty sabyrla­ryń bar, ádebıettiń jaqsylyǵyn shyn súıe­tin, shyn berilgen kishipeıil ádebıetshi bolyńyzdar. Jaqsy jazǵandaryńyz dalaǵa ketpeıdi, eshbir qasıet baǵalanbaı qalmaıdy, altynyń tanylmaı qalmaıdy. Jaqsylyq arta túsedi. Ádebıetke sulý minez ákelýshi, úlken mádenıetti qasıetti ákelýshi, nurly, jaqsy, jarqyraǵan órisi bar jastar, eńbekterińizdiń jemisti bolýyna, talap ústine talap, nur ústine nur quıyp, oqý-bilimderińizdiń ósip-órleýine zor aǵalyq dostyqpen tilek aıtamyn.

Sońǵy jańalyqtar

Elordada 1700-den astam jumys orny quryldy

Aımaqtar • Búgin, 17:30

Aralda adasqan ańshy tabyldy

Aımaqtar • Búgin, 14:10

Nur-Sultanda kottedj órtenip jatyr

Oqıǵa • Búgin, 12:27

Uqsas jańalyqtar