Tarıh • 29 Qyrkúıek, 2020

Ata erligi – urpaǵyna úlgi

136 ret kórsetildi

Arǵy tarıhymyzda el basyna kún týǵanda erler atqa qonsa, Ekinshi dúnıe­júzilik soǵys kezinde azamattar ortaq otanymyz dep eseptegen Keńes elin jaýdan qorǵaý úshin maıdanǵa attandy. Solardyń biri Danaǵul Elemesov edi. Keńes ókimeti kezindegi keıbir qujattarda ol kisiniń aty-jóni qate toltyrylyp, Danzýba Ilımısov jáne Danýla Ilımısov degen esimdermen kezdesedi.

Sýrette: Danaǵul Elemesov jáne onyń jaýyngerlik nagradalary  Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»

Otandy qorǵaý degen qasıetti uǵymdy tereń sezine bilgen atamyz Shalqar aýdanynyń Saryqamys kolhozynda eńbek etip júrgen jerinen 1942 jyly 31 jasynda maıdanǵa attanady. Ol áskerge alynǵannan keıin saperler ázirleıtin kýrsta 6 aı oqyp, sodan keıin 918 jeke korpýstyq saperler batalonynda so­ǵystyń aıaǵyna deıin bolyp, Ýkraına men Belorýssııany jáne Baltyq boıy elderin jaýdan azat etýge qatysady.

Men árıne atamdy kórgen joqpyn. Esil er 1961 jyly soǵystan alǵan aýyr jaraqatynyń saldarynan 50 jasynda dúnıeden ozady. Áıtse de meni ol kisiniń soǵys kezinde 3 jyldan astam ýaqyt boıy saper bolǵany qatty qyzyqtyrdy da, osy bir áskerı-ınjenerlik qyzmettiń qyr-syryna qatysty derekterdi jınastyra bastadym. Bul jóninde soǵys kezinde jáne beıbit ómirde áskerı ǵalymdar men mamandar jazǵan derekti dúnıelerdi oqyp shyqtym.

Sodan kóńilge túıgenim – saperdiń qatelesýge tıisti emes ekendigi. Saperdiń qateleskeni ózin-ózin mert qylýmen, ári sońynan kele jatqan áskerlerdi qyrǵynǵa ushyratýmen birdeı eken. Sol jazbalarda saper tek bir ret qatelesedi degen tujyrymǵa jıi kezdesip otyrdym. Munyń maǵynasy osynyń aldynda aıtylǵandaı bolyp shyǵady. Beınelep aıtqanda, ony ólimge qoryqpastan óz erkimen basyn tikken jankeshti adam dese de bolady.

Áskerı termınde mınaly alqap nemese mınaly dala degen uǵym bar eken. Soǵys qımyldary kezinde jaıaý jáne tank áskerleri osy mına kómilgen alqapty shabýyldap júrip ótýge týra keletini áskerı ádebıetterde talaı ret jazylǵan. Tártip boıynsha onyń aldynda saperler toby júrip otyrýy tıis. Qaýip-qaterdiń aıaq astynan ekenin osydan-aq bile berińiz. Sondaı-aq qupııa mınalar men ózge de jarylǵysh bombalar men zattardyń kartasy tek shtatta ǵana bolatynyn es­kersek, áskerdi saqtaý úshin saperlerge qandaı kásibılik jáne sezimtaldyq pen túısikshildik qajet ekenin aıtpaı-aq túısinýge bolatyn sekildi.

Dál osy qasıetter saper Danaǵul Elemesovtiń boıynan tabylmasa, so­ǵystan tiri kelýi ekitalaı ekenine esh­kimniń talasy bola qoımas. 1945 jyly soǵystyń aıaq kezinde maıdannan múgedek bolyp oralǵan atamyz densaýlyǵynyń nashar ekenine qaramastan halyq sha­rýashylyǵyn qalpyna keltirýge bel sheshe aralasady. Eńbek ete júrip, otbasyn quryp, zaıyby Toıǵan ekeýi 10 ul-qyzdy dúnıege ákeledi. Áıtse de olardyń kópshiligi erterek shetinep ketedi de, Nabat, Sánııa, Danııa, Janııa esimdi tórt qyzy men jalǵyz uly – meniń ákem Jetkergenniń qatarynan qalmaı bilim alyp, eńbekke aralasýyna úlken kóńil bólipti.

Ákemizdiń aıtýynsha atamyz jastyq shaǵyn urlaǵan, ata men nemereniń aralyǵyn jutyp jibergen surapyl so­ǵystyń qaıtalanbaýyn, keıingi ur­paǵynyń basyna qaıǵy bulty qaıtadan úıirilip kelmeýin únemi tilep otyrypty. Kóz kórgender ol kisiniń erjúrek, tez sheshim qabyldap, kez kelgen adamdarmen ortaq til tabysa alatyn kópshil minezin aıryqsha qadirlepti. Atamyzdyń aǵaıyn-týys pen kórshi-kólemge qolynan kelgen kómegin aıamaǵany, muqtaj jan­darǵa udaıy qaıyrymdylyqpen qamqorlyq jasaı bilgeni jóninde el aýzynan kóptegen áńgime estidim. Olardyń arasynda: seniń el-jurtqa degen janashyrlyǵyń, qınalǵan janǵa qolushyn berýge um­tylyp turatynyń atańa tartqan dep qoıatyndar da bar. Bul árıne men úshin úlken mereı.

Danaǵul Elemesov soǵysta kórsetken erligi men batyl is-qımyldary úshin «Qyzyl Juldyz» ordenimen jáne «Erligi úshin», «Otan úshin», «1941-1945 jyldary Uly Otan soǵysynda Germanııany jeńgeni úshin» medaldarymen marapattalǵan. Jeńiske óz úlesin qosa bilgen atamnyń erligi keıingi urpaǵyna úlgi-ónege bolyp qala bermek. Jeńistiń bıylǵy 75 jyldyq merekesi jyly ol kisiniń nemeresi retindegi perzenttik tolǵanysymdy el gazeti – «Egemenniń» oqyrmandarymen bóliskendi jón kórdim.

 

Erbol DANAǴULOV

 

Aqtóbe oblysy

 

 

Sońǵy jańalyqtar

Atyraýda 9 balany ıt talady

Aımaqtar • Keshe

Taraz qalasynda gaz qubyry jaryldy

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Syrda kúrishten rekordtyq ónim jınaldy

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Qazaqstanda sýdıalardyń jalaqysy qansha?

Qazaqstan • 23 Qazan, 2020

Elimizde jańbyr jaýyp, sońy qarǵa ulasady

Aýa raıy • 23 Qazan, 2020

Shyǵysta eki azamat zańsyz balyq aýlaǵan

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Uqsas jańalyqtar