Suhbat • 29 Qyrkúıek, 2020

Hamıt Shańǵalıev: Bizde jasandy ánder kóp

153 ret kórsetildi

Byltyr Junior Eurovision án baıqaýynda Erjan Maksım júldeli oryn alǵanda ónersúıer qaýymnyń qýanyshynda shek bolmaǵan. Bıylǵy Polshada ótetin halyqaralyq dodada elimizdiń atynan Qaraqat Bashanova baq synamaq. Ánshiniń baǵyn asyratyn ádemi án ekeni daýsyz nemese naqyshyna keltire oryndalǵan án ánshini tanymal etpek. Al osy qos darynnyń juldyzyn jaqqan kompozısııanyń avtory bylaıǵy jurtqa beımálim. Dúbirli dodaǵa qyzý daıyndyq arasynda kompozıtor, mýzykalyq prodıýser Hamıt Shańǵalıevti az-kem áńgimege tarttyq.

– Siz sahnaǵa daıyndaǵan shá­kirtter tek jeńisimen qýan­typ keledi. Endigi daıyn­dyq barysy qalaı?

– «Junior Eurovision-2020» baı­qaýynyń ulttyq irikteýi tórt kezeńde ótti. Osy baıqaýda Qa­ra­qat Bashanova men Áıkerim Tileýbek esimdi eki balaǵa arnap án jazdym. О́zderińiz kýá bolǵandaı, qazylar alqasy men onlaın daýys berý arqyly Qa­raqat jeńiske jetti. Alda úl­ken jarys, bir sátke bosańsyp ketpeı daıyndyqty pysyqtap jatyrmyz. Jalpy, mundaı baı­qaý­lardyń kishkentaı balalar úshin mańyzy zor. Nege deseńiz, balaǵa jaýapkershilik júkteý olardyń ózine degen senimin ar­ttyrady, bıik maqsattarǵa jetkizedi.

– Qaraqattyń oryndaýyn­da­­ǵy «Áke» týraly ándi kórer­men qa­ýym tebirene tyńdady. Án­­­­niń shy­ǵý tarıhyn aıta otyr­­­­sańyz.

– Úmitkerlermen alǵash kezik­kende án týraly múlde áńgime qozǵa­maımyn. Áýeli tehnıkalyq ázirligin tekseremin, ıaǵnı daýys dıapazony qandaı, qaı notada ózin erkin sezinedi, qaı notada qınalady degen tustaryn bilýge tyrysamyn. Qaraqattyń mýzykany túısikpen uǵyný qabileti joǵary ekenine kózim jetti. Mýzy­kalyq daıyndyǵy myǵym, áýendi estip turyp-aq qaı nota ekenin jatqa biledi. Unady. So­dan soń «Qaraqat, eger sen fınaldan ótip, Polshaǵa qatysýǵa joldama aldyń delik. Úlken sahnada turǵanda seni mıllıondaǵan halyq kóredi. Búkil álem tyń­daıdy. Sol ýaqytta halyqqa ániń­men ne aıtar ediń? Jan dúnıeńde qandaı oı tur?», dep suradym. Oılanyp turyp, «men ándi ákeme arnaǵym keledi», dedi. Áldene sezgendeı boldym. Kózi jasaýrap sóıleı almaı qaldy.  Qasynda ájesi tur eken, «ákesi bes jyl buryn qaıtys boldy», dedi. Týra meniń jaıyma uqsas bolyp shyqty. О́z ákem dál bes jyl buryn ómirden qaıtqan edi. Tipti ómirden qaıtqan aılary da sáıkes. Qaraqatty ónerge baýlyǵan ákesi bolsa, meni de qasynan bir eli qaldyrmaı ertip júrip, án úıretken ákem edi. Qudaı ózi qosqandaı. Ákem ómir­den ótkeli bir án arnaǵym kelip, oıdaǵydaı shyqpaı qala ma dep qorqaqtap júrgenmin. Kókeıimde sarnap turǵan ándi, jaza salý qıynǵa túsetin. Al Qaraqat sol ándi meniń janymnan sýyryp alǵandaı edi. Sondyqtan áke týraly shynaıy án jazyldy, al ony Qaraqat sheber oryndap shyqty. Bul ánniń shyǵý tarıhy, ózine tán taǵdyr joly osyndaı.

1

– Shyǵarmashylyǵyńyzǵa qaraı oıyssaq, án qorjy­ny­ńyzda qansha shyǵarma bar? Jalpy, alǵashqy tájirıbeńiz qalaı bastaldy?

– Eń alǵash jekemenshik, sha­ǵyn stýdııalarda jumys istep jú­rip, án óńdeýmen aınalystym. «Dos-Muqasan» tobynan bastap, Qaırat Nurtas bolsyn, Marjan Arapbaeva, Mádına Sádýaqasova, Rıngo toby, Mýz-Art toby deı­siz be kóbiniń ánin óńdep, sah­naǵa yqshamdadyq. Byltyr Er­jan Maksım Junior Eurovision baıqaýynan «Armanyńnan qal­ma» degen ánmen ekinshi oryn alyp keldi ǵoı. Osy ánnen soń maǵan kóp usynys tústi. «Er­jandyki sııaqty keń aýqym­dy án jazyp bershi», dep Roza Qýa­nyshqyzy habarlasty. Odan bó­lek elimizde tuńǵysh ret ót­ken VII Qysqy Azıada, 2017 jyl­­ǵy Dúnıejúzilik qysqy Ýnı­­versıada, halyqaralyq «EKSPO-2017» kórmesi kezinde bir kisideı atsalystym. Jýyrda ǵana Astana Balet teatrynyń usynysymen «Sultan Beıbarys» baletine arnap mýzyka jazdym. Árbir sahnalyq obrazdyń mý­zykalyq sıpatyn jasaý ońaı emes, ǵumyrnamalyq tulǵany sahnalaý jańa tájirıbe boldy.

– Al Erjanǵa án jazýǵa usy­nys qalaı tústi?

– Erjan Maksım Junior Eurovision-ǵa qatysyp jatqa­ny­­nan habarym boldy, biraq dál maǵan «án jazyp berseń» dep esh­kim maǵan aıtqan joq. So­dan bir kúni Erjanǵa sabaq ber­gen Elmıra Ahmedııarova degen us­tazy bar edi, sol kisi habar­las­ty. «Erjan Maksım úlken baı­­qaýǵa qatysyp jatyr, án jazyp bershi», deıdi. Kelistim de, ózimde bar daıyn bir­neshe án nusqalaryn jiberdim. Birden unatty. Biraq Erjan unat­qan án satylyp ketken eken, ol esimnen shyǵyp ketipti. Qalaı qaıtaramyz dep ıesine shyǵyp edik, bere qoımady. Sodan Erjan­nyń daýys ereksheligin anyqtaǵan soń, dereý iske kirisip kettik. Án jazar aldyndaǵy eń qıyn nárse ıdeıasyn anyqtaý. Qandaı baǵytta jazamyz? Biraq Erjan ne kerektigin birden aıtty. О́ziniń ótinishimen Dısneı stılindegi keń aýqymdy án 3-4 kúnde jazyldy.

– Kásibı damý jolynda sizdi t­anytqan qandaı jumy­syńyz­dy atar edińiz?

– Negizi ózim Batys Qazaqstan oblysyna qarasty Josaly aýylynda týyp-óskenmin. Kishkentaı kezimde ákem baıan tartyp, men án aıtyp konsertterge shyǵatynbyz. Sheshem aýyl mektebinde mýzy­ka páninen sabaq berdi. Sol Jo­salyda mektep bitirgen soń, Oral­daǵy Batys Qazaqstan Mem­lekettik ýnıversıtetinde mýzy­ka bólimin aıaqtap shyqtym. Pe­dagogpyn. Keıin astanaǵa aýysyp, Jastar teatryna jumysqa ornalastym. Umytpasam 2003 jyldary bolýy kerek, 5 myń teń­gege aranjırovka jasap jú­retinmin. Qala kúni sııaqty merekelerde ártúrli tapsyrystar ala bastadym. Bir kúni Tólegen Muhamedjanov aǵamyz habarlasyp, «Jeruıyq» atty rok-operasyn orkestrge laıyqtap, aranjırovkasyn jazyp berýimdi surady. Tutas bir saǵattyq rok-opera.  Alǵashqy úlken jumysym osylaı bastaldy. Sodan keıingi úlken jumystarymnyń biri re­tinde Qazaq handyǵynyń 550 jyl­dyǵyna qatysýymdy aı­tar edim. Onda Italııadan kelgen rejısserlermen tize qosyp jumys istedik. Ári qaraı birtindep jolym ashylyp kete bardy. Kóbine mýzykadaǵy kirispe rólin oınaıtyn úlken mýzykalyq shy­ǵarmanyń qysqa bastapqy bóligi atalatyn ıntro, prolog syndy dúnıelerdi jazdym.

– Tyńdarman án men ánshini jaqsy tanıdy, biraq aranjırovka jasaıtyn mamandardy nelikten bile bermeıdi?

– Bul baıaǵydan kele jatqan ózekti suraq. Ánshilerge aranjırovka jasap júrgende sahnanyń arǵy jaǵynda ne bolyp jatqany maǵan ǵana aıan. Eń áýeli ánshiniń daýysyn jazasyz, neshe márte dýbl jasalady. Túzetesiń, kúze­tesiń, boıaý qosasyń. Ánshiler áde­mi bolyp sahnaǵa shyǵa kelgende bárine unaıdy, qoldaý-qoshemetke ıe bolyp jatady. Al sonyń artyndaǵy qara jumysty isteıtin aranjırovka mamandary kóleńkede qala beredi, jumystary baıqalmaıdy.

– Ánshiler óz kezeginde esim­derińizdi atap, rahmet aıtýdy nelikten umytyp ketedi?

– Bireýleri aıtady, bireýleri úndemegendi jón kóredi. Aqysyn tólegen soń esep aıyrystyq dep kete beredi nemese jarnama jasaǵysy kelmeıdi. Endi biri óziniń ǵana menshigi sanap, «men ǵana jumys isteımin» dep qyzǵanyp, tyǵyp ustaıdy. Bizdegiler kóbine aranjırovkany kim jasaıdy, mýzykalyq prodıýserdiń mindeti qandaı degen qarapaıym dúnıeni ajyrata almaı jatady. Mysaly, «Jazda apamnyń aýlyna, Baryp edim qydyryp» delik. Bas qandaı, baraban qandaı partııa oınaıdy, qaǵazǵa notamen jazyp beremin – muny aranjırovka deıdi. Sodan keıin dybystalý qataryn jınap, skrıpkany barabanǵa qosyp, gıtarany jazyp, talǵammen ekshep, qazirgi sońǵy zamanaýı dybystar mynadaı degen qadammen júrseńiz, bul – prodıýserlik jumys.

– Jalpy, balalarǵa arnal­ǵan án, eresekterge arnalǵan án dep bólýge bola ma?

– Vladımır Shaınskıı degen kompozıtordy estýińiz bar ma? «Kajdomý, kajdomý v lýchshee verıtsıa, Katıtsıa, katıtsıa go­lýboı vagon» nemese «Ot ýlyb­­kı hmýryı den svetleı, Ot ýlybkı v nebe radýga pros­net­sıa», deıdi. Kileń jaıdary, meıirimdi áýenderdi ákeldi. Qa­zir she? Bizde ondaı kompozıtorlar joq, óıtkeni suranys joq. Balalar qazaqsha kontent jetispegendikten ınternetke kiredi de oryssha, aǵylshynsha ánderdi tyńdaýǵa májbúr. My­saly, «Qoshaqanym qaıda eken» dep terińizshi, 5 mıllıon ret tyń­dalǵan. Mýzykasyn, aranjırovkasyn, oryndalýyn tyńdap kórińizshi. Anadaı ánnen keıin tipti ómirden baz keship ketýge bolady. Kishkentaı balalar túsinbegennen soń, eriksiz tyńdap júr. Akkord, ózara úılesimi, ún­dese jarasýy, ánniń yrǵaǵy degennen jurdaı.

– Tildi boıǵa eń jaqsy sińi­retin qural – án. Baby Shark degen ándi qazir kez kelgen eki jas­­taǵy baladan surasańyz jat­­qa soǵady. Balalarǵa ar­nal­ǵan qazaq tilinde jóndi ánniń joq eken­digin ózińiz de aıtyp otyrsyz. Bul tyǵyryqtan shyǵýǵa bola ma?

– Árıne retteletin dúnıe. Keıingi shyǵyp jatqan sheteldik mýltfılmderdiń mýzykasyn tyńdap, ózimizdi salystyryp kóreıikshi. Bizde osyndaı balalar áni bar ma? Joq. Sondyqtan munyń kúrdeli eshteńesi joq. Tek memlekettik deńgeıde nazar aýdarylýy qajet, án jazýǵa múm­­kindik týdyrýy kerek. Áıt­pese betimen ketip jatqan dúnıe kóp. Balalarǵa arnalǵan túrli kontentti kóbeıtýdi maqsat etý baǵytynda tanymdyq, aǵartý-nasıhat jumystary óte qajet. О́z balama ádeıi qazaqsha qoıyp beremin, qyzyqpaıdy. Bizdegiler balalarǵa osy da jaraıdy degen nemquraılyqpen isteıdi, ıa bolmasa qıyndatyp, kúrdelendirip jiberedi.

– Mýzykant qandaı mýzyka tyńdap júr?

– Men eshkimdi tyńdamaýǵa tyrysamyn. О́ıtkeni jattalyp qalǵan áýendi jumys kezinde abaısyzda urlaı bastaımyn (kúlip). Áıtpese unaıtyn án­shiler bar, soýl ánshi Stıvı Ýan­der, Boyz II Men kvarteti, sońǵy Djeıson Derýlo men Bıllı Aı­lıshter shynaıylyǵymen tar­tymdy. Batysty aıta berdi demeńiz, olar jasandylyqtan ada. Bizde jasandy ánder kóp. Ol degenimiz ne? Kenet bir ánshi sazgerge keledi de áýen tańdap ala­dy. Keıin ony alyp-ushyp sóz jazdyrtýǵa bir aqynǵa alyp barady. Jópeldemede jazylǵan án men sózde qandaı maǵyna bolady? Ledı Gagany juldyz deımiz, óıtkeni ol óziniń janynan shyqqan ıdeıasyn iske asyrady. Qanattas, murattas jandarmen birlese jumys isteıdi. Halyq qurmettese, osy shynaıylyǵy úshin qadirleıdi. Z urpaqtyń jul­dyzy sanalatyn Bıllı Aılısh eshkimdi qaıtalamaıtyn minezimen daralanady. Oryndaıtyn ánde­rinde óziniń ómiri jatyr. Esh aı­qaısyz, eshkimge uqsamaıtyn baǵyty bar. Júris-turysy da bólek, jastarǵa sonymen unaıdy. «Gremmı 2020» syılyǵyn alǵan kezde sahnaǵa shyqty da «rahmet» degen jalǵyz aýyz sóz aıtyp túsip ketti. Boldy. Qazirgi jas­tar sóı­legisi kelmeıdi. Osyny dóp basty.

– Aldaǵy josparyńyz qan­daı?

– Jospar qoımaımyn, bárin Allaǵa tapsyramyn. Án jazý kerek pe, jazylady. Kerek emes pe, jazylmaıdy. «Qudaıdy kúl­dirgiń kelse, josparyńdy aıt», degen. Jospar emes, armanym bar. Bizdiń Qazaqstan Dısneı, Netflıks sııaq­ty tamasha mýltfılm tú­sirse, ǵalamat mýzykalar jazsa degen armanym bar. О́zim aýyldyń balasy bolǵan soń aýyldyń balalaryn jaqsy túsinemin. Uıalshaq, uıań. Pysyq balalar ózi de bir jerdi jaryp shyǵady. Aýylda nebir talantty balalar bar, solarǵa kómekteskim kelip turady. Byltyr Erjan Maksım baıqaýǵa qatysqanda táýelsiz qazylar túgel Erjandy qoldap daýys berdi. Erjannyń oryn­daýyndaǵy meniń jazǵan ánim birinshi orynda turdy. Baıqaýdyń ekinshi satysynda ár el ózi daýys berýi tıis edi. Sol daýys berý kezinde qazylar baǵasymen birinshi orynda turǵan Qazaqstan ekinshi orynda qalyp ketti. Kópshilikten suraıtynym, eldigimiz, bereke-birligimiz synalar osyndaı sátterde nemquraıly qalmasaq eken. Soǵan ishim ashıdy.

– Áńgimeńizge rahmet.

 

Áńgimelesken

Aıa О́MIRTAI,

«Egemen Qazaqstan»

Sońǵy jańalyqtar

Atyraýda 9 balany ıt talady

Aımaqtar • Keshe

Taraz qalasynda gaz qubyry jaryldy

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Syrda kúrishten rekordtyq ónim jınaldy

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Qazaqstanda sýdıalardyń jalaqysy qansha?

Qazaqstan • 23 Qazan, 2020

Elimizde jańbyr jaýyp, sońy qarǵa ulasady

Aýa raıy • 23 Qazan, 2020

Shyǵysta eki azamat zańsyz balyq aýlaǵan

Aımaqtar • 23 Qazan, 2020

Uqsas jańalyqtar