Bul salada qolǵa alatyn is qyrýar
Qazan aıynyń 11-i kúni ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda eldegi kólik joldary da Memleket basshysynyń nazarynan tys qalmaǵan-dy. Qurylys salasynda jańa tehnologııalardy engizý arqyly kúrdeli shyǵyndardy azaıtý jáne sapany arttyrý jumysy nashar júrgizilip jatqany aıtyldy. Nátıjesinde jańadan salynǵan avtomobıl joldaryn paıdalanýǵa bergen bir jyldan keıin qaıta jóndeý kerek bolady.
Bul salada qolǵa alatyn is qyrýar
Qazan aıynyń 11-i kúni ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda eldegi kólik joldary da Memleket basshysynyń nazarynan tys qalmaǵan-dy. Qurylys salasynda jańa tehnologııalardy engizý arqyly kúrdeli shyǵyndardy azaıtý jáne sapany arttyrý jumysy nashar júrgizilip jatqany aıtyldy. Nátıjesinde jańadan salynǵan avtomobıl joldaryn paıdalanýǵa bergen bir jyldan keıin qaıta jóndeý kerek bolady.
Qazaqstanda joldardy jóndeýge jetkilikti qarjy jyl saıyn bólinip jatyr. Dese de, álemdik reıtıngte jol sapasy jóninen Qazaqstan 140 eldiń ishinde 117-orynda tur. Nege bulaı? Onyń túrli sebepteri bar. Sol sebepterdiń setineter tusyn tap baspaǵan Úkimet baıaǵy mımyrt júrisinen áli tanbaı keledi. Joldy halyqaralyq standarttarǵa jaqyndatý maqsatynda áreketter joq emes, bar. Qujatty baǵdarlamalarǵa zer salsań joldy reformalaý sharýasy da tap-tuınaqtaı júrgizilip jatqan syqyldy. Sol úshin arnaıy qurylǵan «QazAvtoJol» UK» AQ-tyń da is tyndyryp júrgen keıpi bar. Átteń-aıy ilbip ilgerilegen is syn kótermeı tur.
Aıtqanymyzdaı aǵymdaǵy jyldyń shildesinde Astana–Temirtaý, Astana–Pavlodar jáne Almaty–Qapshaǵaı baǵyttaryndaǵy avtojoldardy qaıta jańǵyrtý bastaldy.
Atalǵan joldardy keńeıtip, birinshi tehnıkalyq sanatqa aýystyrý kózdelgeni belgili. Bul qaıta jańǵyrtý atalǵan tas joldardyń kólikterdi ótkizý qabiletin arttyryp, apatty oqıǵalardyń sanyn azaıtýǵa múmkindik beredi. Jaqsy jospar. Biraq, qazir osy telimderdegi jumys ekpini kóńil qýantpaıdy.
Taıaýda Astana–Temirtaý avtojolynyń oń jaq qozǵalys jolaǵynyń 6,5 shaqyrymy paıdalanýǵa berilip, kólik qozǵalysy ashyldy. Osy jalpaq álemge jarııalaıtyn jańalyq pa? Joldyń ár 5-6 shaqyrymynyń bir jaq jolaǵyn jasaǵan saıyn bórkimizdi aspanǵa ata berý jón be? Bos maqtandy qoıyp, jón iste júretin kez kelmedi me?
Jaraıdy, bardy aıtalyq. Joldyń buǵan deıingi eni 8 metr bolatyn. Al, qazirgi salynyp jatqan joldyń 6,5 shaqyrymynyń júrip ótetin bóliginiń eni 11 metr. Buıyrtsa, Astana–Temirtaý avtojolyn qaıta salyp bitkende onyń eki baǵyttaǵy jalpy eni 22 metrge jetetin bolady. Negizi bul joldyń jalpy uzyndyǵy 169 shaqyrym. Ol alty telimge bólingen. Qazir qurylys jumystary Aqmola jáne Qaraǵandy oblystarynyń eki teliminde júrgizilip jatyr eken. Buǵan qosa, uzyndyǵy 21 shaqyrym bolatyn taǵy bir telim úshin jobalyq-smetalyq qujat (JSQ) ázirlenýde. Dál osy ýaqytta merdiger tańdaý konkýrsy jarııalanyp, ony ótkerý sharalary uıymdastyrylyp jatyr. Qalǵan úsh telimniń de jobalyq-smetalyq qujaty daıyndalý ústinde eken. Jobalaý-zertteý jumystaryn aıaqtaý qarasha aıyna belgilenip, qurylysty bastaý 2014 jylǵa josparlanyp otyrǵan kórinedi.
Sonymen, kelesi jyly qurylys jumystary búkil tasjol boıynda qyzý júrgiziledi. Astana–Temirtaý jolyn qaıta salýdy aıaqtaǵanda jol tórt jolaqty bolyp, birinshi tehnıkalyq sanatqa jatqyzylatyn bolady. Jobany iske asyrý aıasynda telimdi qaıta salý jumystaryna 160 jol-qurylys tehnıkasy tartylyp, jańadan 230 jumys orny ashylǵan. Onyń ishinde, Arshaly aýdanynyń ortalyǵy men eldi mekenderinen 60 adam jumysqa ornalastyrylypty.
Astana–Temirtaý avtojolynyń 6,5 shaqyrymynyń oń jaq jolaǵynda jol qozǵalysy ashylar aldynda qurylys barysymen Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstri Asqar Jumaǵalıev tanysyp qaıtty. Mınıstr daıyn bolǵan telimderdiń qurylysy aıaqtalysymen jol qozǵalysyn ashyp otyrý qajettigin aıtqan. Vedomstvonyń josparyna sáıkes, eń aldymen jolǵa eki qosymsha jolaq salynyp, olardyń boıymen qozǵalys ashqannan keıin ǵana qoldanystaǵy joldy qaıta salý bastalýǵa tıis. Iаǵnı, osy sharalar arqyly mashınalar aınalma jolmen júrmeıtin bolady.
Joldyń bul telimi Memleket basshysynyń Ortalyq–Ońtústik, Ortalyq–Shyǵys jáne Ortalyq–Batys avtojoldar baǵyttaryn damytý týraly tapsyrmalarynyń aıasynda salynyp jatqandyǵy belgili. Al endi eldegi avtokólik joldarynyń jaǵdaıyna taǵy toqtalar bolsaq, ázirshe kóńilge demeý bolar sharalar tym az. Keıbir naqty málimetterge qarasaq, ótken 10 jyl kóleminde jol apattarynan 32 myń adam kóz jumypty. Taǵy da sol jol apattarynan aıtylǵan ýaqyt aralyǵynda 160 myń adam túrli deńgeıde dene jaraqattaryn alǵan. Munyń bári qazirgi beıbit zamanda, oryn alǵan oǵash oqıǵalar. 30 myń azamattan aıyrylyp qansha otbasy qara jamylyp qaldy. 11 qazandaǵy keńeıtilgen Úkimet otyrysynda Elbasy bıylǵy jyldyń 9 aıynyń ózinde 2 273 ret jol apaty bolǵany týraly derek keltirdi. Osy sumdyq derekterge qarap otyryp, Aýǵan soǵysyna qatysqan bozdaqtar da munshalyq qazaǵa ushyramaǵan edi degen oı keledi.
«Jol azabyn júrgen biledi» deıdi dana halyq. Avtokólik túgili adamnyń ózi áreń aınalyp júretin joldarmen jer basýǵa erinetin sheneýnikterimizdi aıynda, jylynda bir ret bolsa da júrgizip tursa ǵoı shirkin.
Nurbaı ELMURATOV,
«Egemen Qazaqstan».
___________________
Sýretti túsirgen Igor BÝRGANDINOV.
