Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen qurylyp, júıeli jumys istep kele jatqan «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamasy taıaýda óz mereıtoıyn atap ótkeli ázirlik jasaýda. Oǵan osy ýaqyt ishinde túlekterdiń tabysty jumystary men kásibı sheberlikteri dáıek boldy. Olardyń deni memlekettik qyzmette, ulttyq kompanııalar men halyqaralyq uıymdarda eńbek etýde.
«Bolashaq» qanatymdy qataıtyp, qarymymdy arttyrdy – deıdi Marat Raıymhanov
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastamasymen qurylyp, júıeli jumys istep kele jatqan «Bolashaq» halyqaralyq baǵdarlamasy taıaýda óz mereıtoıyn atap ótkeli ázirlik jasaýda. Oǵan osy ýaqyt ishinde túlekterdiń tabysty jumystary men kásibı sheberlikteri dáıek boldy. Olardyń deni memlekettik qyzmette, ulttyq kompanııalar men halyqaralyq uıymdarda eńbek etýde.
Biz búgin «Bolashaq» baǵdarlamasy túlekteriniń biri, búgingi kúni «Qazaqstan» RTRK» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary qyzmetin atqaryp júrgen Marat RaıYmhanovty áńgimege tartqan edik.
– Marat Serikuly, siz úshin «Bolashaq» baǵdarlamasynyń máni men taǵylymy qandaı? Áńgimemizdi resmılendirmeı, adamı turǵyda óristetsek degen pikirge qosylatyn shyǵarsyz?
– Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń dara oı sheshimimen ornyqqan «Bolashaq» baǵdarlamasy jastar ómirinde úlken ról atqarady. Ol qazaqstandyqtardyń shetelderde bilim alýyna, óz kókjıegin keńeıtýine, aldyńǵy qatarly tájirıbeni meńgerýine jol ashty.
Suraqtyń ekinshi sóılemindegi oı baılamǵa qosylamyn. Jeke men úshin bul stıpendııa baǵa jetpes múmkindik boldy dep bilemin. О́mirime úlken ózgeris ákeldi dep zor senimmen aıta alamyn. Sheteldiń jetekshi ýnıversıtetterinde oqý maǵan jańa belesterge umtylýmen qatar, jaqsy ómirlik tájirıbe de berdi. Iá, men shetelde oqýdy kópten armandaıtynmyn. О́skemen qalasyndaǵy №38 mektep-gımnazııasynda aǵylshyn tili birinshi synyptan oqytylatyn edi. Sonda bilim alyp júrgen jyldary Trafalgar alańy, «Bıg Ben» jáne Býkıngem saraıynyń fotosýretteri únemi meniń kóz aldymnan ketpeıtin. Ýaqyt óte kele meniń armanym naqty josparlarǵa aınalyp, «Bolashaqtyń» arqasynda ol shyndyqqa ulasty.
– Konkýrsqa qatysýǵa ne túrtki boldy? Talpynys neden bastalyp edi?
– 2005 jyly «Bolashaq» baǵdarlamasynda aıtarlyqtaı ózgeris boldy. Baǵdarlama sheńberinde grant sanyn kóbeıtý kózdeldi. «Bolashaq» qyzmeti belsendi bola bastady. Ol jyldary mende baǵdarlama boıynsha oqý qarapaıym adamdarǵa buıyrmaıdy degen oı bolǵandyqtan, oǵan senimsizdikpen qaradym. Konkýrsqa qatysý úshin qujat tapsyrýǵa tyryspadym. Osylaı júrip, birinshi aǵymdy ótkizip te aldym, al keıin múldem qatyspaýǵa sheshim qabyldadym.
Alaıda, óz kúshim men múmkindigimdi synaýǵa bel baılatqan týǵan-týysqandarym men dostarymnyń qoldaýy arqasynda men burynǵy oıdan arylyp, úlken úmitpen qujattarymdy tapsyrdym. Onyń ústine men bul talpynysymdy qujat qabyldaý merzimi aıaqtalýǵa sál qalǵanda ǵana júzege asyrdym. Konkýrstyń barlyq kezeńderinen óttim. Keıinnen maǵan «Bolashaq» halyqaralyq stıpendııasynyń ıegerleri qatarynda ekendigim jónindegi habarlama keldi. Bul men úshin kútpegen oqıǵa boldy.
Daıyndalýǵa bir jyl ýaqyt bar edi. Ulybrıtanııadaǵy London ekonomıka mektebin (LSE) tańdadym. Eki jyldyq memlekettik basqarý magıstri dárejesine oqýǵa túsý nıetinde edim. Bul oqý ornynyń saıası ǵylymdar salasynda eń úzdik ekendigine, tereń bilim beretinine senimdi boldym. Sebebi, LSE – Eýropadaǵy saıası ǵylymdar, memlekettik basqarý jáne ekonomıka boıynsha jetekshi ýnıversıtetterdiń kósh basynda bolatyn.
– Balanyń tilekshisi ata-anasy ǵoı...
– Oıyńyzdy túsindim. Ata-anańyz qalaı qabyl aldy demeksiz ǵoı.Birden aıtaıyn, bári qatty qýandy. Bul árkimniń ýysyna túse bermeıtin múmkindik edi.
Otbasymda «Bolashaq» stıpendııasyna ıe bolǵan jalǵyz men ǵana emespin. О́tken jyly inim de baǵdarlama sheńberinde konkýrstyq irikteýden ótip, bir aı buryn Ulybrıtanııaǵa oqýǵa jol tartty. Qazir sonda qarjy boıynsha magıstr dárejesin alýda.
Anam – ǵylym adamy. Tarıh ǵylymdarynyń doktory. Astanadaǵy Túrik akademııasynda jumys isteıdi. Ol ómir boıy ǵylymmen, oqytýshylyq qyzmetpen aınalysyp, bar sanaly ómirin bizderge – balalaryna arnap keledi. Jalǵyz ózi úsh balany – meni, qaryndasymdy jáne inimdi qatarynan qaldyrmaı tárbıelep, aıaqtarynan tik turǵyzdy. Bul ananyń da, balanyń da baqyty desem, jarasatyn shyǵar.
Qazir meniń óz otbasym bar. Maǵan eń birinshi elim úmit artyp otyrǵandyǵyn jaqsy sezinemin. Sondyqtan aldyma naqty maqsattar qoıyp, oǵan jetýge tyrysyp kelemin. Buǵan «Bolashaq» múmkindik bergenin de jasyrmaımyn.
– Keıingige sabaq bolsyn, shetelde, ıaǵnı Londonda alǵan bilim, ótken taǵylym týraly aıta ketseńiz artyq bolmas edi.
– Aıtýǵa bolady. Shetelde oqyǵan adam tikeleı bilim alýmen qatar, túrli salalarda ómirlik tájirıbe de jınaıdy. Jańadan qadam basqanda beıimdelýdiń kúrdeli prosesterinen ótýge týra keledi. London – mýltıtildik jáne mýltımádenıet qalasy. Álemniń barlyq túkpirinen túrli mentalıtet ıeleri jınalǵan kóptegen adamdar jınalǵan bul qalada tuıyq bolý, áste múmkin emes. Jan-jaqty qarym-qatynas úderisinde adam ózin jańa kommýnıkatıvtik daǵdylarmen baıytyp, oılaý qabiletin damytady. Oqý barysynda pikir bólisý, tájirıbe almasý, adamdarmen qarym-qatynas jasaý arqasynda meniń oılaý qabiletim ózgerdi, júıeli túıin jasaý daǵdysyna qol jetkizdim dep senimmen aıta alamyn.
Buǵan qosa, shette oqý men úshin tildik daǵdylardy jetildirýdiń biregeı múmkindigi de boldy. Aǵylshyn tilinen basqa fransýz tilin de meńgerýge umtyldym. Oqýdan tys ýaqytymdy sportqa jáne mádenı is-sharalarǵa arnadym. Ásirese, murajaılarǵa, sýret kórmelerine jáne klassıkalyq mýzyka konsertterine barýdy unatatynmyn. Sol arqyly rýhanı qundylyqtardyń tereńine úńilip jan dúnıemdi baıyttym.
– Oqyp júrgende jetistikpen birge, qıynshylyqtar da bolmaı qoımaıtyn shyǵar?
– Árıne, oqtaı túzý jol qaıda bar deısiz. Shetelde bilim alýdyń paıdasymen qatar, belgili bir táýekelderdiń de bolatyny shyndyq. Sonyń biri, atqarýǵa tıis negizgi mindetterdi únemi keıinge qaldyra berý. Naqty isterdi oryndaý qajettiligin uǵyna otyryp, mańyzdylardyń barlyǵyn «erteńge» qaldyra beretin qısynsyz ádetimiz bar ǵoı. Múmkin buǵan burynǵy bilim berý júıemiz de sebep shyǵar. Emtıhan aldynda, bir kún buryn barlyq jazǵan, syzǵandardy oqyp, bıletterdi jattap alýǵa bolady. Eger jolyń bolsa, joǵary baǵaǵa da qol jetkizesiń. Degenmen, bul bizdiń bilim júıesinde ǵana múmkin nárse. Sheteldik bilim berý isinde ondaı jeldeı jeńildik múlde joq. Birinshi kúnnen bastap jaýapkershilikti tereń sezinýge tıistisiń.
Shynymdy aıtaıyn, alǵash men de salǵyrttyq tanytyp, kóptegen problemalarǵa tap boldym. Árıne, muny men ómirdiń basqasha júıesi men jańa ortaǵa beıimdelý úrdisimen baılanystyramyn. Iá, sabaqqa bardym, kitap oqydym, baǵdarlamalardy meńgerdim, biraq basqa ortaǵa beıimdelý qajettiligi meniń oqýyma kóp kedergi keltirdi. Eń alǵashqy soqqy men úshin aralyq emtıhannan tómen baǵa alýym boldy. Buǵan qatty qobaljydym. Birden munyń sońynan oryn alatyn saldarlar men táýekelderdi oıladym. Al baǵdarlamanyń sharttary boıynsha stýdent jaqsy oqýǵa mindetti, onsyz stıpendııadan aıyrylyp, jumsalǵan somany memleketke qaıtarýy qajet. Eger men úlgerimimniń tómendigine baılanysty ýnıversıtetti aıaqtaı almaı úıge oralsam, bul men úshin úlken uıat bolatyn edi. Elimniń, týǵan-týysqandarymnyń maǵan degen úkilegen senimin joǵaltpaý úshin bekem bel býýǵa týra keldi. Nátıjesi jemis berdi. Ýaqytymnyń kóp bóligin oqýǵa, izdenýge jumsadym. Kitaphanadan (ol táýlik boıy jumys isteıdi) shyqpaı, professorlar bergen materıaldardy tereńdettim. Jalpy alǵanda, meniń uıqydan basqa ýaqytymnyń barlyǵy oqýmen ótti. Sóıtip, Anglııada oqyǵan eki jylda eshqaıda shyqpadym. Eýropaǵa da qydyryp barmadym. Tipti Londondaǵy kóptegen áıgili jerlerde de kóp bolǵan joqpyn. Nátıjesinde jaqsy bilim, paıdaly daǵdylar men with merit dıplomyn ıelendim.
– Shette alǵan bilimińiz jumysyńyzǵa qalaı paıdasyn tıgizýde?
– О́zimniń eńbek jolymdy 2003 jyly bastadym. Birinshi alǵan bilimim boıynsha jýrnalıspin, negizinen BAQ pen PR-agenttikterde qyzmet istedim. Londondaǵy oqýymdy aıaqtaǵannan keıin 2008-2010 jyldar aralyǵynda «Zań» Medıa-Korporasııasy» JShS reaksııalyq keńesiniń prezıdenti, tóraǵasy boldym. Onda Ulybrıtanııada alǵan bilimim men tájirıbemdi paıdalana otyryp, oń ózgerister engizdim, ilgeri damýyna septigimdi tıgizdim dep oılaımyn. 2010 jyldan 2012 jylǵa deıin Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Baspasóz qyzmetiniń keńesshisi, sektor meńgerýshisi qyzmetterin atqardym. Budan keıin «Samuryq-Qazyna» AQ janyndaǵy «Áleýmettik yntymaqtastyq ortalyǵy» qorynyń bas menedjeri laýazymynda boldym. Búgingi kúni «Qazaqstan» RTRK» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary qyzmetinde strategııalyq damý máselelerine jaýaptymyn.
– Bolashaqta bolashaqtyqtarǵa ne tiler edińiz?
– Bolashaqta bolashaqtyqtarǵa árqashan alǵa umtylý kerek degen tilek aıtarmyn. Muny bizden Elbasy Nursultan Nazarbaev talap etip, zor senim júktep otyr. Ony múltiksiz oryndaý árqaısymyzǵa paryz da qaryz. Alǵa úlken maqsattar qoıa otyryp, tereń oılaý qajet. Árqashan jaqsyǵa yntalaný kerek. Ol úshin aldyn ala egjeı-tegjeıli jospar jasap alǵan abzal.
Men ár ýaqytta Garvardta stýdentter arasynda keltirgen bir áleýmettik saraptamamdy mysal retinde keltiremin. Sarapshylar bir top stýdentti iriktep alyp, olardan óz bolashaǵyn qalaı kórkeıtýge bolatynyn surady. Suraý salynǵandardyń azdaǵan bóligi ǵana óz bolashaǵynyń qaǵazǵa túsirilgen naqty jospar nusqasyn kórsetti. Basqalary bolashaqta ne bolatynyn shamamen tek elestetip aıtty. Basym kópshiligi bolashaqqa naqty maqsattary men josparlarynyń joq ekendikterin jetkizdi. Belgili bir ýaqyt ótip, stýdentter ýnıversıtetti aıaqtap, qandaıda bir jetistikterge jetkennen keıin taǵy bir zertteý júrgizildi. Sol tusta naqty josparlaryn jazǵandardyń basqalarǵa qaraǵanda joǵary jetistikterge jetkenin kórý aıdaı anyq boldy. Bul neni kórsetedi, naqty baǵyt-baǵdary bar azamat árkez tabystan qur qalmaıdy, ony eselep ósiredi, sóıtip, maqsatyna jetedi degendi ańǵartady.
Sondyqtan bolashaqtyqtar aldaryna zor maqsat qoısa, oǵan nyq senimmen qol jetkizýlerine bolady. Al «Bolashaq» baǵdarlamasy sol maqsatqa jetýge umtylǵan úzdikterge mol múmkindik jasap otyr.
Áńgimelesken
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan».
