Iá, shynynda da qazir bir nárseni bilý úshin tom-tom kitap oqyp áýrelenbeısiz, teledıdaryńyzdy toqqa jalǵap, bolmasa ǵalamtordy qosa qalsańyz, aldyńyzdan izdegenińizdiń barlyǵy saırap shyǵa keledi. Sodan keıin kim baıaǵysha tańdy tańǵa atyryp, tún uzaq kitap oqyp kóz maıyn taýysqysy kelsin? Árıne, oqymaıdy. Mine, osy kóp «kórgishtik» pen shekarasyz shekten tys kórsetýshilik te adam boıyndaǵy, júrek túkpirindegi izgilikpen órnektelgen sezim kestelerine iritki salyp, tym qadirsizdendirip, qarabaıyrlandyryp jibergen syńaıly.
Adamzat jaralǵaly beri, tipti sonaý ejelgi zamannyń ózinde-aq únemi basqalardan kórkem oılaýǵa tyrysyp keledi. Al keıin oılaý júıesi damyp, gazet, kitap ónimderi jaryqqa shyqqannan keıin adamnyń kórkem oıy júıege tústi. Sol arqyly sana ósti. Eger adam kórkem oılaýǵa, kórkem ómir súrýge tyryspasa, onda onyń janýardan ne aıyrmashylyǵy bolsyn? Adamdy adam etken birinshi eńbek bolsa, adamdyqtyń bıik shyńyna kótergen – osy kórkem oı men ushqyr qııal, aqyl-parasat pen asqaq arman bolatyn.
Kórkem oıdyń negizi – kórkem ádebıette. Kitap, onyń ishinde kórkem ádebıetti kóp oqyp, kókeıine toqıtyn jan ómirdi de dál sondaı kórkem qabyldaıdy. О́mirdi kórkem qabyldaı bilgen adam kórkem ómir de súre biledi. Al kórkem ómirdiń alǵashqy satysy mahabbattan bastalady. «Álemde kún ekeý, onyń biri kókte bolsa, biri – júrekte. Júrekteginiń aty – mahabbat. Mahabbat mekendemegen júrek qystygúni qar astynda qalyp qoıǵan qarańǵy úımen teń». Mahabbatqa anyqtamany Ázilhan Nurshaıyqov ataqty «Mahabbat, qyzyq mol jyldar» kitabynda shopannyń aýzyna salý arqyly osylaı óte utqyr beredi.
Qandaı ásem teńeý! Mahabbatqa budan artyq túsindirmeniń de qajeti joq. Al siz ben bizdiń uǵymymyzdaǵy mahabbat nendeı balamaǵa laıyq? Biz júrek túkpirine uıa salǵan sol sandýǵash sezimniń qadirin dalada qoı ǵana emes, oı da baǵyp júrgen shopannyń uǵymyndaǵy jarqyraǵan kún deńgeıine kótere alamyz ba? Árıne, joq! Sebebi biz álem ádebıetinen tym bolmaǵanda: Remark, Mopassan, Stendal, Balzak, Sveıg, qazaq ádebıetiniń jaýharlary: Áýezov, Músirepov, Bókeı syndy sýretkerlerdiń syrymen bólisip, Shekspır, Baıron, Esenın, Aıbergenov, Maqataevtardaı poezııa patshalarynyń pyraqtaryna qarǵı minip, sulýlyq, parasat patshalyqtaryna saıahat shekpedik qoı. Sondyqtan bolar búgingi jastar uǵymyndaǵy mahabbat nápsini qanaǵattandyrý syndy tek fızıologııalyq ólshemniń aıasyna syıyp ketti de, sezimdegi tereńdik pen rýhanı úndestik keıingi orynǵa ysyrylyp qaldy. «Elý bir jyl ǵashyq boldym Qorlanǵa, Elý bir jyl ómir súrdim, endeshe» dep jyrlap, sezimin 51 jyl bir júzikke syıdyryp kelgen Estaıdyń mahabbatyndaı mahabbaty qazirgi jastar basynan ótkermek turmaq, sol Estaı men Qorlan seziminiń ádemi hıkaıasynan habary bar ma?..
Búginde romantık bolý jyndylyqqa, qııalılyqqa balanady. Al kezinde ataqty áýenshi Bramstyń muń batqan kóńilin kóterip, shabytyn sharyqtatý úshin jasaǵan Fellınger hanymnyń áreketteri tamsanyp, tańdaı qaǵýǵa turarlyq. Parasatty áıeldiń sazger áýenderiniń saz pernelerin kestelep mataǵa túsirgenin, tipti týǵan kúnine oraı qamyrdan istelgen tátti nanǵa ánderiniń notalaryn salyp pisirgen aıryqsha syılyqtaryn kórip, erekshe shabyttanyp, rıza bolǵan Brams: «Siz meni ánge qosasyz, sýretimdi beıneleısiz, meni kestelep, tipti pisiresiz de!» dep shattanǵan kórinedi. Endi muny romantıka demeı kórińizshi. Qandaı syrshyldyq! Sulýlyqqa qushtar jandardyń áreketteri de, ómirleri de sulý eken-aý!
Al siz ben bizdiń ómirimizdiń romantıkasy nemen ólshenedi? Osy bizde romantıka bar ma?.. О́tken ǵasyrdyń otyzynshy jyldarynan syr shertetin nemis dramatýrgi G.Gaýptmannyń «Ymyrttaǵy mahabbat» pesasynda basty keıipker Mattıas Klaýzenniń «Bul ómirden romantıka qashqaly qashan?» dep muńaıa ókinishin bildiretin sol romantıkasyn jeti qat jerdiń astynan izdesek te tappaıtyn jaǵdaıǵa jettik.
* * *
...Birde ataqty Gaıdn Bıllıngton esimdi súıgen áıeliniń óziniń ásem ánin tyńdap otyrǵan áýlıe Sesılııa retinde beınelengen sýretin salýǵa tapsyrys beredi.
– Tańǵajaıyp Bıllıngtonnyń sýreti jaıly ne aıtar edińiz? – dep sýretshi sheberhanaǵa kirgen Gaıdnnan suraıdy.
– Tamasha sýret! – dep jaýap beredi Gaıdn, – óte uqsaıdy. Tek bir ǵana qate jiberipsiz.
– Qandaı?
– Siz ony perishtelerdi tyńdap otyrǵandaı beıneledińiz, kerisinshe, perishteler ony tyńdap otyrǵanyn beınelegenińiz jón bolar edi...
Mine, jany sulý súıgen jannyń mahabbat, súıgeni jaıly uǵymy da osyndaı kórkem, asqaq bolsa kerek. «Álemdi sulýlyq qutqarady» desek, sol sulýlyqqa kelý úshin de janymyzdy kórkemdendirýge talpynǵanymyz jón bolar. Ol kórkemdikke aparar birden bir jol – kórkem ádebıet ekeni sózsiz. Al siz ne oqyp júrsiz?!
