Shıyryp silter quljanyń asyǵyndaı

Kúnde kórip, qolyn alyp júrgen adamnyń jan dúnıesine tereń boılap, dál sıpattama berý ońaı emes eken. Izettilik tanytyp, qurmetimizdi kórsetemiz de, «jaqsy kisi» deı salamyz. О́ıtkeni, qyryq qubyla adam tabıǵatyna kesimdi anyqtama berý bos áýreshilikke saıatyndaı. Biraq, osyǵan jaqyndatyp sıpattama beretin azamattar bolady eken. Ony qurdastar, muńdastar, syrlastar aıtady. Máselen, jazýshy Tólegen Qajybaev «О́negeli ómir joldary» degen arnaý kitabynda bylaı dep jazypty: «Quljanyń asyǵyndaı qalaı shıyryp laqtyrsań da qashanda elgezek, shapshań, ýádesine berik, isine myǵym Sapannyń asyǵy alshysynan túsip jatady». Kóz aldyma, joǵaryda aıtqandaı, Sapan aǵamyzdyń talas-tartys týdyrmaıtyn, nanymdy sýreti tura qaldy. Osyndaı sýretti sala bilgen, osyndaı sýretke laıyq bolǵan búginderi jetpisti jaǵalatqan eki aǵamyzǵa qatty rıza boldym.

Kúnde kórip, qolyn alyp júrgen adamnyń jan dúnıesine tereń boılap, dál sıpattama berý ońaı emes eken. Izettilik tanytyp, qurmetimizdi kórsetemiz de, «jaqsy kisi» deı salamyz. О́ıtkeni, qyryq qubyla adam tabıǵatyna kesimdi anyqtama berý bos áýreshilikke saıatyndaı. Biraq, osyǵan jaqyndatyp sıpattama beretin azamattar bolady eken. Ony qurdastar, muńdastar, syrlastar aıtady. Máselen, jazýshy Tólegen Qajybaev «О́negeli ómir joldary» degen arnaý kitabynda bylaı dep jazypty: «Quljanyń asyǵyndaı qalaı shıyryp laqtyrsań da qashanda elgezek, shapshań, ýádesine berik, isine myǵym Sapannyń asyǵy alshysynan túsip jatady». Kóz aldyma, joǵaryda aıtqandaı, Sapan aǵamyzdyń talas-tartys týdyrmaıtyn, nanymdy sýreti tura qaldy. Osyndaı sýretti sala bilgen, osyndaı sýretke laıyq bolǵan búginderi jetpisti jaǵalatqan eki aǵamyzǵa qatty rıza boldym.

Áıtkenmen, ómir ıesiniń asyǵy únemi alshysynan túsip jatpaıtyny anyq. Muny jazýshy aǵamyz bilip turyp jazyp otyr. Másele, jan dúnıe asyǵyńdy durys ustaı bilýde. О́zi de asyqtaı Sapan Japarovtyń dúnıe esigin ashýy soǵystyń surapyl 1942 jylymen tuspa-tus kelýi de biraz jaı­dy ańǵartady. Sol jyly ákesi Qajybaı soǵysqa attanyp, sábı júregine júdeýlik túsirse, kóp uzamaı anasy Maıranyń qaıtys bolýy balań júrekti ońdyrmaı jaralaǵanyn aıtyp jetkizý qıyn. Eń aýyry, Sa­pan anasynyń túr-álpetin de esine túsire almaı saǵynysh saryn­darynda kún keship kele jatqandyǵy. Maıra Maǵjan aýyly Sarytomardyń qyzy eken. Sapan aǵamyzdyń boıyndaǵy jaqsy qasıet tálim­derdi osynaý jaǵdaıatpen de baılanystyrýǵa bolady.

Bir qyzyǵy, ózimiz otyz jyldan astam tanıtyn Sapan Qajybaıulynyń ón-boıynan, júris-turysynan, áńgime-aýa­nynan jetimdik izin bir sát te baıqamappyz. Jan-jaǵyn jady­ratyp júretin aǵamyz, meniń oıymsha, ózimizdiń uly halyqqa tán urpaq qamyn joǵary qoıatyn rýhanı qaınarlardan nár alyp, qýattanǵan baqytty jandar qatarynda. Atasy Ramazan men ájesi Qaıyrjannyń meıir-mar­habaty, ynta-yqylasy sá­bı Sapannyń ústinde boldy. Qol­ǵa ilikken taǵamnyń táttisin nemeresiniń aýzyna tosyp, kıimniń eń táýirin osynyń ústine japsyrdy. Sóıtip, burynǵy Chkalov aýdanyndaǵy Shuńqyrkólde týyp, Taqyrshaqsaı aýylynda ósip-óngen Sapandy ata-ájesi ońy men solyn tanyp bilgenshe baýyryna perishtedeı basyp ustady. Jaı ustaǵan emes... Qaıyrjan ájeniń búkil analarymyzǵa tán myna óleń joldaryn oqyp kórsek, biraz jaıdy zerdelermiz:

Ermekpen Sapan bala birdeı jasyń,

Árnárse eske túser otyrǵansyn.

Ústinen onynshynyń

tórt jyl oqyp,

Apańdy kúni erteń asyrarsyń.

Aman júr qaıda júrseń,

balapanym,

Isine bir Allanyń kelmes qalym.

Ushyrǵan óz qolymnan

kók qarshyǵam,

Dabyldap kókke qarap

otyrǵanym...

Sol Sapan «ústinen onyn­shynyń tórt jyl oqyp», Alma­tynyń halyq sharýa­shy­­lyǵy ınstıtýtynyń qar­jy-nesıe bólimin úzdik bitir­di. Arnaıy joldamamen týǵan elge oralyp, Kókshetaý oblys­tyq qarjy basqarmasyna maman­dyǵy boıynsha qyzmetke ornalasty. Eńbekqorlyǵymen, tabandylyǵymen, shıryǵyp ósken bolmysymen áriptester qurmetine bólenip, jaqsy aty shyǵa bastady. Qyzmet satysynda joǵarylady.

Aǵamyz «ózim boldym, ózim toldymnyń» adamy emes. Is ústinde qamqorlyq tanytyp, aqyl qosyp, tájirıbe bólis­ken basqarma basshylary Alekseı Cherebaevtyń, Rústem Sherııazdanovtyń, Qaıyr­jan Sábıtovtiń tárbıe-tálimin aýzynan tastamaıdy. О́ıtkeni, osy qasıetter ózi de basshy bolǵan jyldary aldynan shyǵyp, kómek-tirenishke aınalǵanyn qalaısha umytar.

Ásirese, Kókshetaý temirjol bólimshesiniń kásipodaq ko­mıtetine jaýapty hatshy bolyp aýysqan jas jigit adamdarmen til tabysý, solardyń muń-muqtajyn qorǵaý sııaqty san qyrly jumysta iskerlik qabiletin barynsha tanyta bildi. Beınelep aıtqanda, memleket ishindegi memleket degenge kelińkireıtin temirjol salasyndaǵy myńdaǵan adamnyń múddesin joǵary ustaý, qalypty tirshiligin qalyptastyrý áste ońaı sharýa emes desek kerek. Sol jyldary Kókshetaý temirjol bólimshesiniń eńbektegi tabystary ǵana emes, áleýmettik-mádenı turmystaǵy jetistikteri baıtaq elimizge ozat tájirıbe retinde taratylǵanyna jurtshylyq kýá. Temirjolshylar saraıynyń dýmany tarqamaıtyn. Syrtqy parkte balalardyń temirjol stansasy jumys istep turdy. Ákimshilik tarapynan turǵyn úıler, jataqhanalar salynǵany da esimizde. Bul isterde kásipodaq jetekshisi Sapan Japarovtyń qol izi, jańashyl bastamashyldyǵy baryn eshkim joqqa shyǵarmaıdy.

Árqashan qarapaıym, ju­my­syna adal azamat óziniń oblystyq partııa komıteti dep atalatyn úlken úıdiń kadrlyq rezervinde turǵanyn bilmegen de shyǵar. Olaı deıtinimiz, Sapan Qajybaıuly Kókshetaý oblystyq partııa komıteti janyndaǵy partııa komıssııasyna shaqyrylǵanda azar da bezerge túskenin aıtady qatarlastary. Biraq, partııalyq etıka, óziniń tabıǵı qasıetine saı osynaý aýzynan jalyn shashqan komıssııada atandaı segiz jyl minsiz qyzmet atqardy. Mundaǵy talaptyń kúshtiligin Sapan aǵamyzdyń eki birdeı Sosıalıstik Eńbek Eriniń qaHarly basshylyǵynda jumys istegenimen-aq dáleldeýge bolady.

Bıik bedel ıesine 1985 jy­ly úlken laýazymdy qyzmet usynylyp, oblystyq saqtandyrý basqarmasynyń bastyǵyna joǵarylatyldy. Munda da 13 jyl qatarynan úzbeı eńbektengen Sapan Japarov irgeli ózgeristerge jol ashyp, Kókshetaýdyń bedelin asqaqtatty. Ol basqarǵan oblys­tyq basqarma 1989 jylǵy Búkil­odaqtyq sosıalıstik jarystyń qorytyndysymen KSRO Qarjy mınıstrligi men Memlekettik mekemeler qyzmetkerleri kásipodaǵy ortalyq komıtetiniń aýyspaly qyzyl týymen, birinshi dárejeli aqshalaı júldesimen marapattaldy. О́lkede buryn-sońdy mundaı oqıǵa bolǵan emes. Oblysta eshkim minip kórmegen Japonııanyń jeldeı esken «Toıoto» avtokóligin qyzmet babynda erttep mingen de osy Sapan aǵamyz edi.

Kópshilik Kókshetaýdyń qaq ortasynda oblystyq saqtandyrý basqarmasynyń zamanaýı sáýlet­tegi bes qabatty ǵımaraty boı kótergende qaıran qalǵan. Bul da Sapan Qajybaıulynyń jarǵaq qulaǵy jastyq ıiskemegen baqyt­ty kúnderi ekeni daýsyz. Kóptegen aýdandarda mekemelik ǵımarattar turǵyzyldy. Býrabaı kýrortty aımaǵynda 50 oryndyq shıpajaı qurylysy aıaqtalýǵa taqaǵanda Kókshetaý oblysy jabylyp, jumystyń aıaqsyz qalǵany ǵana ókinishti. Ýaqyt yrǵaǵyndaǵy naryqtyq ekonomıkanyń talap-talǵamy basqasha bolyp shyqty.

Sapan Japarov oblys jabyl­ǵanda bedelin saýdalap, basqa jaq­tan qyzmet izdemedi. Sol 1999 jyldan Kókshetaý qalalyq jumyspen qamtý ortalyǵynyń bastyǵy dárejesinde táýelsiz memleketimizdiń ıgi saıasatyn júzege asyrýǵa septigin tıgizip, aıanbaı eńbektendi. Zeınetkerlikke shyqqanymen úıde qarap otyra almaıtyn aǵamyz qalalyq ákimdiktiń shaqyrýymen qazir de ákimdik qaraýyndaǵy dıspetcherlik qyzmetti atqarýda.

...Kóksheniń kókórim kóshesinde búgin de kezdestik. Yqylas-yn­ta tógip, aqjarqyn keıippen amandyq bildi de «al, jumysyńa tart» dedi. Ýaqyttyń qadirin bil degeni. Saıran jeńgemizden aıyrylǵanymyzǵa kóp bola qoıǵan joq. Asyqtaı uldary Rýslan men Serjanyna táýbe qylatyn aǵamyz kóńildiń kóleńkesin baıqatpady...

Baqbergen AMALBEK,

«Egemen Qazaqstan».

KО́KShETAÝ.