Máselenkı, qazaq ádebıetiniń keshegi dáýirinde myqty aqyn-jazýshylar da, saýatty oqyrmandar da kóp boldy. Tipti keı oqyrmannyń deńgeıi avtormen shamalas kelipti-mys. Hám ol kezdegi tańǵalys ta bólek: sheberdiń sheberin ǵana moıyndaǵan, jaqsynyń jaqsysyna ǵana tańǵalǵan. Al aýyldaǵy qarapaıym oqyrman anaý-mynaý jazarmandy mensinbegen. Iаǵnı kórkem dúnıege qyzyǵýdyń klassıkalyq úlgisi boldy. Eń bastysy, ol qoǵamda táýir shyǵarmalardan bólek, tek kitap oqymaıtyn adamdarǵa ǵana tańǵalǵan.
Oqyrman talǵamy, kózqarasy bıik sol bir ýaqyttan beri kóp zaman óte qoıǵan joq. Degenmen eki qoǵamdaǵy jaqsy nársege hám sulý dúnıege tańǵalýdyń klassıkalyq úrdisi múldem ózgerdi. Jáne jaqsy jaǵyna emes. Bul bóten ózgeristiń sebebin birde qaryshtap damyǵan qoǵamda, endi birde tirshiliktiń sońynan túý alysqa ketken, ıaǵnı «joǵalǵan oqyrmandarda» nemese sanany jaýlaǵan ǵalamtorda dep jorımyz. Kim bilipti?..
Búgingi eń úlken tańǵalatyn qubylys – adamdardyń gazet-jýrnal, ıakı kitap oqýy. Ágárákı, siz avtobýsta nemese saıabaqta qolyńyz qalt etip, kitap oqı qalsańyz, aınalańyzdaǵy adamdar sizge óte-móte rıza keıippen qaraıdy. Sebepsiz jymııady. Al alda-jalda gazettiń qulash-qulash aıqarma betin asha qalyp, bir kese kofeni urttap qoıyp, kóshedegi kez kelgen oryndyqqa otyra qalsańyz, sizdi «tas dáýirinen» kelgen adamdaı kóredi. Tipti batystyq mádenıettegi osy otyrysyńyzǵa tańǵalyp, syrtyńyzdan sýretke túsirip, áleýmettik jelidegi paraqshasyna «Áli de gazet oqıtyn adam bar eken...» dep, túgel jurtqa súıinshilep habar beredi. О́z oıyn jasyra almaıtyn keı adamdar baǵańyzdy asyryp, sizdi bir arıstokrat, ózin qara jaıaý dep ashyq aıtady. Hám munysyna esh qymsynbaıdy. О́ıtkeni ózi qatarly kitap oqymaıtyn jurttyń kóp ekenin biledi. Al sizge bir sáttik kóńili tolǵansyp, basyńyz – altyn, al júregińiz nurdan eken deıdi. Siz de pendesiz ǵoı, kitabyńyzdyń betin jaba qoıyp, álgi esepsiz maqtaý-madaqtarǵa kóńilińiz jibı qalady. Tipti keıde «siz de ara-tura bir kitap oqyp tursańyzshy» dep aıaqasty aqylsyna qalasyz.
Sonda sizdiń ne oqyp otyrǵanyńyz asa mańyzdy emes. Klassıka oqyp otyrsyz ba, álde sý jańa Nobel syılyǵynyń ıegeri Glıýkti oqyp otyrsyz ba, múmkin Qýanysh Shonbaıdyń «Ekinshi bolmasyn» oqyp otyrǵan bolarsyz – báribir. Bastysy, áıteýir birdeńe oqyp otyrsańyz bolǵany. Tegin tańǵalýlar aǵyla jóneledi.
Qoǵamdaǵy jazý-syzýdan tym alys adamdardyń deni osyndaı kózqarasta ekenine búginde etimiz úırengendeı. Hám qarapaıym halyqtyń mundaı deńgeısiz tańǵalysyna qazir tańǵalmaıtyn da boldyq. Biraq ishte jatqan suraq kóp: máselenkı, biz 56 mıllıon halqy bar, dápteri men kitabyn áreń taýyp otyrǵan (jáne kóbi oqı almaıtyn) Tanzanııa emespiz ǵoı. Afrıkalyqtarmen salystyrǵanda halyqtyń saýaty áldeqaıda joǵary. Onda nege jurt kitap oqyǵanǵa ózeýreı tańǵalady? Jalpy, oqý, gazet-jýrnal, kitap degen dúnıelerdi halyq nege mýzeıdiń tórine qoıyp, «kóneniń kózine» balaıdy? Qoǵamnyń osy bir bóten tańǵalysyn kórip, Ǵafý Qaıyrbekovshe aıtqanda, «Kisiniń keledi eken jylaǵysy».
