Ǵylym men tehnıka salasyndaǵy jetistikterge memlekettiń joǵary nagradasy

Ǵylym men tehnıka sa­lasyn­daǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵy ǵylym, tehnıka qaıratkerleriniń eńbegin qoǵam men memleket aldynda joǵary baǵalaý bolyp tabylady jáne Memleket basshysy irgeli jáne qoldanbaly zertteýler salasyndaǵy asa úzdik nátıjeler úshin; qoǵamǵa keńinen tanylǵan ǵylymı jańalyqtar, monografııa­lar men ǵylymı jumystar úshin; tehnıkanyń, materıaldardyń jáne tehnologııalardyń álemdik analogtar deńgeıindegi jańa túrlerin ázirlegeni jáne óndirýdi uıymdastyrǵany úshin beredi.

Ǵylym men tehnıka sa­lasyn­daǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik syılyǵy ǵylym, tehnıka qaıratkerleriniń eńbegin qoǵam men memleket aldynda joǵary baǵalaý bolyp tabylady jáne Memleket basshysy irgeli jáne qoldanbaly zertteýler salasyndaǵy asa úzdik nátıjeler úshin; qoǵamǵa keńinen tanylǵan ǵylymı jańalyqtar, monografııa­lar men ǵylymı jumystar úshin; tehnıkanyń, materıaldardyń jáne tehnologııalardyń álemdik analogtar deńgeıindegi jańa túrlerin ázirlegeni jáne óndirýdi uıymdastyrǵany úshin beredi.

Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń 2013 jylǵy 29 qazandaǵy № 679 Jarlyǵyna sáı­kes Ǵylym men tehnıka sala­syndaǵy Memlekettik syılyq 19 jumystyń ishinen iriktelip alynǵan úsh jumysqa berildi.

«Dıfferensıaldyq teń­deý­lerdiń bastapqy-she­kara­lyq esepter teorııasyna» atty jumystar toptamasy úshin Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym komıteti Matematıka jáne matematıkalyq modeldeý ınstıtýtynyń bas dırektory, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi Tynysbek Sháripuly Kálmenov Memlekettik syılyqtyń laýreaty atandy.

Avtor «Kálmenov maksımým qaǵıdasy» atty ádebıette kez­desetin aıǵaqtardyń aýytqýynyń dıfferensıaldy teńdeýleriniń spektraldy teorııasy men aralas túrleri úshin ekstremýmnyń jańa qaǵıdasyna negizdelgen asımptotıkalyq sheshimderdiń jańa qurylysynyń ádistemesin ázirledi. Atalǵan qaǵıdanyń arqasynda aralas túrlerdiń spektraldy teńdeýler teorııasy – jańa perspektıvti ǵylymı baǵyt ashyldy.  

Zertteýlerdiń joǵary ǵylymı deńgeıi joǵary reıtıngtik shetel basylymdarynda birqatar jarııalanymdarmen (30-dan asa) rastaldy. Alynǵan nátıjeler mańyzdy ǵylymı baǵyttardyń bastamasy boldy. Onyń negizinde zertteý salasy tolyq júzege asýda.

Avtor Qazaqstanda álemge tanymal iri matematıka mektebin qurdy. Onyń qatysýshylarynyń jumystary (9 doktor jáne 50-den astam ǵylym kandıdattary) qazirgi zamanǵy dıfferensıaldy teńdeýler teorııasy men qazirgi spektraldy teorııasynda laıyqty oryn alýda.

Jumysqa 47, onyń ishinde shetel ǵalymdarynan 37 pikir kelip tústi: pikirler geografııasy óte keń – bul M.V. Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıteti, RAǴ Sibir bólimi, AQSh, Ulybrıtanııa, Germanııa, Japonııa, Ispanııa, Italııa, Brazılııa, Qytaı, Izraıl jáne basqa elderdiń ýnıversıtetteri.  

Joǵary nagradaǵa Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Respýblıkalyq neırohırýrgııa ǵylymı ortalyǵy usynǵan, avtorlary Serik Qýandyquly Aqsholaqov, Talǵat Tynyshbaıuly Kerimbaev, Erbol Tarǵynuly Mahambetov, Aısa Zaharuly Nurpeıisov, Marat Rabandııaruly Rabandııarov, Nurjan Ámirbekuly Ryskeldıev bolyp tabylatyn «Qazaqstan Respýblıkasynda joǵary teh­nologııalyq ınnovasııalyq em ádisterin neırohırýrgııa patologııasynda damytý» ju­mys­tar toptamasy ıe boldy.

Neırohırýrgııa patalogııasyn emdeýdiń ınnovasııalyq ádisi boıynsha kópjyldyq keshendi zertteýlerdiń qorytyndysyn usy­nady. Atalǵan ádistiń je­tistikteri tek aldyńǵy qatarly sheteldik klınıka jaǵdaıynda oryndalǵan kúrdeli operasııa­lardy júrgizýge múmkindik berý bolyp tabylady. Onyń mańyzdylyǵy barlyq álemdegi neırohırýrgııa patologııasynyń keń taralýymen, operasııanyń kúrdeliligimen, sondaı-aq, arqa jáne bas mı aýrýynan qaıtys bolý jáne múgedektiktiń joǵary deńgeıimen anyqtalady.  

Jumys neırohırýrgııa salasynda ınnovasııalyq sıpatqa ıe. Álemdik standarttarǵa sáıkes neıropatologııany emdeýdiń 40-tan asa joǵary tehnologııalyq ádisi endirilgen. Atalǵan ádisti qoldaný arqyly 1394 operasııa júrgizildi. 11 oblystyq ortalyqtar men qalalarda ınnovasııalyq tehnologııalar endirildi.

Qazaqstan Respýblıkasy Pre­­zıdenti N.Á.Nazarbaevtyń bas­ta­ma­shylyǵymen Respýblıkalyq neırohırýrgııa ǵylymı ortalyǵy ashyldy. Ortalyq qyzmet etý jyldarynda qazirgi tehnologııalardy endirý jáne básekege qabiletti neırohırýrgııa júıesin qurý boıynsha úlken nátıjelerge qol jetkizdi, sondaı-aq, dúnıe-júzilik deńgeıdegi mamandarmen tanyldy. Qazirgi tańda tek Qazaqstannyń jetekshi klınıkalarynda ǵana emes, sondaı-aq, Ortalyq Azııanyń dúnıe-júzilik standartqa sáıkes emdeý-dıagnostıkalyq, hırýrgııalyq jáne qalpyna keltirýdiń barlyq keshenin usynatyn ortalyq bolyp tabylady.

Jumysqa 57 pikir, olardyń 10-y shetel ǵalymdarynan: (AQSh, Izraıl, Shveısarııa, Germanııa, Chehııa, Japonııa, Reseı) kelip tústi. Bul neırohırýrgııa boıynsha iri halyqaralyq ortalyqtar men oqý-mamandarynan tústi.

Joǵary nagradaǵa Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi «Parasat» ulttyq ǵylymı-tehnologııalyq holdıngi» Geografııa ınstıtýty usynǵan, avtorlary Ahmetqal Rahmetollauly Medeý, Farıda Jıanshınqyzy Akııanova, Álııa Sársenqyzy Beısenova, Vıktor Petrovıch Blagoveshenskıı, Mırǵalı Saparǵalıuly Kýnaev, Igor Mıhaılovıch Malkovskıı, Emıl Isabaıuly Nurmambetov bolyp tabylatyn «Qazaqstan Respýblıkasynyń atlastyq kartografııalaý salasyndaǵy ǵylymı jumystar toptamasy» ıe boldy.

Qazaqstanda alǵash ret oryn­dalǵan atlastyń kóp fýnksıo­naldy jıyntyǵy usynyl­dy. Ázirlengen atlas kar­to­gra­fııasynyń tujyrymdamasy memlekettik, óńirlik jáne salalyq baǵdarlamalardyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy men tabıǵı ortany qorǵaýdy qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

Atlastar jańa geoaqparattyq tehnologııalardy paıdalaný ar­qyly qurylǵan (GAT) jáne joǵary deńgeıdegi polıgrafııa­symen erekshelenedi. Úsh tilde: qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde oryndalǵan.

Kartalarda tabıǵattyń, qaýym­dastyqtyń jáne ekonomı­kanyń qazirgi jaǵdaıy týraly aqparat kórsetilgen. Ekono­mıkalyq nátıjesi shekarany damytýda tıimdi josparlaýdy joǵarylatýǵa baǵyttalǵan materıaldardan turady. Tehnogendik máseleler jónindegi kartalar tirshilik áreketi qaýipsizdigin qamtamasyz etý jónindegi is-sharalardy ázirleýdiń negizin quraıdy.

Jumysqa 29 pikir tústi. Olar­dyń 14 pikiri shetel ǵalym­darynan: (AQSh, Fransııa, Ger­manııa, Avstrııa, Qytaı, Nı­der­landy, Reseı, О́zbekstan, Ýkraına) kelip tústi.

Bul iri ortalyqtar – Re­seı ǵylym akademııasynyń Geo­gra­fııa ınstıtýty, M.V. Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıteti, AQSh Alıaska Fer­benks ýnıversıtetiniń Geo­fızıka ınstıtýty, Mıýnhen ýnıversıtetiniń Geografııa de­partamenti, Qytaı ǵylym akademııasy, Avstrııa ǵylym akademııa­sy jáne basqalar.

Qazirgi kezde Qazaqstan ǵyly­mynyń damýy kóptegen parametrler boıynsha oń serpinge ıe. «Ǵylym týraly» jańa Zańǵa sáıkes basqarýdyń jańa modeli jáne ǵylymdy qarjylandyrýdyń nysandary endirildi. Osy mehanızmder ǵylym salasyn da­mytýǵa, ǵalymdar men ǵylym ujymdarynyń ǵylymı bastamalaryn yntalandyrýǵa, ǵylymı ıdeıalardy júzege asyrýǵa oń yqpal etýde.

Qazaqstannyń damyǵan 30 eldiń qataryna qosylýy jó­nin­de Elbasy alǵa qoıǵan mindet­terdi iske asyrýǵa el ǵalymdary óz úlesterin qosýǵa kúsh ju­myl­dyrýda.

Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi.