Adamgershilik parasaty mol edi

Zymyraǵan ýaqyt degen osy. Keshe ǵana ortamyzda júrgen Oral dosymyzdyń qaıtys bolǵanyna da, mine, qyryq kúndeı ýaqyt bolypty.

Orekeńmen naqty tanystyǵym 1990 jyldan bastaý alǵan edi. Osy jyly ol Torǵaı oblystyq partııa komıtetiniń partııalyq uıymdastyrý jáne kadrlyq jumys bóliminiń meńgerýshisi bolyp taǵaıyndalǵanda, men QKP Ortalyq komıtetiniń uıymdastyrý bóliminde basshylyq qyzmette bolatynmyn. Mine, osy tustan bastap bir qyzmet salasynda birge jumys isteı bastadyq.

Zymyraǵan ýaqyt degen osy. Keshe ǵana ortamyzda júrgen Oral dosymyzdyń qaıtys bolǵanyna da, mine, qyryq kúndeı ýaqyt bolypty.

Orekeńmen naqty tanystyǵym 1990 jyldan bastaý alǵan edi. Osy jyly ol Torǵaı oblystyq partııa komıtetiniń partııalyq uıymdastyrý jáne kadrlyq jumys bóliminiń meńgerýshisi bolyp taǵaıyndalǵanda, men QKP Ortalyq komıtetiniń uıymdastyrý bóliminde basshylyq qyzmette bolatynmyn. Mine, osy tustan bastap bir qyzmet salasynda birge jumys isteı bastadyq.

Munan keıin Orekeń Torǵaı óńirinde biraz basshylyq qyzmetterdi abyroımen at­qardy da, 1994 jyly Joǵarǵy Keńeske depýtat bolyp saılandy. 1995 jyly Qazaqstan Prezıdenti Apparaty uıymdastyrý-baqy­laý basqarmasyna memlekettik ınspektor retinde qyzmetke keldi. Kóp ótpeı el Úkimeti Apparatynyń áleýmettik-mádenı damý bóliminiń meńgerýshiligine taǵaıyndaldy.

Osy kezden bastap Orekeń qolynan is keletin bilikti basshy kadr retinde respýb­lıka kóleminde jaqsy tanyla bastady. Sonyń nátıjesinde 2004 jyly Parlament Májilisiniń depýtattyǵyna, artynsha Májilis­tiń tóraǵalyǵyna saılandy.

Orekeńniń uıymdastyrý qabileti joǵary bolatyn. Adamdarmen sóılese biletin. Mun­daıda onyń bilimdiligi, saıası saýattylyǵy kó­rinip turatyn. Problemalardy ár qyrynan kórip, ony sheshe biletin. Bilikti basshy bolýymen qatar, elimizdiń mádenı keńistigindegi júrip jatqan úderisterdiń mán-mańyzyn jaqsy zerdeleıtin edi.

Meniń oıymsha, Májilis tóraǵasynyń qyzmeti biliktilikpen qatar dıplomatııany da qajet etedi. О́ıtkeni, ár jerden, ár saladan saılanǵan depýtattardyń ózindik pikiri bar. Solardyń basyn qosyp, kún tártibindegi máselege dál baǵyttaı ári uıystyra bilý ońaı sharýa emes.

Onyń ústine ázirlengen zań jobala­ry­nyń der kezinde talqyǵa túsip qabyl­danýy tóraǵa qyzmetine kóp baılanysty. Árıne, qabyldanatyn zańdardyń barlyǵy halyqtyń kóńilinen tolyq shyǵa bermeýi múmkin. О́ıtkeni, kóptegen zańdar jaqsy nıet úshin ǵana jazylmaıdy. Áreket etetin ýaqyttyń qatań shyndyǵy men talabyn eskere otyryp, alǵa qoıǵan maqsatty naq­ty oryndaý, kózdelip otyrǵan máselede qaty­nastardy rettep, tártipke keltirý úshin qabyldanady. Biraq, qalaı alyp qara­­ǵan­da da kez kelgen zań óziniń áreket etý aıa­­­syndaǵy halyq sheshimin kútip otyrǵan prob­lemalyq máselelerden tys turmaýy tıis.

Mine, osyndaıda Orekeń «týra bıde týǵan joq» deıtindeı máseleniń obek­tıvtiligine zer sala otyryp, depýtattarmen til tabysyp jumys istep, zańdardyń halyq kóńilinen shyǵý jaǵyn da eskerip, adamgershilik, parasattylyq tanyta bildi. Osyndaı jaýapty qyzmette oǵan bilimdiligi, biliktiligimen qatar depýtat­tar arasyndaǵy jeke basynyń bedeli de máse­lelerdi yń-shyńsyz, daý-damaısyz she­­­ship otyrýǵa jaqsy járdemshi boldy dep esepteımin.

Oral Muhamedjanovtyń Parlament Májilisine tóraǵalyq etken ýaqyty jeńil jyldar emes edi. Parlament bir tarap, onan keıin qaıta saılandy. Mine, osy eki shaqyrylymda da Oraldyń tóraǵalyqqa saılanýy oǵan Elbasy tarapynan joǵary senim kórsetilgendiginiń bir dáleli.

Orekeń jaıly, minezdi adam edi. Bireýdi syrtynan jamandaý, kek saqtaý, kisiniń so­ńyna túsý degen ol úshin múldem jat qy­lyq edi. Qolynan kelgeninshe adamǵa kó­mek­tes­kisi kelip turatyn. Jaqsy iske ja­nashyr­lyq­pen qaraıtyn. Depýtattardyń Ore­keńdi ekinshi márte tóraǵa etip saılaý jó­nindegi usynysqa qoldaý bildirýiniń bir ushyǵy onyń osy adamgershilik qasıeti men parasat-pa­ıymyna, degdar minezdiligine baılanysty bolsa kerek.

Arǵy ata-babasynan, ákesinen juǵysty bolǵan Orekeńniń taǵy bir jaqsy qasıeti ánshiligi edi. Marqum ándi jaqsy aıtatyn. Keıbir emen-jarqyn kezdesýlerde «Ore­ke, bir án shyrqasaq qaıtedi», dep ótinish jasaǵa­nymyzda, joǵary laýazymdy adam retinde kóp bálsinip jatpaıtyn. Jalpy qandaı ortada bolmasyn halyqtan ózin bólmeıtin.

Bir jaǵynan alǵanda osynyń ózi Orekeńniń qarapaıymdylyǵyn, aqjar­qyndyǵyn, ha­lyqpen etene jaqyn bolǵan­dyǵyn kórsetse kerek.

Orekeńmen biraz saparlarda birge bol­dyq. Biraz kúnderdi birge ótkizippiz. Qımaıtyn joldas edi. Amal ne, aramyzdy ajal ajyratyp jiberdi. Biraq bul fánı jalǵanda máńgilik júrý eshkimniń mańdaıyna jazylmaǵan ǵoı. Onyń ústine, esimi elimizge tanymal bolǵan, qarymdy qaı­ratker retinde elimizdiń táýelsizdigin ny­ǵaıtýǵa aıanbaı ter tógip, úles qosqan tul­ǵany halyq barda óldi dep aıtýǵa bola ma.

Artynda qalǵan urpaǵy bar, sońyn kúzetip otyrǵan úıdegi zamandasymyz bar, endi so­lardyń amandyq-saýlyǵyn tilep, marqumnyń ımany salamat bolyp, nury peıishte shalqysyn deımiz.

Oralbaı ÁBDIKÁRIMOV.

ASTANA.

ORAL TÝRALY OI

Oral ótti dúnıeden,

Ol da ketti...

Eshkim júrip kórmegen joldan ótti.

Alyp tynar

Aqyry

Aınaldyryp –

Ajal shirkin,

Qashanda bolǵan epti.

Júrmeýshi edi

Jaǵalap ulyqtardy,

Súıýshi edi

Salt-dástúr-ǵuryptardy.

Bıigine

Bıliktiń shyqty-daǵy,

Sol bıikte –

Máńgilik turyp qaldy!

Shyjǵyrylmaı tirliktiń shyjyǵyna,

Mansap qýyp,

Túspedi qyzyǵyna.

Dana bolyp qaraıtyn

Ol bıikten

Qarapaıym qazaqtyń qyz-ulyna.

Kórdim talaı

О́nerde ozǵan atyn,

Ol án salsa –

Týǵan el máz bolatyn.

Qypsha belder

Qıpaqtap otyra almaı,

Qolań shashtar eriksiz

Qozǵalatyn.

Ǵumyr keshti –

Bir túspen – bir óńmenen,

Boldyrǵan joq astynda kúreń dónen.

Bıiginde mansaptyń otyrsa da,

Sheneýnik bop eshqashan

Shirenbegen.

Alaqanmen

Aıalap jerdiń dánin.

Jıi oılaýshy ed,

Jabyǵyp

Eldiń qamyn...

Áldekimnen dáneker izdegende,

Qol sozýshy ed,

Degendeı:

– «Men mundamyn!»

«Men mundalap» turatyn dara tulǵa.

Sóıleýshi edi –

Namys pen Ar atynan.

Áz júregin torǵaıdaı shyryldatyp,

Bir jaqsylyq jasaýǵa jaratylǵan.

Saırandamaı ómirdi – bazar kórip,

Qarashaǵa jetkizbeı,

Qazan kelip...

El dep,

Jer dep soǵatyn er júrekti,

Ajyratyp jiberdi –

Ajal kelip.

Tastaı qaıǵy halqymnyń

Búıirinen,

Soqqan kezde kózden jas úıirip em...

Ol qoshtasyp ketkenmen

Qarap jatyr,

Astanaǵa –

Saryarqa

Bıiginen!

Serik TURǴYNBEKULY.