STEM baǵyty boıynsha ortalyqtar kerek

TechWomen baǵdarlamasy STEM salasynda (ǵylym, tehnologııa, ınjener, matematıka) jumys isteıtin áıelderge arnalǵan. Iаǵnı STEM baǵyty boıynsha jumys isteıtin áıelderdiń joǵarǵy tehnologııalardyń kómegimen ózderiniń múmkindikterin barynsha iske asyrýǵa kómektesýge jáne olardyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Baǵdarlama 2011 jyldan bastap júzege asyp keledi. Bıyl Qazaqstannan 300-den asa úmitker ótinim jiberip, tek 6 adam irikteýden ótti. Irikteý ashyq túrde bolady. Saıtta kórsetilgen talaptar boıynsha esse jazý kerek. Kóshbasshy áıelderdi jınaıtyn baǵdarlama bolǵandyqtan, esselerdiń kóbinde kóshbasshylyq tanytqan sátterińdi jazý kerek. Sondaı-aq tájirıbeden ótken soń Qazaqstanǵa qandaı úles qosa alatynyń týraly da qysqasha sıpattaýyń kerek.

– Baǵdarlama eki aıǵa jýyq boldy. Qandaı da bir tehnologııalyq daǵdyny tolyqqandy úırený bir jarym aı ishinde qıynǵa soǵady. Sondyqtan men soft skills daǵdylaryn damytýǵa tyrystym. Kópshiliktiń aldynda sóıleý, ke­lisim júrgizýge kóbirek mashyqtan­­ǵym keldi. Qazaqstanda mundaı qasıet­ter­di meńgerýge kóńil bóle bermeıdi. Baǵ­darlama boıynsha qatysýshy elde­gi ózekti máseleni sheshýdiń jolyn kórse­týi tıis. Árbir qatysýshy óz jumysyn­da­ǵy jobasynan bólek, Qazaqstannan bar­ǵan alty adammen birigip, eldegi belgili bir áleýmettik problemanyń sheshý jolyn usynýymyz kerek. Bizdiń maqsatymyz mektep jáne balabaqsha jasyndaǵy balalardyń STEM baǵyty damýyna úles qosatyn eshqandaı ortalyqtyń joq ekenin kórsetý boldy. Bizde baǵ­darlamalaý mektepteri bir bólek, matematıka bólek. Al ortaq ǵylymǵa degen balanyń qyzyǵýshylyǵyn oıatatyn ortalar men ǵylymı mýzeıler joq de­sek te bolady. Shetelde túrli-túrli ta­bıǵat qubylystaryn, ǵylymnyń zań­daryn kórsetetin ortalyqtardyń ju­mysy jandanǵan. Sol sııaqty elimizde bala­lardyń ǵylymǵa qyzyǵýshyly­ǵyn oıa­tatyn kishigirim ǵylym mýzeıin ja­saý­­dy usyndyq. Bul jobanyń jú­zege asýy mınıstrlik deńgeıinde bol­ǵan­dyq­tan qazir toqtap tur, – deıdi Aına Dos­mahambetqyzy.

Tehnologııanyń damýymen olardyń taǵdyry turaqsyz sekildi kórinedi. Bireýi ketse, ekinshisi paıda bolady. Qazir dáýiri júrip turǵan Instagram kom­panııasyna barǵan keıipkerimiz ta­nym kókjıegin keńeıtip, biraz tá­ji­rıbe jınapty. Onyń aıtýynsha, AQSh-ta áleýmettik jeliler áldeqaıda tu­raqty. Qazaqstan sııaqty óziniń ter­rıtorııasynyń 80 paıyzyn ınternet­pen qamtyǵan elder az. Internet jyl­damdyǵy da joǵary. Sondyqtan baǵ­darlamalaý, tehnologııa baǵytyna bet burýymyz kerek. Qazaqstannyń Bela­rýs, Úndistan, Ýkraına sııaqty IT HUB qurýyna múmkindigi jetedi.

– Kremnıı alqaby sııaqty bolýǵa barlyq resýrsymyz bar. Kremnıı al­qabyn quratyn kompıýterler men mıkrochıpter emes, ol – qarapaıym adam­dar. Bizde ondaı adamdar bar. Sondaı-aq TMD elderiniń burynǵy kezde óte jaqsy fızıka-matematıka bazasy bolǵan. Mysaly, Úndistan 1964 jyldary búkil memleket bolyp tehnoparkter qura bastady. IT ba­ǵy­tyn 40 jyl buryn damyta bas­ta­ǵan. Qa­zir sonyń jemisin kórip otyr­­myz. Bar­lyq úlken kompanııanyń aýt­sor­serleri – Úndistanda. Kremnıı alqa­bynd­a jumys isteıtinderdiń 50 pa­ıy­­­zy amerıkalyqtar bolsa, qalǵany – Úndistan azamattary. Sondyqtan biz­de kóp múmkindik bar. Áleýmettik je­­li ár­qashan damı beredi. Buryn bol­ǵan saıt­tar adamnyń jeke portfo­lıo­­syn qurýǵa múmkindik bermeıtin. Al Instagram adam­nyń psıhologııalyq ere­kshe­lik­te­rine ne­gizdelgen áleýmettik je­li bol­­ǵan­dyq­tan turaqtylyǵyn jo­ǵalt­­paı­­­dy, – deıdi keıipkerimiz.

Aına balalar men eresekterge ar­nal­ǵan Method baǵdarlamalaý mek­tebin basqarady. Osy oraıda balasyn baǵ­darlamalaý mektebine bergisi keletin ata-analarǵa keńesterin aıtty.

– Ázirge bul mekteptiń jumysyn toqtattyq. Sebebi biz karantınnen aman-esen shyǵa almadyq. Komandany ustap turýǵa jáne jańa jobalar jasaýǵa kóp ınvestısııa kerek boldy. Sondyqtan mektepti jabýǵa týra keldi. Negizinen baǵdarlamalaý mektebin 2015 jyly 50 adam bitirse, odan keıingi jyldary 650 adam jáne sońǵy jyldary 1000-ǵa ­jýyq adam bitirip shyqty. Kóbine baǵdarlamalaý mektebine balalar óz er­kimen kelmeıdi. Árıne, bul jerde ata-ananyń róli basym. Bolashaqta su­ranysqa ıe mamandyqty meńgergenin qalaıtyndar balalaryn kýrsqa jazdy­rady. Birinshiden, IT mamandyǵyna berýge qoryqpaý kerek. Baǵdarlamalaý ol tek fızıka men matematıkasy jaqsy ba­lalarǵa keledi degen kózqarastan arylý kerek. Eń bastysy, balanyń logıkasy bar bolsa IT-dy óte jaqsy meńgere alady. Iá, qazir bári onlaın. Sabaqtyń ózi onlaın bolyp jatqanda kompıýterdiń aldynda qosymsha baǵdarlamalaý tilin úırený de qıynǵa soǵýy múmkin. Biraq fızıkalyq jáne mentaldy júktemeni qadaǵalap, qatystyrýǵa bolady, – deıdi Aına Dosmahambetqyzy.

Qazir álemdik deńgeıdegi Microsoft, Google sııaqty alpaýyt kompanııalar kishkentaı balalar men eresekterge deıin baǵdarlamalaý tilin úıretýde. Apple kompanııasynyń negizin salý­shy Stıv Djobs «Ár adam baǵdarlama­laý­dy úırenýi kerek, sebebi ol bizdi oılaý­ǵa úıretedi», dep baǵdarlamalaý­dyń adam mıyna qanshalyqty áser ete­tinin aıtqan. Jyl saıyn 180 eldi qamtıtyn halyqaralyq «Kod saǵaty» aksııasy ótedi. Eń alǵashqy ashyq sa­baqqa elimizden 75 myńǵa jýyq oqýshy qa­tyssa, ótken jylǵy qatysýshylar sany 355 myńǵa jetti. Elimizde oqýshy kezden bastap baǵdarlamalaýdy úırenip, mobıldik qosymsha jasaıtyn balalar kóbeıse, Qazaqstannyń IT salasynda bolashaǵy jarqyn bolmaq.