Qazaqstan búginde ekonomıkalyq jaǵynan jan-jaqty jańǵyrǵan, irgeli órkenıetti elderdiń qataryna enip otyr. Elimizdi alǵa bastap, barlyq jetistikterimizdiń kóshbasshysy bolǵan táýelsiz memleketimizdiń Prezıdenti N.Nazarbaev óziniń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda eń aldymen, halyqtyń turmysyn, onyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan áleýmettik baǵdarlamalardy júzege asyrýdy kózdep otyr. Joldaýda, ásirese, jastarǵa Úkimet tarapynan barynsha qamqorlyq pen qoldaý kórsetýge mańyz berilgen.
Qazaqstan búginde ekonomıkalyq jaǵynan jan-jaqty jańǵyrǵan, irgeli órkenıetti elderdiń qataryna enip otyr. Elimizdi alǵa bastap, barlyq jetistikterimizdiń kóshbasshysy bolǵan táýelsiz memleketimizdiń Prezıdenti N.Nazarbaev óziniń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda eń aldymen, halyqtyń turmysyn, onyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan áleýmettik baǵdarlamalardy júzege asyrýdy kózdep otyr. Joldaýda, ásirese, jastarǵa Úkimet tarapynan barynsha qamqorlyq pen qoldaý kórsetýge mańyz berilgen.
Izdengen adamǵa jumys tabylady
Osyndaı baıandy baǵdarlamalardyń biri «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasy aıasynda zamanǵa saı mamandyq ıelerin daıyndaý, turaqty jumysqa ornalastyrý, kadrlardyń biliktilikterin jetildirý jolǵa qoıyldy. Munyń ózi jumyssyz jastardyń úmitin oıatty. Ásirese, tájirıbesi joq jas mamandarǵa mundaı baǵdarlama keń kókjıek ashqandaı. Elbasynyń qoldaýymen jastardyń jumysqa ornalasýyna memleket tarapynan qoldaý kórsetilip jatyr.
«Jastar praktıkasy» elimizdegi JOO men orta bilim ordalaryn bitirgen, biraq áli óz mamandyǵymen jumys taba almaı júrgen jastardy turaqty jumyspen qamtýdy, olarǵa qoldaý kórsetýdi kózdeıdi. Jastar saıasatqa, bılikke etene aralasa bastady. El damýyna ózindik úles qosyp, el ekonomıkasyn, áleýetin, turmystyq deńgeıin qalyptastyrýǵa yqpal etip keledi. Qazaqstannyń mádenı órkendeýin de qolǵa alyp, ilgeri jyljýda. «Qazaqstan-2050» Strategııasynda 
Prezıdent eldi damytýdyń uzaq merzimdi baǵdarlamasyn naqty belgilep berdi. Onda barlyq sala qamtylyp, eńbek qoǵamyn qurýdyń alǵysharttary qarastyrylǵan. Sonyń ishinde jastar máselesine de toqtalyp, olardyń áleýmettik jańǵyrtý úderisteriniń bastamashysy jáne qozǵaýshy kúshi bola alatyndyqtaryn, jastardy tehnıkalyq jáne kásiptik bilim alýǵa tarta otyryp, jańartý men jańashyldyqqa qaraı bastaý qajettigin atap kórsetken edi.
Men de «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasy boıynsha Aqtóbe qalalyq jumyspen qamtý ortalyǵynan «Aqbulaq» AQ-qa joldama alǵanda jumysqa ornalasa alar ma ekenmin dep oılanǵanym ras. Basty maqsatym úsh aı kóleminde óz bilimim men tájirıbemdi ushtastyryp, jumysqa degen qushtarlyǵymdy kórsetip, óz mamandyǵym boıynsha qandaı da bolmasyn tájirıbe jınaqtaý edi. Osy ýaqyttarda ujym meni qoldap, baǵyt-baǵdar berip, jumysqa aldy. Sondyqtan, men úshin osy kásiporynda jumys isteý qurmetti ári jaýapty, sonymen qosa qyzyqty.
Kásiporynda áleýmettik jumys oryndary men jastar praktıkasy jyl saıyn belsendi túrde uıymdastyrylýda. «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýǵa baǵyt ustap, men sııaqty jas mamandarǵa qol ushyn sozyp, jumysqa alǵan kompanııa basshysy Aıbek Saǵıevke zor alǵysymdy bildiremin. «Aqbulaq» AQ ujymyna sáttilik tileı otyryp, kásiporynnyń bıik belesterge kóterilýine ózimniń de úles qosatynymdy maqtanysh tutamyn. Osy tusta Elbasymyz «jastary myqty eldiń jasary da, asary da mol», dep bizge úlken senim kórsetkenin árdaıym eske alyp, sol seniminiń údesinen kórinýge umtylamyn.
Móldir Baımenshına,
«Aqbulaq» aksıonerlik qoǵamynyń jas mamany.
Aqtóbe oblysy.
Igiliktiń bastaýy – bilimde
Elbasy óziniń Qazaqstan halqyna arnaıtyn árbir Joldaýynda otandyq bilim salasyn nazarynan qalys qaldyrmaıdy. Nátıjesinde sońǵy jyldary atalǵan salanyń tamyryna qan júgirdi. Al bul baǵytta atqarylǵan aýqymdy isterdi sanamalar bolsaq, on saýsaq túgel búgiledi eken. Osy rette jaqyndap qalǵan Tuńǵysh Prezıdent kúni merekesine oraı, Memleket basshynyń árbir tapsyrmasyn muqııat oryndap otyrǵanymyzdyń dáleli retinde Almaty qalasy Jetisý aýdany boıynsha bilim salasy baǵytynda atqarylyp jatqan isterdi az-kem aıtyp ótsem deımin.
Eń aldymen aıtarym, Jetisý aýdandyq bilim bólimi Elbasynyń joldaýlarynda taıǵa tańba basqandaı kórsetilgen mindetterdi sóz júzinde emes, is júzinde oryndap otyr. Aıtalyq, Memleket basshysynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasymen sabaqtasyp jatqan Doktrına aıasynda, biz, aýdandaǵy qazaq tilinde oqytatyn oqý ordalarynyń sanyn kóbeıtýdi aldymyzǵa maqsat etip qoıdyq. Jalpy, bul baǵyttaǵy jumystar Jetisý aýdanynda burynnan beri júrgizilip keledi. Osynyń nátıjesinde sońǵy úsh jylda qazaq tilinde bilim alatyn balalardyń sany – 600 oqýshyǵa ósti. О́tken jyly qaladaǵy Kókjıek aýdanynda ashylǵan №177 qazaq orta mektebinde alǵashqyda 700 oqýshy oqıtyn, aınalasy bir jyldyń ishinde olardyń sany 1200-ge jetti. Bastysy, ata-analardyń, onyń ishinde ózge ult ókilderiniń memlekettik tilge degen kózqarasy túzelgeni qýantyp otyr.
Búgingi tańda Jetisý aýdanynda orta bilim beretin 21 mektep bolsa, olardyń 5-eýi jańa tıptegi oqý ordalary. Oqýshylarǵa tálim-tárbıe beretin muǵalimderdiń barlyǵy syn súzgisinen ótken, tájirıbeli mamandar. Ustazdarymyzdyń – 90 paıyzy joǵary bilimdi. О́z basym aýdannyń bilim júıesi óz jumysyna usynyqty qaraıtyn, bilikti kadrlarmen qamtylǵan dep senimmen aıta alamyn. Qazirgi kúni aýdanymyzdaǵy 21 mektepte barlyǵy 1462 muǵalim bilim beredi. Bıylǵy oqý jylynda Jetisý aýdanyndaǵy orta mektepterde bilim alatyn oqýshylardyń sany – 17 myńnan asyp jyǵylǵanyn aıta keteıin.
2012-2013 oqý jyly da bizdiń aýdanymyz úshin tabysty boldy. Birinshiden, osyǵan deıin ótkizilgen UBT-da únemi besinshi orynnan kórinip, odan joǵaryǵa kóterile almaı qoıǵan Jetisý aýdany ótken jylǵy oqý jylynda testileý nátıjesi boıynsha Almatynyń barlyq aýdandaryn artqa tastap, birinshi orynǵa kóterildi. Al túlekterimizdiń ortasha kórsetkishi – 92,32 baldy qurady. Bul ortasha kórsetkishimiz ótken jylmen salystyrǵanda 9,93 balǵa joǵarylady degen sóz. Ekinshi, sońǵy 5 jylda aýdanymyzda 3 jańa mektep ashyldy. «Qulager», «Kókjıek» aýdandary jáne Jumysshy poselkesinde boı kótergen osynaý oqý ordalarynyń barlyǵy qazaq tilinde bilim beredi. Sońǵy jyldardyń bederindegi jaǵymdy úrdis aralas mektepterdegi qazaq tilinde oqıtyn oqýshylar sany artyp keledi. О́z tarapymyzdan biz aralas mektepterdiń sanyn azaıtyp, múmkindiginshe orys tilinde bilim alǵysy kelgen oqýshylardy orys mektepterine jiberip, taza qazaq mektepterin ashý joldaryn qarastyrýdamyz. Bastysy, atqarǵan isterimiz zaıa ketip jatqan joq.
Memleket basshysy óziniń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda: «Básekege qabiletti damyǵan memleket bolý úshin biz saýattylyǵy joǵary elge aınalýymyz kerek» degen bolatyn. Al bul birinshi kezekte ustazdar qaýymyna erekshe jaýapkershilik júkteıtinin biz jaqsy túsinemiz.
Gúlnar QOJABERGENOVA,
Almaty qalasyndaǵy
Jetisý aýdandyq bilim bóliminiń basshysy.
Áleýmettik turaqtylyqqa qyzmet etý
«Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı jıyrma qadam» baǵdarlamasynda Elbasy elimizdiń 2030 jylǵa deıingi áleýmettik damýynyń jalpyulttyq tujyrymdamasyn jasaý, áleýmettik zańnamany jańartý, áleýmettik-eńbek qatynastarynyń tıimdi modelin qalyptastyrý, qazaqstandyq ómir sapasyn arttyrý jáne áleýmettik úderisterdi tıimdi basqarý júıesin qurý mindettterin qoısa, «Qazaqstan-2050» Strategııasynda áleýmettik saıasattyń jańa qaǵıdalaryn usyndy. Ol boıynsha áleýmettik qaýipsizdik jáne Qazaqstan azamattarynyń baqýattyǵy qoǵamdaǵy turaqtylyqtyń eń jaqsy kepili retinde kóldeneń tartylyp, sonymen qatar, jeke jaýapkershilikti arttyrý tıistiligi de atap kórsetildi.
Memlekettik saıasat tıimdiliginiń negizgi kórsetkishi halyqtyń áleýmettik ıgiligi, onyń kóterińki kóńil kúıi bolyp tabylady. Onyń jarqyn mysaldaryn oblys ómirinen kóptep keltirýge bolady. Mysaly, 2012 jyly bilim berý salasyn damytýǵa 35,6 mıllıard teńge qarjy jumsaldy, bul aldyńǵy jylǵa qaraǵanda 6 paıyzǵa kóp. Mektepke deıingi uıymdar jelisin damytý qarqyny jáne qolda bar rezervter 2015 jylǵa qaraı mektep jasyna deıingi balalardy túgeldeı mektepke deıingi bilim berýmen qamtýǵa múmkindik beredi. Búginde jalpy bilim beretin mektepterdiń barlyǵy kompıýterlendirilgen jáne ınternet júıesin paıdalanady. Orta jáne negizgi mektepterdiń jartysynan astamy lıngofondyq – mýltımedıalyq kabınettermen jáne ınteraktıvti taqtalarmen jaraqtandyrylǵan.
Bilim jáne ǵylym qyzmetkerleriniń kásipodaǵy, oǵan múshe uıymdar qyzmetinde basym baǵyttar eńbekke aqy tóleý júıesin jetildirý, pedagogtiń mártebesin kóterý, eńbekke jáne tehnıkalyq qaýipsizdikke laıyqty jaǵdaı jasaý, qyzmetkerlerdi saýyqtyrý, olardyń turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartý máseleleri bolyp tabylady. Áleýmettik, ekonomıkalyq jáne eńbek qatynastarynyń tıimdi rettelýin qamtamasyz etetin áleýmettik áriptestik týraly salalyq kelisim jáne jumys berýshilermen jasalatyn ujymdyq shart negizinde jumys isteımiz. «Ujymdyq shart jasańyz!» jalpyrespýblıkalyq aksııasyna qatysý sharalary barysynda 627 ujymdyq shartqa qol qoıyldy. Pedagog kadrlardyń, oqýshy jastardyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa baılanysty mindettemelerdi júzege asyrý jónindegi salalyq kelisimderdiń oryndalýy – udaıy nazarymyzda. Bilim berý uıymdarynda eńbekaqy, eńbek demalysy tólemderi, saýyqtyrý járdemaqysy, pedagogterdiń normatıvtik oqytý júktemesi máselelerin júıeli sheshý joldary tynbaı qarastyrylady. Qoǵamdyq tapsyrystardy oryndaǵan, medısınalyq baıqaýdan ótken, biliktilikti kóterý kýrstaryna jiberilgen qyzmetkerlerdiń ortasha eńbekaqysy saqtalady.
Sala kásipodaǵynyń mańyzdy qyzmet baǵyttarynyń biri eńbek qaýipsizdigin saqtaý jáne qorǵaý ekeni daýsyz. Bul jumysqa 627 qoǵamdyq eńbek qorǵaý ınspektory baqylaý jasaıdy. Dese de, eńbek qorǵaý jáne tehnıka qaýipsizdigi jónindegi talaptardyń saqtalmaý faktileri baıqalmaı qalmaıdy. Byltyr 236 tártip buzýshylyq anyqtalyp, 75 paıyzy dereý túzetildi. 3 bilim qyzmetkeri túrli dene jaraqatyn aldy. Baqytsyz jaǵdaılardyń negizgi sebepteri – eńbektiń durys uıymdastyrylmaýy, eńbek qaýipsizdiginiń qarapaıym normalarynyń saqtalmaýy, eńbek jáne óndiristik tártipterdiń buzylýy, quqyqtyq saýattylyqtyń tómendigi. О́kinishke oraı, jekelegen zańdar eńbek daýlary men janjaldaryn sheshýdi tıimdi retteı almaı otyr. Máselen, biz áli kúnge deıin 1993 jyly qabyldanǵan kásiptik odaqtar týraly Zańmen jumys istep kelemiz. Onda áleýmettik áriptestik týraly, ujymdyq sharttardy jasaý men ony taraptardyń oryndaýy aıtylmaǵan. Elbasynyń arnaıy tapsyrmasymen Úkimet kásiptik odaqtar týraly zańnamany keshendi taldaýdan ótkizip, jańa jobasyn usyndy. Qabyldanatyn bolsa, kásipodaqtar qozǵalysyna keń jol ashary sózsiz.
Kásipodaqtardyń oblystyq keńesi men jergilikti fılıaldary bilim berý qyzmetkerlerin jáne olardyń balalaryn sanatorlyq-kýrorttyq saýyqtyrý, sportqa tartý máselelerin nazardan tys qaldyrǵan emes. Balalardyń jazǵy demalysyn uıymdastyrý, saýyqtyrý, mektep janyndaǵy, beıindik, palatkalyq lagerler, jóndeý-qurylys brıgadalary, sondaı-aq, kórkeıtý, kógaldandyrý brıgadalary, ormanshylyq sııaqty túrleri keńinen paıdalanylady. 11760 oqýshy demalysqa jáne qoǵamdyq paıdaly eńbekke tartyldy. Densaýlyq túzeý oryndarynda 200 bilim berý qyzmetkeri, «Solnechnyı» sanatorııinde kásipodaq músheleriniń 81 balasy saýyqtyrýdan ótti. Atalmysh sharalarǵa 21 mıllıon teńgeden astam qarjy jumsaldy. Sol sııaqty, apatty jaǵdaılardan zardap shekken bilim berý qyzmetkerleriniń otbasylaryna qaıyrymdylyq kómek kórsetý sharalary uıymdastyryldy. Astana qalasyna týrıstik saıahat jasaýǵa arnaıy qarjy bólindi.
Kásipodaq uıymyna 31500 bilim berý qyzmetkeri múshe. Jyl ótken saıyn olardyń qatary molaıyp keledi. Bıyl 2 myńnan astam adam múshelikke qabyldandy. “Ujymdyq shart jasańyz!” aksııasyn ótkizý barysynda 3 bastaýysh kásipodaq uıymy quryldy. Qazir 630 bastaýysh kásipodaq uıymy jumys isteıdi. Árıne, kásipodaq jumysyn bilikti kadrlarsyz júrgizý múmkin emes. Osy maqsatta biz kadrlar oqýyna zor mańyz berip kelemiz. О́tken jyly 1857 kásipodaq belsendisi óz bilimderin jetildirdi. Kásipodaq komıtetiniń jetekshileri respýblıkalyq bilim jáne ǵylym qyzmetkerleri kásipodaǵy federasııasynyń halyqaralyq bilim berý uıymymen birlesip ótkizgen semınarǵa qatysty. Bastaýysh kásipodaq uıymdarynda, jumys oryndarynda kásipodaq ómirine tikeleı qatysty máseleler boıynsha kezdesýler, áńgimelesýler, dóńgelek ústelder ótkizý jumys tájirıbesine engen.
Qazaqstan táýelsiz damý jyldarynda áleýmettik salany reformalaýdan birqatar parametrleri boıynsha kórshi elderden ozyp, jańǵyrtý úderisteri belsendilikpen jalǵasyp keledi. Kásipodaqtardyń da basty maqsaty – áleýmettik turaqtylyqqa qyzmet etý bolyp tabylady.
Nazymbek ORAZYMBETOV,
bilim jáne ǵylym
qyzmetkerleri kásipodaǵy
oblystyq keńesiniń tóraǵasy.
Soltústik Qazaqstan oblysy.
Halyqtyń saýlyǵy – damýdyń kepili
«Biz ult densaýlyǵyn jaqsartý isinde edáýir ilgerileýge qol jetkizdik. Densaýlyq saqtaý júıesiniń tıimdiligin arttyrý úshin ony uıymdastyrý, basqarý men qarjylandyrý jumysy reformalandy. Sońǵy bes jylda ana ólimi shamamen 3 esege azaıdy, bala týý kórsetkishi 1,5 esege ósti». Elbasy «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynda osylaı dedi.
Elbasy aıtqan eleýli ózgerister Qyzylorda oblysynda da baıqalady. Mysaly, bıyl ótken jylmen salystyrǵanda ana men bala ólimi edáýir qysqardy. Elimizdiń basty kapıtaly adam ómirin saqtaý, densaýlyǵyn túzetýge qatysty jasalǵan baǵdarlamalar men bólingen qarjy tıimdi jumsalyp, óz nátıjesin berýde. Aımaqtaǵy densaýlyq saqtaý uıymdaryn materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrýǵa respýblıkalyq bıýdjet esebinen 928,6 mıllıon teńge bólinip, oǵan 39 birlik medısınalyq qural-jabdyqtar satyp alynýda. Onyń ishinde: qalalyq aýrýhanaǵa 240,0 mıllıon teńgege kompıýterlik tomograf (KT) jáne jedel járdem qyzmetine 552,5 mıllıon teńgege 13 reanımobıl, 13 mamandandyrylǵan avtokólikter jáne ózge de taýarlar satyp alynǵan.
Áleýmettik ınfraqurylymdardy, aýrýhanalardy jańartýda Qyzylorda qalasyndaǵy 200 tósektik perınataldy ortalyqtyń qurylysyn aıaqtaýǵa 386,8 mıllıon teńge bólinip, 2013 jyldyń jeltoqsan aıynda iske qosý josparlanyp otyr. Sonymen qatar, 2013 jyly «350 dárigerlik ambýlatorııa, feldsherlik-akýsherlik pýnkt pen emhana» baǵdarlamasy boıynsha Jalaǵash, Shıeli aýdandarynyń ortalyqtarynda aýysymyna 250 adamdy qabyldaıtyn emhanalardyń qurylysyn aıaqtap iske qosýǵa 1 808,9 mıllıon teńge jáne jergilikti bıýdjetten qosa qarjylandyrýǵa 295,2 mıllıon teńge bólinip, jeltoqsan aıynda iske qosylmaq. Syrdarııa aýdany, Tereńózek kentindegi bir aýysymda 250 adam qabyldaıtyn aýdandyq emhana qurylysyna 652,6 mıllıon teńge, Qarmaqshy aýdany, Josaly kentindegi bir aýysymda 250 adam qabyldaıtyn aýdandyq emhana qurylysyna 581,6 mıllıon teńge bólinip, qurylys jumystary qarqyndy júrýde. Osy baǵdarlama aıasynda jergilikti bıýdjetten 6 dárigerlik ambýlatorııanyń, atap aıtqanda, Syrdarııa aýdanyndaǵy Besaryq, Aıdarly, Qazaly aýdanyndaǵy Basyqara, Janqoja, Jalaǵash aýdanyndaǵy Aqqyr, Shıeli aýdanyndaǵy Jaqaev aýyldarynda emdeý oryndarynyń qurylysyn bastaýǵa 526,8 mıllıon teńge bólinip, jyl aıaǵynda qoldanysqa berý josparlanyp otyr. Qarmaqshy aýdanyndaǵy Tóretam kentindegi aýyldyq emhananyń qurylysy aıaqtalyp, qoldanysqa berildi. Sekseýil aýyldyq emhanasynyń jáne Qazaly aýdanynyń Qojabaqy, Jalańtós, Muratbaev, Túktibaev, Qyzylorda qalasyndaǵy Qyzyljarma, Mahambet, Kommýnızm, Shıeli aýdanyndaǵy Bıdaıkól, Syrdarııa aýdanyndaǵy Shirkeıli, Qarmaqshy aýdanyndaǵy III Internasıonal eldi mekenderindegi 10 dárigerlik ambýlatorııanyń jobalyq-smetalyq qujattamalaryn daıyndaýǵa 134,1 mıllıon teńge bólindi. Sondaı-aq, 2013 jyly «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasy boıynsha respýblıkalyq bıýdjetten 9 dárigerlik ambýlatorııanyń qurylysyn júrgizýge 731,3 mıllıon teńge bólinip, jyl sońynda qoldanysqa berý josparlanyp otyr. Jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen 2 densaýlyq saqtaý uıymyna, «Qalalyq týberkýlezge qarsy kúres dıspanserine» 32,8 mıllıon teńge, «Oblystyq teri-jińishke aýrýlar dıspanserine» kúrdeli jóndeýden ótkizýge 26,9 mıllıon teńge qarjy bólinse, «Qarmaqshy aýdandyq ortalyq aýrýhanasyna» kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizý úshin jobalyq-smetalyq qujattamasyn daıyndaýǵa jáne memlekettik saraptamadan ótkizýge 8,2 mıllıon teńge qarajat qaraldy. 2013-2014 jyldarǵa arnalǵan qysqy jylý maýsymyna medısınalyq uıymdarǵa aǵymdaǵy jáne kúrdeli jóndeý jumystaryn júrgizý úshin 165,4 mıllıon teńge bólindi.
Qyzylorda qalasyndaǵy aýysymyna 100 adam qabyldaıtyn emhanasy bar 175 tósektik onkologııa ortalyǵy qurylysynyń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi daıyndalý ústinde. 2014 jylǵa «Tirekti eldi meken» baǵdarlamasyn iske asyrý maqsatynda jergilikti bıýdjet esebinen 3 dárigerlik ambýlatorııa jáne Aral aýdanyndaǵy Sekseýil aýyldyq emhanasy men aýyldyq aýrýhanasynyń qurylysyna, Qyzylorda qalasyndaǵy Tasbóget kentinde aýysymynda 250 adam qabyldaıtyn emhana qurylystaryn salýǵa jobalyq-smetalyq qujattamasyn daıyndaýǵa 235,9 mıllıon teńge josparlanyp otyr. Sonymen qatar, jergilikti bıýdjet qarajaty esebinen apattyq jaǵdaıda turǵan 9 dárigerlik ambýlatorııasynyń qurylysyna 741,0 mıllıon teńge qarajat qaralǵan. Bólingen qarjynyń kóleminen-aq aımaqtaǵy densaýlyq salasyna qanshalyqty kóńil bólinip otyrǵanyn aıqyn ańǵarýǵa bolady dep oılaımyz.
Endigi kezekte, 2013-2014 jyldarǵa arnalǵan «Jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda atqarylatyn sharalarǵa toqtalyp ótsek. Densaýlyq saqtaý salasyn damytý boıynsha 2013-2014 jyldarǵa arnalǵan «Jol kartasy» baǵdarlamasy qabyldanyp, baǵdarlama sheńberinde 2013 jylǵa 402,5 mıllıon teńge qarajat qaraldy. Iаǵnı, ana men bala ólimin tómendetý maqsatynda 2013 jylǵa 148,8 mıllıon teńge, aýdandyq aýrýhanalarǵa táýlik boıy jumys jasaıtyn akýsher-gınekologtarǵa – 27,1 mıllıon teńge, oblystyq medısına ortalyǵyna sanıtarlyq avıasııa jumystary úshin jyljymaly brıgadamen qamtamasyz etýge – 4,8 mıllıon teńge, dárigerlerdiń biliktiligin arttyrýǵa – 28,8 mıllıon teńge, bala ólimin tómendetý maqsatynda bastapqy medısınalyq sanıtarlyq kómek kórsetý uıymdaryn jetispeıtin mamandarmen qamtamasyz etýge – 21,8 mıllıon teńge, sonymen qatar, mektep jasyna jáne mektep jasyndaǵy balalarǵa tolyqqandy stomatologııalyq kómek kórsetý maqsatynda 52,1 mln. teńge qarajat qaraldy. Júrek-qan tamyrlary aýrýlarynan bolatyn ólim-jitimdi tómendetý maqsatynda esepte turǵan naýqastardy tegin dári-dármekpen qamtamasyz etý úshin 15,1 mıllıon teńge qarajat bólindi. Onkologııalyq aýrýlardyń aldyn alý jáne ólim-jitim kólemin tómendetý úshin hımıopreparattarmen qamtamasyz etý úshin 6,2 mıllıon teńge, ambýlatorlyq hırýrgııa, fýnksıonaldyq dıagnostıka kabınetteri úshin jáne de aýdandyq emhanalardy endoskopıst mamandarmen qamtamasyz etý úshin 9,7 mıllıon teńge qarajat qaraldy.
Bıylǵy jyldyń jazǵy demalys ýaqytynda balalar jazǵy lagerlerinde alǵash ret stomatologııalyq kómekpen 6810 bala qamtamasyz etildi, onyń ishinde 2876 bala saýyqtyryldy. Qyrkúıek aıynan bastap stomatologııaǵa qosymsha 52 mıllıon teńge bólinip, qazirgi tańda aýdandyq jáne qalalyq emhanalarmen qosa oblystaǵy stomatologııalyq qondyrǵylarmen jabdyqtalǵan 28 mektepte stomatologııalyq kómekter kórsetilýde. Oblys ákiminiń tapsyrmasyna sáıkes, oblystyń densaýlyq saqtaý salasyn jandandyrý maqsatynda «Jol kartasy» ázirlendi.
Iran ShAMETEKOV,
Qyzylorda oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy.
QYZYLORDA.
Tirshiliktiń altyn tamyry
«Qazaqstan-2050» Strategııasy tirshilik-túısigimizge túbegeıli ózgerister alyp kelgen keń aýqymdy qujat. Elbasy Nursultan Nazarbaev óz Joldaýynda qalyptasqan memlekettiń taǵdyrsheshti ustanymyna «Jasyl damý», «Jasyl kópir», «Jasyl el» uǵymdaryn alyp keldi. Álem damýynyń búgingi qarqyny men úrdisinde tabıǵı resýrstar tirshilik nári ǵana emes, memleket qaýipsizdiginiń qýatty tutqasyna aınalýda. Sondyqtan, múmkin bolar ekonomıkalyq qaqtyǵystar jaǵdaıynda básekelestik pármenin arttyrý quraly retinde, ekologııalyq problemalardy sheshý strategııalyq basym baǵyttar qatarynda turatyny málim. Bul máseleler Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Joldaýyn túsindirý jónindegi aqparattyq-nasıhat tobynyń jetekshisi, Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstri Nurlan Qapparovtyń 18 qarashada oblysymyzǵa jasaǵan saparynda naqtylaı atap kórsetildi.
Aqmola óńirinde 4707 sharýashylyq nysany tabıǵat baılyqtaryn paıdalanýshylar retinde tirkelgen. Bizdiń departamenttiń mindeti memlekettik ekologııalyq saıasatty iske asyrý maqsatynda ekologııalyq baqylaý jáne ekologııalyq retteýdi qamtamasyz etý bolyp tabylady. Taldaý nátıjeleri oblys aýmaǵynda qorshaǵan ortanyń lastaný deńgeıine sáıkes aýa basseıniniń jaǵdaıy birshama ózgergenin kórsetti. Mundaǵy negizgi áser etýshi kózder, ádettegideı, taý-ken ónerkásibi, sondaı-aq, jańa kásiporyndar sany men qoldanystaǵy avtokólik parkiniń ulǵaıýy bolyp tabylady. Máselen, stasıonarlyq lastaýshy zattardyń shyǵaryndy kóleminiń jalpy aýqymy 2012 jyly 37,817 tonnany qurasa, bıyldyń ózinde 45,3 myń tonnaǵa jetip otyr. Inspektorlyq tekserý sharalary barysynda normadan asyp túsken shyǵyndylar kólemi jylyna 1,256 tonnany kórsetýi eleýli alańdaýshylyq týdyrady.
Tabıǵat pen qorshaǵan ortadaǵy turaqtylyqty qamtamasyz etý jónindegi oblystyq baǵdarlama ekologııalyq baqylaý jáne ekologııalyq retteý sharalarynyń tıimdiligin arttyrýdy kózdeıdi. Bul baǵytta departament qyzmetkerleri maqsatty jumystar atqarýda deýge bolady. Bıylǵy segiz aıda tabıǵatty paıdalanýshylar sany 402 birlik bolsa, munda 335 tártip buzýshylyq faktisi anyqtalyp otyr. Atalǵan nysandardyń barlyǵyna qatysty ákimshilik sharalar qoldanyldy. Osynyń nátıjesinde 14622,32 myń teńge aıyppul óndirip alynsa, qorshaǵan ortaǵa keltirilgen ekonomıkalyq zııan kóleminiń ornyn toltyrý jóninde 11374 myń teńgeniń 44 talabymyz qanaǵattandyryldy. Qazirgi kúni sharýashylyq nysanynyń qyzmetin toqtatý týraly eki aryzymyz sot óndirisine alyndy.
Ekologııalyq retteý máselesinde 2013 jyldyń segiz aıynda 149 jobalyq qujattama saraptamaǵa kelip tússe, onyń 84-i qanaǵattandyrylyp, 34-ine saraptama aldynda, 20-syna shara barysynda bas tartý jóninde sheshim qabyldandy. Esepti merzimde qorshaǵan orta emıssııasyna qatysty 76 ótinimniń 29-yna ruqsat berilse, 39-nan bas tartyldy, qalǵan 14-i qarastyrylý ústinde.
Osy rette, bıylǵy jyldyń naýryz aıynda oblystyń ekologııalyq problemalar tiziminiń jańǵyrtylýyna baılanysty keri áserdegi birshama jaǵdaılardyń boı kórsetkenin alǵa tartqymyz keledi. Mysaly, Aqmola oblysynda qoldanystaǵy 547 qaldyq polıgonynyń 24-i ǵana resimdelgen. Atalǵan baǵyttarǵa jergilikti atqarýshy organdar tarapynan belsendiliktiń bolmaýynan tabıǵatty paıdalanýshylar salyq organdarynyń talaptary boıynsha 10 ese kóleminde aıyppul tóleýine týra keledi. Aıtalyq, «Býrabaı-Servıs» MKK 27 mıllıon teńge aýdarýy qajet. Atbasar, Esil jáne Jarqaıyń aýdandarynda organıkalyq ıesiz qaldyqtar bar. Bul jóninde sot sheshimderi bolǵanymen, jańa tizim aýqymynda qosymsha qarjylandyrý máselesi baıaý júrgizilýde.
Bizdiń baqylaýymyzdaǵy sý qoımalary, aǵyndy sýlar men tazartqysh qondyrǵylarynyń jaǵdaıy, qoryqtar gıdroımarattary, radıoaktıvti qaldyqtar kómbesi, avtojoldar qurylysy erekshe nazarda ustalýda. Buǵan qatysty tııanaqty is-sharalar júzege asyrylyp, tıisti qaıtarym bere bastady. Degenmen, 2013 jyly parnık gazdarynyń shyǵaryndylaryna kvota bólý týraly Ulttyq josparyna engen mekemelerge sertıfıkattar bólý ózekti másele sanalady. Atalǵan josparǵa oblystaǵy eldi mekenderdi jylýmen qamtamasyz etetin kásiporyndar engizilgen. Biraq, onyń qatarynda eń kóp kólemde parnık gazdaryn shyǵaratyn (jylyna 500 mln. tonnadan astam) «Kókshetaýjylý» MKK bolmaýy ekologogtardy beıjaı qaldyra almaıdy. Buǵan qosa, kvotalyq sertıfıkaty bolmaǵan mekemelerge aıyppuldyq sanksııalardy shegere turý merzimi aǵymdaǵy jyldyń tamyz aıynda aıaqtaldy. Osyǵan baılanysty atalǵan mekemelerdi qarjylandyrý máselesin jedeldetý qajet dep bilemiz.
Qaırat Ábdirásilov,
Aqmola oblysy boıynsha ekologııa
departamentiniń basshysy.
Aqmola oblysy.
