Tuńǵysh Prezıdent kúni – mereıli mereke

Tuńǵysh Prezıdent kúni qarsańynda Parlament Májilisiniń uıymdastyrýymen elordada «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstandaǵy parlamentarızmdi damytýdaǵy róli» taqyrybynda halyqaralyq konferensııa bolyp ótti. Onyń jumysyna Parlament depýtattary, sheteldik sarapshylar men ǵalymdar, memlekettik organdar jetekshileri jáne dıplomatııalyq korpýstar ókilderi qatysty.  

Ismaıl SAFI,

Túrkııa Uly Ulttyq Jınalysynyń depýtaty:

– Nursultan Nazarbaev – tek Qazaqstannyń ǵana emes, búkil túrki memleketteriniń kóshbasshysy. Sondyqtan men Qazaqstannyń tabys­ty damýynyń negizgi faktory Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaev dep bilemin. Ol – sizderdiń elderińizdiń jańa tarıhynyń jáne búkil túrki álemi úshin jasampazdyqtyń jarqyn beınesi.

Tuńǵysh Prezıdent kúni qarsańynda Parlament Májilisiniń uıymdastyrýymen elordada «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstandaǵy parlamentarızmdi damytýdaǵy róli» taqyrybynda halyqaralyq konferensııa bolyp ótti. Onyń jumysyna Parlament depýtattary, sheteldik sarapshylar men ǵalymdar, memlekettik organdar jetekshileri jáne dıplomatııalyq korpýstar ókilderi qatysty.  

Otyrysty asha otyryp, sóz alǵan Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti óz otandas­tary úshin memlekettiń údemeli damýynyń senimdi kepiline aınalǵanyn erekshe atady.

Bul rette egemen elimizdiń árbir jetistikteri men jeńisteri, eń aldymen, Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Ábishuly Nazarbaev­tyń atymen tikeleı baılanysty. «Sebebi, Elbasymyzdyń batyl qadamdary men eren eńbeginiń arqasynda Qazaqstanymyz barlyq qıyndyqty jeńip, búkil álem tanyǵan abyroıly memleketke aınaldy», dedi Nurlan Zaırollauly. Sondaı-aq, Májilis Tóraǵasy Elbasynyń ıdeıalary men maqsattarynyń qazaqstandyq ómir saltynyń negizin qalap, barlyq qazaqstandyqtar úshin jalpyulttyq qundylyqtarǵa aınalǵanyn sóz etti. Sondyqtan da Tuńǵysh Prezıdent kúni barsha qazaqstandyqtardy Elbasynyń janyna toptastyratyn taǵy bir búkilhalyqtyq mereıli mereke bolyp tabylady, dedi ol.

Májilis Tóraǵasy, sondaı-aq, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń parlametarızmniń qazaqstandyq úlgisin qurý jáne damytýdaǵy zor róline toqtaldy. Táýelsizdiktiń alǵashqy kúninen bastap Nursultan Nazarbaev ulttyq memlekettilikti quryp, qalyptastyrý men damytý úshin zańnamalyq bıliktiń róli men yqpalyn kúsheıtý qajettigin basa aıtty. Qazaqstanda Tuńǵysh Prezıdenttiń bastamasymen da­ıyndalyp, 1995 jyly referendým nátıjesinde qabyldanǵan jańa Konstıtýsııanyń mán-mańyzy joǵary ekenine de nazar aýdardy. «Dál osy Negizgi Zańda alǵash ret «parlament» túsinigi resmı bekitilip, onyń zańnamalyq qyzmetterdi júzege asyratyn elimizdiń joǵarǵy zań shyǵarýshy organy bolyp tabylatyndyǵy anyq aıtyldy», dedi spıker sózin sabaqtaı túsip. Qazaqstan eki palataly parlamenttik júıege tańdaý jasaǵan keńestik kezeńnen keıingi alǵashqy ýnıtarly memleket ekenin, eki palataly parlamenttik júıege ótý zań shyǵarmashylyq úde­risiniń tıimdiligi men yqpal­dy­lyǵyn arttyryp qana qoı­maı, sondaı-aq, Qazaqstanda de­mokratııa ornatýdyń taǵy bir qadamyna aınalǵanyn orta­ǵa saldy. Onyń aıtýynsha, El­ba­sy Nursultan Nazarbaev bas­tamashylyq tanytqan 2007 jyl­ǵy konstıtýsııalyq reforma Qazaqstanda parlamentarızmdi damytýdyń zańdy jalǵasy bolyp tabylady. Saılaýshylar jekelegen úmitkerlerge emes, partııalyq baǵdarlamalarǵa da­ýys berý múmkindigine ıe boldy. Konstıtýsııalyq túzetýlerdiń negizgi jańalyqtarynyń biri Qazaqstan halqy Assambleıasyna elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirinde túrli etnostardyń ókildikterin qamtamasyz etetin uıym retinde konstıtýsııalyq mártebe berildi.

Qazaqstan Parlamenti Joǵar­ǵy Keńesten eki palataly­ kásibı zańnamalyq organǵa deıingi kúr­deli joldan ótkendigi turǵy­sy­n­­da oı órbitken Tóraǵa parla­men­tarızmniń qazaqstandyq úlgisi óziniń tıimdi zań shyǵarmashylyq qyzmeti arqyly memlekettiń ekonomıkalyq órkendeýine, qo­ǵamdyq-saıası turaqtylyqty nyǵaıtýǵa, ulttyq kelisim men beıbitshilikti saqtaýǵa jol ashýǵa qabiletti ekenin dáleldedi degendi basa aıtty. Parlamentarızmniń qazaqstandyq úlgisin damytýdyń mańyzdy ólshemderiniń biri – onyń kóppartııalyq baǵyty. Kóppartııaly Parlamentti qalyp­tastyrý bizdiń elimizdiń demokratııa jolynda jasap jatqan taǵy bir naqty qadamynyń kór­setkishi. Osylaı deı kelip, Nur­lan Nyǵmatýlın bylaı dedi: «Árıne, barlyq parla­mentarııler ózderiniń saıa­sı baǵdarlamalarynyń negizgi ba­ǵyttaryn ustanady. Alaıda, par­tııalyq quramy men ıdeo­lo­gııalyq alýandyqtarǵa qara­mas­tan, Parlament ókilderi de­mokratııalyq rásimder negizin­de ózara tıimdi is-qımyl jasaı­tyn­dyǵyn kórsete bildi». Eń bastysy – eki palata depýtattary da mem­leket pen halyqtyń múddesi jolynda sheshimder ázirlep, qabyldaıdy. Bul – Qazaqstannyń zamanaýı saıası tájirıbesinde demokratııa mádenıetiniń negizgi qundylyqtaryn basshylyqqa alatyndyǵynyń aıshyqty belgisi.

Búgingi zańnamalyq qyzmettiń eń aldymen «Qazaqstan-2050» Strategııasyn zań jaǵynan qam­tamasyz etýge baǵyttalǵanyn Má­jilis Tóraǵasy erekshe atady. Qazirdiń ózinde jergilikti ózin ózi basqarýdy damytý, memlekettik basqarý organdary arasyndaǵy ókilettikterdiń arajigin ajyratý, memlekettik qyzmetter, Ká­sipkerlerdiń ulttyq palatasy, Salyqtyq jáne Bıýdjettik kodeks­terge ózgerister engizý máseleleri boıynsha zańdar qabyldanypty. Budan basqa, Qylmystyq, Qyl­mystyq is júrgizý, Qylmystyq- atqarýshylyq kodekster, Ákim­shiliktik quqyq buzýshylyq týraly kodeks, sondaı-aq, kásipodaqtar týraly, menshiktik quqyqty qorǵaýdy kúsheıtý, sot sheshimderiniń júıe­sin jetildirý syndy mańyzdy zań jobalary jumysqa alynǵan. Jalpy aıtqanda, Parlament óziniń 20 jyldan astam qyzmetinde 2132 zań qabyldaǵan. Olardyń qatarynda 3 konstıtýsııalyq zań, 17 kodeks jáne 872 halyqaralyq sharttardy ratıfıkasııalaý týraly zańdar bar. Orta eseppen alǵanda, bir shaqyrylym 500-ge jýyq zań qabyldaǵan.

Budan keıin sóz alǵan Konstı­týsııalyq Keńes Tóraǵasy Igor Rogov Qazaqstan táýelsizdigin alǵan kezeńnen bastap parlamentarızm memleket pen qoǵamnyń turaqty damýynyń negizi bolyp qalanǵanyna nazar aýdardy. «90-shy jyldardan bastalyp qazirge deıingi jalǵasyp kele jatqan shynaıy parlamentarızmniń aıaǵynan nyq turý úderisi Tuńǵysh Prezıdenttiń strategııalyq bas­shylyǵymen júzege asyp keledi», dedi ol.

Jıynda Túrkııa Uly Ulttyq Jınalysynyń depýtaty Ismaıl Safı, Reseı Federaldyq Jınaly­sy Memlekettik Dýmasynyń depýtaty Oleg Savchenko, Vengrııa Memlekettik Jınalysynyń depýtaty Iаnosh Horvat, Qyrǵyz Res­pýblıkasy Jogorký Kene­shi­niń halyqaralyq ister jó­nindegi komıtetiniń tóraǵasy Qanybek Imanalıev, Germanııa Býndestagynyń depýtaty Katarın Shtrens, sondaı-aq, Qazaqstan Parlamenti Senatynyń depýtaty Georgıı Kım, Qazaqstan halqy Assambleıasy depýtattyq tobynyń múshesi Nadejda Nesterova, t.b. sóz sóıledi. Olar óz sózderinde qazaqstandyq parlamentarızmdi odan ári damytý memlekettilikti ny­ǵaıtýǵa, demokratııany or­nyq­tyryp, qoǵamnyń odan ári údemeli damýyna qolaıly jaǵ­daı týǵyzatynyna senim bil­dirdi. Ásirese, Elbasynyń mem­leketti jańǵyrtý men demo­kra­tııalandyrý jolyndaǵy ma­ńyzdy saıası baǵyttarynyń biri – parlamentarızmdi damytý ekenin alǵa tarta kelip, Nursultan Nazarbaevtyń parlamenttik júıeni qalyptastyrý men jetildirýdegi asa mańyzdy róline erekshe toqtaldy.

Asqar TURAPBAIULY,

«Egemen Qazaqstan».

* Qatysýshylar lebizi

Ismaıl SAFI,

Túrkııa Uly Ulttyq Jınalysynyń depýtaty:

– Nursultan Nazarbaev – tek Qazaqstannyń ǵana emes, búkil túrki memleketteriniń kóshbasshysy. Sondyqtan men Qazaqstannyń tabys­ty damýynyń negizgi faktory Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaev dep bilemin. Ol – sizderdiń elderińizdiń jańa tarıhynyń jáne búkil túrki álemi úshin jasampazdyqtyń jarqyn beınesi.

Katarın ShTRENS,

GFR Býndestagynyń depýtaty:

– Bizge búgingi kúni Qa­zaqstanda bolyp jatqan óz­geris­ter men damý qarqyny erekshe unaıdy. Germanııada ony tikeleı Prezıdent Nur­sultan Nazarbaevtyń esimimen baılanystyrady. Sondyqtan, meniń de Qazaqstan halqyn elderińizdi áleýmettik, ekonomıkalyq jáne saıa­sı damýdyń ortalyǵyna aınaldyrǵan keremet Prezıdentterińizben quttyqtap, qýanǵannan basqa aıtarym joq.

Oleg SAVChENKO,

RF Federaldyq Jınalysy Memlekettik Dýmasynyń depýtaty:

– Biz sizderdiń Prezı­dentterińizdiń bastamasymen elderińizde bolyp­ jatqan ózgeristerdi asa­ qyzyǵýshylyqpen baqy­laı­myz. Keı jaǵdaılarda sizderdiń elderińiz ekonomıkalyq, saıası qadamdarymen bizdiń eldiń aldyna shyǵatyn tustary bar ekenin de jasyrmaımyn. Menińshe, Qazaqstan basshysynyń qazirgi qarqyny jaıbasarlyqqa salynýǵa jol bermeıdi. Bizge sodan úlgi alý kerek. Sizderdiń elderińizdiń aldynda turǵan aldaǵy uzaq merzimdi perspektıvalar strategııalyq durys tańdaýdyń naqty kórsetkishi.

Iаnosh HORVAT,

Vengrııa Memlekettik Jınalysynyń depýtaty:

– Sizderdiń Prezı­dent­terińizdiń Parlamenttiń ró­lin kóterýge barynsha kó­ńil bólýi óte mańyzdy. Men qazaqstandyq parlamen­tarızm­niń tikeleı Nursultan Nazarbaevtyń eńbegimen qalyptasqanyn bilemin jáne Parlamentterińizdiń búgingi kóppartııaly baǵyty – Qazaqstan Prezıdenti júrgizgen demokratııalyq úrdisterdiń shynaıy kórinisi dep esepteımin.

Qanybek IMANALIEV,

Qyrǵyz Respýblıkasy Jogorký Keneshiniń halyqaralyq ister jónindegi komıtetiniń tóraǵasy:

– Qazaqstan táýelsiz­di­gin alǵan kúnnen bas­tal­ǵan prezıdenttik ıns­tıtýt sizderdiń jas mem­le­ketterińizdiń barlyq qıyn­shy­lyqtardy eńserýine jol ashyp qana qoımaı, ekonomıkasy qarqyndy damyǵan memleketke aınalýǵa múmkindik berdi. Al Qazaqstandaǵy parlamentarızmniń damýyna keletin bolsaq, men ony utymdy parlamentarızm dep ataǵan bolar edim... Eger Nursultan Nazarbaev reformalar kóshbasshysy bolsa, onda Parlament árqashanda reformalardyń myqty qorǵany bolyp tabylady.