Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Azyq-túlik quny kóterildi
– Qazan aıyn qosa alǵandaǵy qorytyndy boıynsha jyldyq ınflıasııa 7,1 paıyz deńgeıinde qalyptasty, bul kórsetkish bizdiń osy kezeńdegi baǵalaýymyzdan birshama tómen. Azyq-túlik jáne azyq-túlikke jatpaıtyn ınflıasııa baǵalaýdan az boldy, – dedi ol. Azyq-túlikke qatysty qymbatshylyq 11,5 paıyz bolady dep boljanǵan-dy, ol 10,7 paıyzǵa jetti. Azyq-túlik emes taýarlar naryǵyndaǵy ınflıasııa da kútken 10,7 paıyzdyq mejeden sál tómendeý bolyp, 5,6 paıyzdyq kórsetkishke turaqtady.
Azyq-túlik ınflıasııasynyń qurylymynda naryqta et jáne nan-toqash ónimderi baǵasynyń jyldyq ósý qarqyny úshinshi toqsanda baıaýlady. Teńgeniń nomınaldy baǵamynyń álsireýine baılanysty mańyzdy ımporttyq quramdas bóligi bar taýarlar tobyndaǵy maı men toń maı, shaı men kofe, alkogoldi ishimdikter quny kóterildi. Qustyń tumaýy, Reseıde qanttyń qymbattaýy sııaqty tosyn jaǵdaılarǵa baılanysty jumyrtqa men qant qymbattady.
– Shyn máninde, shilde-tamyzdaǵy baǵanyń ósý úderisi qyrkúıekte saıabyrlap, tipti 6,5 paıyzǵa deıin tómendegenin baıqadyq. Buǵan karantın sharalaryn jeńildetý, kiristerdi qalpyna keltirý, dári-dármek óndirisiniń kúsheıgeni, kókónister men jemisterdiń pisýi jáne basqa da jekelegen taýar naryqtaryndaǵy ózgerister birtindep áser etti. Respondentterdiń az bóligi – tamaq ónimderi qymbattaǵanyn, basym bóligi – azyq-túlikke jatpaıtyn taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń quny kóterilgenin aıtty. Biraq ınflıasııalyq boljamdar áli de bolsa turaqtana qoıǵan joq, – deıdi Aqyljan Baımaǵambetov. Iаǵnı koronavırýstyń ekinshi tolqynyna qatysty belgisizdik kúsheıgen saıyn baǵaǵa qatysty ózgerister de kúsheıýi múmkin. Ulttyq banktiń boljamy boıynsha jyldyq ınflıasııanyń dálizi jyldyń sońynda 4-6 paıyzǵa jaqyndaıdy.
Syrtqy suranys jaqsaryp keledi
Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary aıtqandaı, lokdaýnnyń toqtaǵany, shekteý sharalarynyń jeńildegeni úshinshi toqsanda álem elderiniń óndiris kólemin qalpyna keltirýine yqpal etti. Pandemııanyń kelesi tolqyny sezilip, damyǵan elderde lokdaýndar engizilip jatqanyna qaramastan, syrtqy suranysty qalpyna keltirý týraly optımıstik boljamdar jasalýda. Halyqaralyq valıýta qory 2020 jylǵa arnalǵan álemdik ekonomıka mınýs 4,9 paıyzǵa tómendeıdi degen boljamdy mınýs -4,4 paıyz dep sál jaqsartty. Biraq 2021 jyldaǵy ósimdi 5,4 paıyzdan 5,2 paıyzǵa tómendetkenin aıta ketý kerek.
– Munaı baǵasyndaǵy bazalyq ssenarıı jyldyń sońyna deıin orta eseppen barreline 40 dollar sheńberinde qalyptasty. Jekelegen kezeńderde baǵa tómen túskenimen, birtindep 40 dollar jáne odan joǵary belgige qaıta keldi, – dedi Aqyljan Baımaǵambetov.
Onyń aıtýynsha, elimizde aǵymdaǵy jylǵy 9 aıdyń qorytyndysy boıynsha IJО́-niń tómendeýi boljamdy 2,9 paıyz emes, 2,8 paıyz boldy. Qyrkúıekte karantın sharalarynyń jeńildetilýine baılanysty ekonomıkanyń jekelegen sektorlarynda ınvestısııalyq qyzmet pen iskerlik belsendilik jaqsardy. Ekonomıkalyq belsendiliktiń oń serpini óńdeý ónerkásibi, saýda, aýyl sharýashylyǵy, qurylys, aqparat jáne baılanys salalarynda baıqalady.
– Ishki qarjy sektoryndaǵy ahýaldy árdaıym álemdik qarjy naryqtaryndaǵy ahýaldyń damýy jáne syrtqy irgeli faktorlardyń áseri turǵysynan qarastyrǵan jón. Qyrkúıek-qazan aılarynda AQSh-taǵy saılaýǵa jáne álemniń ártúrli elderinde jańa karantındik sharalardyń engizilýine baılanysty álemdik qarjy naryqtaryndaǵy qubylmalylyq kúsheıdi. Máselen, qazan aıynyń sońynda Brent markaly munaı barreliniń baǵasy 37,5 AQSh dollary deńgeıine deıin tómendedi. Syrtqy faktorlardyń áserinen teńgeniń aıyrbastaý baǵamy qazanda 1 AQSh dollaryna shaqqanda úshin 431,81 teńgeden 432,66 teńgege deıin 0,2 paıyzǵa álsiredi, – degen Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary el ekonomıkasyna áser etetin syrtqy qaterlerge de toqtaldy.
Pandemııanyń teris áseri men qatań shekteýlerge baılanysty álemdegi ekonomıkalyq belsendiliktiń nasharlaýy Qazaqstan ekonomıkasy úshin de negizgi syn bolyp tur. Koronovırýstyń taralýy taǵy kúsheıgen jaǵdaıda shıkizat taýarlaryna álemdik suranys tómendep, baǵasy quldyraıdy. Bul munaı eksporttaýshy elderdiń, onyń ishinde Qazaqstannyń eksporttyq valıýtalyq túsimin quldyratady. Eksporttan túsetin qarjynyń azaıǵany ulttyq valıýtaǵa salmaq bolady, ınflıasııalyq prosesterdi de jedeldetip jiberedi. Degenmen COVID-ke qarsy vaksınanyń synaqtan sátti ótýine baılanysty pozıtıv jańalyqtan keıin ile-shala munaıdyń 1 barreli 44 dollardan asyp ketti. Iаǵnı dál qazirgi jaǵdaı tıimdi deýge bolady. Bul oraıda, baǵanyń óskeni qysqa merzimdi qubylys emes pe degen saýal ózekti bolyp tur.
