– Álemde 1 mlrd-tan astam volonter bar eken. Elimizdegi volonterlik qyzmettiń aıaq alysy qandaı? Búgingi tańda shamamen qansha volonter halyqqa kómektesip, elge paıdasyn tıgizip júr?
– Jalpy, volonterlikti adamdar tegin qyzmet etý, basqalarǵa paıdaly bolý dep túsinip, qoǵam úshin atqarǵan jumysymen ólsheıdi. Táýelsizdik alǵannan beri elimizdegi volonterler sany jyl sanap artyp keledi. Búgingi tańda elimizde volonterlerdiń basyn biriktirip, qoǵam úshin tegin qyzmet etip jatqan birneshe úkimettik emes uıym bar. Jyl basynda mundaı uıym sany 224 bolsa, qazir resmı málimet boıynsha 568-ge jetken. Bul úlken kórsetkish jáne atqarylǵan jumystardyń nátıjesi deýge bolady. Halyqtyń qoǵamdyq jumystarǵa erikti túrde aralasý belsendiligi artyp keledi. Osy uıymdarmen jumys isteıtin volonterler 30 myńnan 95 myńǵa jetip otyr. Jyl basynda josparlanǵan volonterlikke 50 myń adamdy tartý boljamynan asyp tústi.
Bul sandar naqty ári resmı aqparat. О́ıtkeni elimizde volonterlerdi tirkeıtin arnaıy platforma bar. Volonter jastardyń shákirtaqysyn arttyrý, eriktilerdiń BUU-nyń volonterler qozǵalysyna atsalysýyna múmkindik alýy syndy máselelerdi ońtaılandyrý úshin resmı tirkelim qajet. Sondyqtan volonterler Qazvolunteer.kz saıtynda óz jumysyn rastaıdy.
– 2020 jyly álem ábigerge túsip, koronavırýspen betpe-bet keldi. Osy tusta eldegi volonterlik qozǵalystyń qarqyn ala bastaǵanyna kýá boldyq. Bul jyl da aıaqtalýǵa jaqyn. Osy rette Volonter jylyna qandaı qortyndy jasaýǵa bolady?
– Iá, rasynda, jyl basynan Arystaǵy jaǵdaı, Maqtaaraldaǵy sý tasqyny, pandemııamen kúreste volonterlerdiń kómegi orasan boldy. Muny Prezıdentimiz de únemi nazardan tys qaldyrǵan emes. Negizgi jumys «Birgemiz» jalpyulttyq jobasy sheńberinde kózdelgen 7 baǵyt – «Sabaqtastyq», «Saýlyq», «Taza Álem», «Asyl mura», «Qamqor», «Umit», «Bilim» jobalary boıynsha júzege asyrylýda.
17 óńirlik ınfraqurylymnan turatyn Respýblıkalyq volonterler front-keńsesi ashyldy. Volonterlik qozǵalystyń negizgi damýy osy qurylym arqyly retteledi. Sonymen qatar Qazvolunteer.kz onlaın platformasy iske qosyldy, onda 42 603 volonter,
3 063 uıym jáne 977 joba tirkelgen. 5 600-den astam volonter arnaıy oqýdan ótip, 50 bastamashyl top quryldy. Jalpy quny 150 mıllıon teńgeni quraıtyn 500-den astam shaǵyn grant úlestirildi.
Volonterlerdi yntalandyrýǵa baǵyttalǵan sharalardy arttyrý maqsatynda zańnamaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý kózdeldi. «Volonterlik týraly» zań jobasynyń tujyrymdamasy arnaıy komıssııamen maquldandy. Qazir daıyndalý ústinde. Stýdenttik áleýmettik kredıt júıesi boıynsha ýnıversıtet volonterlerin yntalandyrýǵa qosymsha sharalar ázirlenip, ishinara júzege asyrylýda.
Pandemııamen kúreske qosqan úlesi úshin elimizdiń 5 myńǵa jýyq azamaty «Halyq alǵysy» arnaıy medalimen marapattaldy. «Jyl volonteri» halyqaralyq syılyǵy taǵaıyndalyp, ótinishter qabyldaý bastaldy. Volonterlerdi yntalandyrý, bul mádenıetti qalyptastyrý úshin qolǵa alynǵan jumystar jeterlik. Bul tek bir parasy ǵana.
– Halyq ózdiginen tegin jumys isteýge qanshalyqty daıyn? Eriktilikti «erikkenniń ermegi» deıtinder de bar... Onyń ústine, volonter degende kópshiliktiń oıyna naýqandyq sharalarda fýtbolka kıip, belsendilik tanytatyn jastar ǵana oralady.
– Iá, búginge deıin sharalyq baǵdarlamalardyń aıasyndaǵy volonterlik jarqyn kórindi. Bul – EKSPO, Ýnıversıada, ózge de memlekettik jıyndar. Biraq 10-15 jyldyq tarıhy bar volonter uıymdary bar. Olardyń jumysy naýqandyq sharalardyń kóleńkesinde qalyp qoıdy. Nelikten? Sebebi dál ýaqytynda aqparattyq qoldaý bolmaı qalady. Úlken sharalardyń qarjysyna saı jarnamasy da aýqymdy. О́zge saladaǵy volonterliktiń ózektiligi azdaý degen sııaqty sebepter de bar. Sondyqtan halyq arasynda keri túsinik paıda bolýy múmkin. Biraq ár salada jahanǵa jarııa salmaı tyndyrymdy jumys istep, muqtajdarǵa kómek qolyn sozyp júrgen uıymdar kóp.
Halyqtyń jyl basynan bir-birine kómektesip, barymen bólisken izgi nıetine bárimiz kýámiz. Sonyń arqasynda, jaǵdaıdy turaqtandyrdyq desek, qatelespeımiz. Qıyn kezeńde volonterlik qyzmetke shamamen 70 myń adam tartyldy. 959 myń azamatqa ártúrli kómek kórsetildi. 63 myńnan astam azyq-túlik jıyntyqtary, 4,4 mıllıon medısınalyq betperde taratyldy. Árıne, azamattardyń eńbegin sanmen ólsheýge kelmeıdi. Bul úlken adamgershilik pen azamatqa tán erlik dep sanaımyn.
– Pandemııa kezinde halyqtyń sanasynda volonterlik mádenıet uǵymy qalyptasty deısiz ǵoı? Qazir álemde Volonterler qozǵalysy degen túsinik bar. Qoǵamnyń ózekti máselelerin kórsetip júrgen eriktiler týraly ne aıtasyz?
– Iá, qazir azamattar ár salada kómek qolyn sozýǵa daıyn. Elimizdegi volonterlikke kórshiles memleketter de joǵary baǵasyn berip otyr. Eýropa, AQSh elderiniń tájirıbesin alsaq, volonterlikpen aınalysyp júrgenderge memleket tarapynan kórsetiletin resmı qoldaýlar, múmkindikter, arnaıy marapattar bar. Tipti saılaýǵa túsetin kandıdattardyń volonterlik tájirıbesi eskeriledi. Shetelde árbir mekeme, uıymdarda volonterlikpen aınalysqanyńdy rastap, kýálandyratyn resmı qujat bar. Sonyń barlyǵy jumysqa ornalasqanda, qandaı da bir jobalarda septigin tıgizedi. Bizde bul qoldaý túri ázirge joq. Sondyqtan eriktiler qozǵalysynyń jumysy kózge kórinbeı jatady. Biraq Prezıdenttiń bastamasymen volonterlerdi qoldaý máselesin, volonterlik jumysty eńbek ótili retinde sanaý, ózge de jeńildikter men múmkindikterdi qarastyryp jatyrmyz. «Volonterlik qyzmet týraly» arnaıy zań bar. Soǵan ózgerister engizip, memleket tarapynan retteýdi qolǵa aldyq.
– Álemde volonterlikpen aınalysatyndardyń basym bóligi – egde jastaǵylar. Bizde eriktilik ázirge tek jastar arasynda trendke aınalǵan sııaqty. Munyń sebebi nede?
– Shetelde ulttyq tárbıe, urpaq tárbıeleý baǵytynda sabaqtastyq bekitilmegen. Olarda balasy 18 jasqa tolǵannan keıin jeke tulǵa sanalyp, óz ómirin óz jaýapkershiligine alady. Urpaq ózinshe ómir súredi. Ata-analar balalaryna bizdiń eldegideı qamqorlyq tanytpaıdy. Sol sebepti zeınetke shyqqannan keıin bos ýaqyty kóbeıip, qarııalar eriktilikpen hobbı retinde ózin damytý maqsatynda aınalysady. Eýropa zeınetkerleriniń álemdi sharlap qydyryp júretini tańsyq emes. Endi biri túrli ekologııalyq bastamany kóteredi. Al bizde urpaqtar sabaqtastyǵy úzilgen emes. Qazaqstandyq qarııalardyń zeınetke shyqqannan keıin de bos ýaqyty bola bermeıdi. Mysaly, meniń ata-anam meni baǵyp-qaǵyp ósirdi, endigi jerde nemeresin áldıleıdi degendeı. Otbasynda tirlikke aralasyp, qartaıǵansha bala-shaǵanyń ortasynda júredi. Tárbıege aralasady. Bul – kemshilik emes, qaıta bizdiń eldegi volonterliktiń ereksheligi. Bizde jastardyń belsendiligi joǵary. Árıne, azdy-kópti egde volonterlerimiz bar. Olardy únemi qoldap otyramyz.
– Shetelde sanaly túrde kúnine 1-2 saǵat ýaqytyn qoǵamdyq jumysqa arnaıtyndar kóp. Kóshe sypyryp kelý, qarttar úıine tamaq aparý, ekologııaǵa paıdasyn tıgizý sııaqty jumystardy ádetke aınaldyrǵan. Mektep jasynan balalardy soǵan tárbıeleıdi. Bizde bul úrdis qalaı damyǵan?
– Jaqynda jańalyqtardan oqyǵan bir qyzyq oqıǵamen bóliseıin. Almaty oblysy Ashybulaq aýylynyń turǵyny Bórtóre Aǵabaev esimdi azamat aýylyndaǵy kóshelerdiń shuńqyrlaryn jamaýmen aınalysady eken. Zeınetker úıinde qur jatqannan góri, halyqqa paıdam tısin deıdi. О́z qarajatyna sement alyp, joldaǵy shuńqyrlardy biteıdi. Qarııanyń ol jolmen júretin kóligi de joq. Biraq aýyldastaryna jany ashyp, joldy tegistemese, kóńili jaı tappaıdy. Keremet emes pe? Bul da eriktiliktiń ǵajap kórinisi ǵoı. Respýblıkamyzdyń túkpir-túkpirinde biz bilmeıtin qanshama azamat osyndaı ister atqaryp júr. Teńizge tamǵan tamshydaı bolsa da, jan raqaty úshin jasalǵan saýapty is. Sondyqtan bizdiń elde de ıgi isten quralaqan emes jandar kóp.
– Aýyldarda volonterlik bar ma? Bolsa, qandaı jaǵdaıda?
– Bilim jáne ǵylym mınıstrligi arqyly aýyldy jerlerde bilim baǵytyndaǵy eriktilikti damytý boıynsha birlesip jumystar atqaryp jatyrmyz. Mektep jasyndaǵylarǵa tárbıelik máni bar, ekologııalyq, janashyrlyq qasıetter qalyptastyratyn sharalar ótkiziledi. Aýyldy jerlerde birigip kósheni tazalaý, abattandyrý jumystaryn júrgizý, týǵan ólkeni kórkeıtýge erikti túrde úles qosý sııaqty bastamalardy kishigirim granttarmen qoldaýdy qarastyryp jatyrmyz. Kez kelgen jerde volonterlik istiń múmkindigin arttyrý – negizgi mindetimiz.
Degenmen aýyl azamattary týǵan jerine paıdaly bolýǵa áýelden áýes. Máselen, aýyl mektepteriniń túlekteri «Túlekter» kezdesýlerinde jalpyǵa ortaq nysandardy (eskertkishter, parkter, gúlzarlar) abattandyryp, ne jańasyn saldyrtyp jatady. Bul da volonterliktiń belgisi. О́kinishtisi, mundaı jumystardy aqparattandyrý máselesi jetkiliksiz deńgeıde júrgizilýde. Bul basqa da azamattarymyzǵa úlgi bolar ma edi.
– Halyqaralyq volonterlerdi biriktiretin úlken baıqaý uıymdastyrylyp jatyr eken. Tolyǵyraq toqtalsańyz?
– Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń usynysymen «Jyl volonteri» halyqaralyq syılyǵyna baıqaý jarııalady. Halyqaralyq syılyq áleýmettik jáne qoǵamǵa paıdaly mindetterdi sheshýge úles qosqan jeke volonterler men toptardy, otandyq jáne halyqaralyq volonterlik uıymdardy yntalandyrýǵa baǵyttalǵan. Baıqaýǵa álemniń túkpir-túkpirinen úmitkerler qatysa alady. Ol úshin qazvolunteer.kz ınternet-platformasynda ótinim berip, volonterlik qyzmeti týraly aqparat toltyrý qajet. 16 atalymnyń árqaısysy boıynsha úsh úmitker jeńimpaz bolyp tanylady. Qazirgi tańda 600-den astam ótinim kelip tústi. Baıqaýdyń erejesi Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń ınternet-resýrstarynda bar. Barlyq volonterdi baıqaýǵa qatysýǵa shaqyramyn.
– О́zge memleketterden volonterler jıi kele me? Halyqaralyq volonterlerdi qaı baǵytta qyzyqtyra alamyz?
– Árıne, memleketter arasyndaǵy kelisimder negizinde halyqaralyq volonterlikti damytý ózektiligin joǵaltpaıdy. Ázirge bul baǵyttaǵy jumystar pandemııaǵa baılanysty toqtap tur. Ahýal jaqsarǵan soń keń kólemde naqty ister atqarylady. Jalpy, Volonter jyly aıasynda 7 otandasymyz BUU Volonterler tobyna qosylýǵa múmkindik aldy. Olardyń 4-eýi Túrkııada, biri Iordanııada, qalǵan ekeýi Kenııa jáne Taıland elderimen karantındik shekteýge baılanysty onlaın formatta jumys atqarýda.
– Volonterliktiń keń aýqymda damýyna ne kedergi? Bul salany tejep turǵan qandaı másele?
– Eń aldymen, volonterlikti qoldaý jetispeıdi. Ekinshiden, volonterlikpen aınalysýǵa qajetti deńgeıdegi ekonomıkalyq táýelsizdik jaǵy kemshin. Eýropa elderi dep otyrmyz, ol jaqta volonterlerdiń bos ýaqyty bar. Sáıkesinshe, ómir súrýge qajet materıaldyq jaǵdaıy da turaqty. Al qaltańyzda qarajatyńyz bolmasa, nan taýyp, jan baǵý eń ózekti máselege aınalady. Sodan keıin ǵana basqa qundylyqtardy oılaısyz. Úshinshi másele – memleket tarapynan zańnamalyq turǵyda retteý. Biraq bul máseleniń ekinshi tusy bar. Halyqtyń ózi usynǵan dúnıelerdi zań arqyly basqarý keı kezde de keri áserin beredi. Sondyqtan volonterlikpen ár adam óz qalaýymen aınalysýy kerek.
– О́zińiz volontersiz be?
– Jumys barysymen bos ýaqyt bola bermeıdi. Biraq qazaqta «Bir tal kesseń, on tal ek» degen oıly sóz bar ǵoı. Osy qaǵıdany ustanamyn. Esik aldyna kóshet otyrǵyzý, balalarymmen birge saıabaqqa aǵash egý sııaqty jumystarǵa atsalysamyn. Jaz boıy balalarym sol aǵashtardy sýaryp, kútip-baptaýǵa baryp turdy. Ár adam ózinshe volonter. Elge, jerge degen janashyrlyq pen qamqorlyqtyń ólshemi joq dep sanaımyn. Tamshydan darııa quralady emes pe?!
– Áńgimeńizge rahmet! Volonterlik máselesin damytý bir kúnniń isi emes ekeni anyq. Eńbegińizge jemis tileımiz!
Áńgimelesken
Svetlana ǴALYMJANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
