Asa iri partızan quramalary
Ýkraınada, Belorýssııada, Reseı jerinde, tipti Eýropa elderinde basqynshylarǵa qarsy keskilesken urys júrgizildi. Jaý tylynda partızan otrıadtarynyń qurylýy áskerge baǵa jetpes kómek kórsetti. Olar jasyryn júrip, ozbyr oıly basqynshylardyń úreıin ushyryp, tabany tıgen jerlerinde, olarǵa qarsy ajal tónip turdy. Jaýdyń jolyna toqsaýyldar qoıyp, fashısterdiń eń myqty degen áskerleriniń myńdaǵan soldattary men ofıserleriniń kózin joıdy, jaý eshelonyn kúıretti, temir jol jáne tas jol boılaryndaǵy strategııalyq mańyzy bar kópirlerdi qıratty, jarylǵysh zattarmen kúlin kókke ushyryp, isten shyǵaryp tastady. Fashısterdiń kóptegen josparly operasııalaryn úlken shyǵynǵa ushyratty. Jergilikti beıbit halyqtyń jaqyndaryn jubatty, qorǵady, qaharmandyq pen erliktiń, tabandylyqtyń asqan úlgisin kórsetti. Jaý basyp alǵan aýdandardyń halyqtary partızandardan kúsh-qýat alyp otyrdy.
Partızandardyń ishinde kóptegen qaharman qazaqstandyq qyzdar men jigitter boldy.Tek Belorýssııanyń 65 partızan quramasynda 1500-den astam qazaqstandyq, Lenıngrad jáne Smolensk oblystarynda 500-deı, al Ýkraınanyń terrıtorııasynda partızan otrıadtary men quramalaryna eldiń 62 ultynyń ókilderi qatysqan. Onyń 1500-i qazaq partızany boldy. Alasapyran soǵysta qar tósenip,muz jastanǵan, batyrlyq pen erliktiń eren úlgisin kórsetken, keıbir qazaqstandyq partızan batyr atalarymyzdy atap óteıin, olar: Qasym Qaısenov,Toqtaǵalı Jangeldın, Ǵalym Ahmedııarov, Úsenbaı Tastanbekov, Ábdiǵalı Tólegenov, Qabysh Ahmetov, Álimbaı Tileýlın, Jumaǵalı Saın t.b. syndy batyr atalarymyz baǵa jetpes erliktiń asqan úlgisin kórsetti.
Partızan qozǵalysyna belsene qatysýshy Ádı Sháripov óziniń esteliginde bylaı dep jazady. «Biz qasyqtaı qanymyz qalǵansha Otan-ananyń aldynda sútteı taza, áskerı antqa berik bolýǵa sert berdik. Biz Belorýssııanyń orman-toǵaıy, orystyń keń jazyq dalasynda qan keshken urystarda júrsek te týyp-ósken Qazaqstanymyzdy, súıikti Otanymyzdy qorǵaıtynymyzdy jaqsy bildik», dep ortaq týdyń tóńiregine toptasyp, jaýyngerlik qarýdy berik ustady.
Partızandar ólimniń aýzyna myń ret baryp, myń ret ajaldyń betine týra qaraǵan. Soǵystyń eń qyzý surapyl 1941-1943 jyldarynda, bet qaratpaıtyn boran, saqyldaǵan sary aıazdarda úsip, jaýrap, aýyr joryqtan azap shekken. Uıqysyz túnder. Azyq-túlik joq. Jyly kıim de joq. Jylynýǵa otty da jaǵýǵa bolmaıdy. Otty jaqsań, jaýǵa ózińdi-óziń ustap bergeniń. Saqyldaǵan sary aıazdy kúnderdiń qarańǵy túnderi, partızandardy jaý kózinen tasalaıdy. Partızandar sol qarańǵy túnderdi paıdalanyp, tynyǵyp alǵan. Al nemister qarańǵy túnderde partızandardan ólerdeı qoryqty. Olar únemi qyl ústinde júretindikten, kóp tynyǵa almaıtyn, óıtkeni mınýt, sekýnd saıyn qaýip-qater kútip, ajal qaı jaǵymnan kelip qalar eken dep eleńdep kútip otyrǵan. Olarǵa barynsha saq bolý kerek boldy. «Nemisterdi esh ýaqytta izge túsirmeý» –bul partızandardyń buljymas zańy bolyp sanaldy. Osyndaı qıyn qystaý kezeńderde partızandardyń ajaldan aman qalýynyń jeńilmes kúshi-jergilikti halyqqa arqa súıeýinde. Derevnıalardaǵy halyqpen jasyryn baılanysyp otyrǵan. Adamdar jasyryn túrde kún saıyn tamaq, tósenish shóp, jyly kıimder tasyp otyrdy. Eger nemister bilip qalsa, jan túrshigerlik aýyr azap shekkizip, úı ishterimen qyryp tastaıtyndaryn bile tura, halyq óz ómirin qurban etse de partızandarǵa kómek berýge ázir turatyn.
Partızandar kúresiniń árbir kúni asa qatal syn boldy, qaharmandyq degen olar úshin aýa men sýdaı qajet boldy. Olardy kózsiz erlikke, júrekterindegi Otanǵa degen oı-sanasy umtyldyryp otyrdy. Otannyń bostandyǵy men táýelsizdigi úshin júrgizilgen bul qozǵalys búkil halyqtyq jáne ınternasıonaldyq sıpat aldy.
«Biz erliktiń mektebinen tálim aldyq. Qobylandy, Tarǵyn sııaqty babalarymyzdan erlikti úırendik. Biz Isataı men Mahambettiń Amangeldi men Abaıdyń halqynyń balalarymyz. Bizdiń qylyshymyz nemistiń qanymen sýarylýy kerek, sert osy bolsyn» dep sert alysqan qazaqstandyq partızandar osynaý arpalysqan aýyr jyldarda ózderin máńgi óshpes dańqqa bóledi. Olar máńgilik el jadynda.
Aıgúl SEITQAZIEVA
Qostanaı oblysy,
Rýdnyı qalasy
