О́ńirlik qaýipsizdik parlamentshiler nazarynda

Keshe Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev pen Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń Reseı Federasııasynyń Sankt-Peterbýrg qalasyna resmı saparlary bastaldy. Olar munda UQShU PAA, TMD PAA keńesteriniń otyrystaryna qatysty.

Keshe Parlament Senatynyń Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev pen Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń Reseı Federasııasynyń Sankt-Peterbýrg qalasyna resmı saparlary bastaldy. Olar munda UQShU PAA, TMD PAA keńesteriniń otyrystaryna qatysty.

Qazaqstan Parlamenti pala­ta­larynyń tóraǵalary aldymen Pıskarev memorıaldy zıratyna baryp, «Otan-Ana» es­kertkishine gúl shoqtaryn qoıdy. Sonymen qatar, Le­nın­grad qalasyn azat etýde qaza taýyp, osynda jerlengen jer­lesterimizdiń rýhyna bas ıdi.

Qazaqstandyqtardyń Le­nıngrad qalasyn nemis-fa­shıs­terinen qutqarýdaǵy erlik­teri eresen ekenin bilemiz. Sonyń ishinde Jambyldyń «Le­nın­gradtyq órenim» atty óleńiniń orny erekshe. Sol óleńniń qudiretinen kúsh alǵan myńdaǵan lenıngradtyqtyń arasynda kózi tirileri áli de bar. Osy qalany alý jolynda Sınıavıno bıiginde denesimen pýlemet ambrazýrasyn jaýyp, erlikpen qaza tapqan qazaq ulany Sultan Baımaǵanbetovtiń erligin de lenıngradtyqtar umytpaı, Qazaqstan elshiliginiń qoldaýymen 2001 jyly eskert­kish ornatqan.

Soǵysqa Lenıngradtan attanyp, erlikpen qaza taýyp, Keńes Odaǵynyń Batyry atanǵan Álııa Moldaǵulovanyń esimin de lenıngradtyqtar qurmet tuta­dy, onyń esimimen bir kóshesin ataǵan.

Pıskarev zıratynan keıin Qa­zaq­stan Parlamenti pala­ta­­la­­rynyń basshylary Tav­rııa saraıyna bet alyp, osyn­da bolǵan Ujymdyq qaýip­sizdik sharty uıymy (UQShU) Parlamentaralyq Assam­bleıa­synyń altynshy ple­narlyq otyrysyna qatysty. Oǵan Qazaq­stan jaǵynan Senat Tór­aǵa­sy Q.Toqaev, Májilis Tóraǵa­sy N.Nyǵmatýlın, dele­gasııa mú­she­leri A.Bıjanov, K.Burhanov jáne t.b. qatysty.

Osy oraıda UQShU Par­la­ment­aralyq Assambleıasy (PAA) týraly da aıta kete­ıik. 1999 jyly TMD-nyń Par­la­mentaralyq Assam­bleıa­synyń (PAA) Keńesi atalǵan uıymǵa qatysýshy elderdiń par­lamenttik delegasııalary TMD PAA sheńberinde sol kelisimdi iske asyrýdyń quqyqtyq máse­le­lerin de qaraıtyn bolsyn dep sheshim qabyldaǵan edi. Al onyń (TMD PAA) UQShU-nyń parlamenttik qurylymy már­te­besin alýy 2000 jyly Bish­kekte bolǵan UQShU Keńesiniń kezekti sessııasynda bekitildi. Sóıtip, TMD PAA-ǵa ujymdyq shartqa qatysýshy elderdiń de zańnamalaryn úılesimdi etý úshin modeldi zańdardy ázirleý ári usynystar jasaý mindeti júkteldi. Sodan beri bul uıym PAA Keńesiniń músheleri jáne Turaqty komıssııalar sheńberlerinde turaqty túrde otyrystar ótkizip, alǵa qoıylǵan mindetterdi atqaryp keledi.

2012 jyldyń 17 mamyrynda UQShU PAA Keńesiniń usynysy boıynsha uıymnyń tóraǵasy bolyp Reseı Federasııasy Federaldyq Jınalysy Mem­lekettik Dýmasynyń Tóraǵasy Sergeı Naryshkın saılandy. Keshegi otyrysty S.Naryshkın ashyp, júrgizip otyrdy. Al­dymen ol usynylǵan kún tár­ti­bin bekitýdi usyndy. Ol beki­tilgen soń birshama uıymdyq máseleler sheshildi, sodan keıin uıymnyń búgingi kúngi atqaryp jatqan jumystary týraly UQShU Bas hatshysy Nıkolaı Bordıýja baıandama jasady.

Uıymnyń jaýapkershiligi aýmaǵyndaǵy áskerı-saıası jaǵ­daı búgingi kúni kúrdeli ári boljalsyz kúıde qalyp otyr, dep bastady ol óziniń sózin. Aı­maq­taǵy jaǵdaıdyń turaq­ty­ly­ǵyna Aýǵanstannan 2014 jyly NATO áskerleriniń áketiletini keri áser etýi yqtı­mal. Osyndaǵy terrorlyq top­tardyń, ásiredinshil kúshterdiń belsendiligi jaǵdaıdyń ýshyǵa túsýine ákelip soqtyrýy kúti­ledi. Sóıtip, óńir turaqsyz­dyq­tyń oshaǵyna aınalýy ábden múmkin. UQShU elderiniń aýma­ǵyna esirtkiniń de kóptep engi­zilýi osy jaıttardy kúrde­lendirýde. Aýǵanstanǵa sińip alǵan halyqaralyq ekstre­mıstik toptar UQShU elderiniń aýmaǵyna ózderiniń yqpalyn júr­gizýge tyrysýda. Qazir osyn­daı toptardyń keıbir memle­ketterdegi zańdy jolmen saılanǵan bılikterdi tóńkerip tastap, ókimet basyna áskerı rejimdi ornatýdy kózdeıtin uıymdasqan áreketteriniń jos­parlary belgili bolyp otyr, deı kelip, sheshen birneshe elderde iske asqan sondaı mysaldardy atap ótti.

Sonymen qatar, ol tabıǵı-tehnogendik sıpattaǵy qaýip­ter­diń de saqtalyp otyrǵanyn aıtty. Osyndaı qaýipterdiń aldyn alý úshin UQShU elderiniń birlesken is-sharasy qajet ekenin jetkize kelip, N.Bordıýja uıymnyń búgingi tańda iske asyryp jatqan áreketterine toqtaldy. Sonyń ishinde syrtqy ister mınıstrleriniń ekijaqty jáne kópjaqty pishindegi kezdesýleriniń birneshe ret ótkendigi ataldy. Qaýipterdiń aldyn alý maqsatynda aımaq­tyq jáne álemdik halyq­ara­lyq uıymdarmen de tyǵyz yntymaqtastyq ornap kele jat­qany jetkizildi. Ortaq qaýip­ke qarsy ujymdyq áske­rı kúshtiń áreketin daıyndaý isteri de júzege asyryldy. Jyl boıy uzyn sany 6 áskerı daıyndyq jattyǵýlary ótkizildi. Bul jattyǵýlar Belarýs, Reseı, Qyrǵyzstan jáne Qazaqstan aýmaqtarynda uıymdastyryldy, dedi ol. Sóziniń sońynda N.Bordıýja UQShU PAA aldyna qoıylatyn máselelerdiń jazbasha túrde berilgenin aıta kelip, tótenshe jaǵdaılar týa qalsa birlesken túrde áreket etetin áskerı kúshti jetildirýdiń zańnamalyq bazasyn jasaýdyń qajettiligin atady.

Osy jáne basqa da baıandamalar boıynsha UQShU PAA ju­mysynyń qaýly jobasy­ talqylandy. Onda Armenııa óki­li qaýlyǵa UQShU PAA-nyń quqyqtyq mártebesin anyq­taıtyn jeke kelisimge qol qoıý­dy usyndy. Alaıda, bul usy­nysqa Qazaqstan Parla­menti Senatynyń Tóraǵasy Qa­sym-Jomart Toqaev qarsy­lyq bildirip, bul másele qo­symsha tolyq ári tereń zert­teýdi qajet etetindikten, qa­zir qaýlyǵa birden qosýǵa bol­maı­tyn­dyǵyn aıtty. Men bul máse­lege kelesi otyrystary­myzda arnaıy toqtalyp, tal­qylaýdy usynamyn, dedi ol. S.Naryshkın bul usynysty qol­dap, redaksııalyq komıssııanyń qaýlyǵa engizýin tapsyrdy.

Osydan keıingi máseleler jýrnalısterdiń qatysýynsyz jabyq esik jaǵdaıynda talqy­landy. Onda basqa baıandamalarmen birge, UQShU PAA ulttyq zańnamalardyń jaqyndasýy men úılesýi máseleleri jónindegi baǵdarlamasynyń oryndalýy jáne PAA-nyń halyqaralyq kommersııalyq mámileler jasaý kezinde sheteldik laýazymdy tulǵalardy paramen satyp alýǵa qarsy turý máseleleri jónindegi usynystar jobasy boıynsha eki baıandamany qazaqstandyq senator, UQShU PAA-nyń Saıası máseleler jáne halyqaralyq yntymaqtastyq jónindegi tu­raqty komıssııasynyń tóraǵasy Aqan Bıjanov jasady.

Tústen keıin Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev Reseı Federasııasy Memlekettik Dý­masynyń Tóraǵasy Sergeı Na­ryshkınmen, odan keıin Reseı Federasııasy Federaldyq Jınalysy Federasııa Keńesi­niń Tóraıymy Valentına Mat­vıenkomen, Ázerbaıjannyń Mıllı Medjlısiniń Tóraǵasy Ogtaı Asadovpen kezdesip, ekijaqty jáne kópjaqty halyqaralyq ózekti máseleler boı­ynsha kelissózder júr­gizdi. Májilis Tóraǵasy N.Nyǵ­matýlın de óziniń reseı­lik, qyrǵyzstandyq jáne ázer­baıjandyq áriptesterimen kezdesip, ekijaqty kelissózder ótkizdi. Al jergilikti ýaqyt bo­­ıynsha keshki 18.00-de TMD PAA Keńesiniń otyrysy bas­taldy.

Jaqsybaı SAMRAT,

«Egemen Qazaqstan» – Sankt-Peterbýrgten.