Bul bıznes túriniń bir artyqshylyǵy – ony kez kelgen qalada, aýylda, aýdan ortalyǵynda nemese oblys ortalyǵynda uıymdastyrýǵa bolady. Al, bir kemshiligi – ol tek maýsymdyq sıpatqa ǵana ıe. Qysta jeke jylyjaıyńyz bolmasa, onymen shuǵyldana almaısyz. Biraq, eger siz bul ispen berile shuǵyldanatyn bolsańyz, bir jazdyń ózinde-aq bir jylǵa jeterlik nemese odan da kóp tabys qarata alasyz.
Bul bıznes túriniń bir artyqshylyǵy – ony kez kelgen qalada, aýylda, aýdan ortalyǵynda nemese oblys ortalyǵynda uıymdastyrýǵa bolady. Al, bir kemshiligi – ol tek maýsymdyq sıpatqa ǵana ıe. Qysta jeke jylyjaıyńyz bolmasa, onymen shuǵyldana almaısyz. Biraq, eger siz bul ispen berile sh
Eger siz bul bıznespen aınalysýdy jón kórseńiz, eń aldymen, jaqsy tuqym satyp alýǵa bolatyn fırmany izdestirińiz. Ol fırma tuqymdy ózderi óndire me, joq álde bireýden satyp alyp, ekinshi bireýge satyp degendeı, alypsatarlyqpen shuǵyldana ma, sondaı-aq, onyń ónimi sebýge ázirlengen be, osy maqsatta óńdeýden ótkizilgen be, osy máselelerge mán berińiz. О́ıtkeni, alyp-satarlyqpen shuǵyldanatyn fırmalardyń ónimderi árdaıym sapaly bola bermeıdi. Tabys tabý úshin olar arzanyna júgiredi de, ony jedeldetip ótkizip jiberýge tyrysady. Sondyqtan, birinshi kezekte tuqymdardyń qorapshasyna nazar aýdarǵanyńyz jón. Sebebi, kóptegen satýshylar tuqymdy móshektep satyp alyp, sosyn baryp ony qoldan kishkentaı qaltalarǵa salyp, bazarlar men adam kóp júretin túrli oryndarda sata beredi.
Sonymen, siz tuqymdardyń tizimin jasap aldyńyz. Sodan keıin parnık salyp, jer ýchaskesin daıyndap, kásipti bastaı berińiz. Tuqym otyrǵyzyp, oǵan kútim jasańyz. Bul jónindegi keńesti baqsha egýge arnalǵan kez kelgen jýrnal men kitaptan ala alasyz.
Tuqym ósirý tehnologııalary: Baqsha ósimdikterinen tuqym ósirýdiń birneshe ádisterine toqtala keteıik.
Máselen, shalǵam tuqymyn birinshi jyly otyrǵyzyp-aq alýǵa bolady. Jetilgen óskindi tańdap, topyraq deńgeıine deıin japyraqtaryn kesińiz, ósetin joǵarǵy jaǵyn qaldyryńyz. Sonymen qatar, tamyryn jartysyna deıin jonyńyz. О́simdikti jańa, jaqsy ósetin topyraqqa otyrǵyzyńyz. Kóp kúttirmeı, otyrǵyzǵan jylyńyzdyń ózinde-aq onyń gúlderi men tuqymy paıda bolady.
Sábiz, qyzylsha, petrýshka, seldereı, pasternak pen shalǵam tuqymdaryn kúzdiń sońynda jınap, jertólege qoıady nemese jerdiń jarty metr tereńdiginde ornalastyrylǵan qorapqa salyp, saqtaýǵa bolady. Kóktemde qunarly topyraqqa seýip, ónim alýǵa kirisedi. Gúlderi shyqqan kezde sabaqtary synyp qalmas úshin baılap qoıý kerek.
Al oramjapyraqtyń tuqymdary ekinshi jyly shyǵady. Ol úshin oramjapyraqty jertólede kóktemge deıin saqtańyz. Eger ol buzyla bastasa, ony ýaqytsha topyraqqa otyrǵyzyńyz, sosyn baryp baqshaǵa qaıta otyrǵyzasyz.
Jýa men sarymsaqty (chesnokty) da tuqymdaryn otyrǵyzý arqyly kóbeıtýge bolady. Jaz aılarynda tuqymnan jýa dánin ósirip, odan jýanyń ózin ósirýge bolady. Qysqa qaraı, alǵashqy úsikten keıin, sarymsaqtyń tuqymyn otyrǵyzyńyz. Birinshi jaz ishinde birtisti sarymsaq ósip shyǵady, ony taǵy qysqa qaraı otyrǵyzsańyz, tisteri kóp sarymsaq alasyz.
Tuqym arqyly asqabaq pen baqsha daqyldarynyń qajetti sortyn alý úshin jasandy býdandastyrý ádisin paıdalaný kerek. Asqabaq, kádi, qııarlardyń iri, áli ashylmaǵan analyq gúlderi (ol tuqymymen bolady) men atalyq gúlderin alyńyz. Ár gúldi dákemen baılap qoıyńyz, buny keshki ýaqytta isteý kerek. Tańerteńgi 11-ge deıin olardy sheshińiz de atalyq gúlder men analyqtardy bir-birine jaqyndatý arqyly býdandastyryńyz. Býdandasqan analyq gúldi qaıta baılap qoıyńyz. Tuqym úlkeıip, óse bastaǵanda marlini sheshińiz de, ony ashyq tústi lentamen belgilep qoıyńyz.
Qııardyń tuqymyn ábden jetilip sarǵaıǵan túrinen tańdańyz. Qııardy ekige bólip, tuqymdy qııardyń ishindegi jumsaq massasymen birge alyńyz, birneshe kún ashytyńyz, sodan soń jýyp, keptirińiz. Al asqabaq daqyldarynyń tuqymyn birden jýyp, keptire berýge bolady.
Qyzanaq tuqymyn da ábden piskennen keıin ishki jumsaq massasymen birge alyńyz. Olardy bir aptadaı ashytyńyz, sodan keıin jaqsylap jýyp, keptirińiz.
Burshaq daqyldarynyń tuqymyn jaqsy jetilgen, sarǵaıǵan sabaqtarynan alyńyz. Olardy ashyp, tuqymyn ábden keptirińiz.
Tuqymdardy saqtaý joldary: Tuqymdardy qarańǵy, salqyn jáne qurǵaq jerde matadan nemese qaǵazdan jasalǵan qapshyqtarǵa saqtańyz. Barlyǵynyń syrtyna attary men jınalǵan merzimin jazyp qoıyńyz.
Tuqymdardy jınap alǵannan keıin sizdiń jumysyńyzdyń kelesi satysy bastalady. Ár daqylǵa óz qaltashasyn jasatyńyz. Syrtyna tuqym ataýyn, jalpy sıpaty men sýretin ornalastyryńyz. Ádette bir A4 formatyndaǵy paraqtan eki qaltasha jasaýǵa bolady. Paraq pishinin keltirip alyńyz (polıgrafııamen aınalysatyndarǵa jasatýǵa bolady), sodan soń shyǵaryp, kóbeıtińiz (prınter, kseroks, rızograf, ofset). Qaltashalarǵa belgili bir mólsherde tuqym salyp, steplermen ózińizdiń jeke vızıtkańyzdy qystyryńyz (ol satyp alýshynyń daqyldy ósirýge qatysty sizden keńes suraýy úshin qajet, satyp alýshylar osy arqyly tuqym satyp alý, t.b. máseleler boıynsha sizge habarlasa alatyn bolady, sonymen qatar, eger siz baılanys telefonyńyzdy kórsetseńiz, bul sizge degen senimdi arttyryp, satyp alýshylar aldyndaǵy bedelińizdi kóteredi).
Eger sizdiń qaltashalar jasatýǵa aqshańyz bolmasa nemese siz bul bıznesti jańadan bastap jatsańyz, tuqymdarǵa arnalǵan qaltashalardy qarapaıym aq qaǵazdan (keńselik bolǵany durys) jasaýǵa bolady. Al oǵan jazylatyn barlyq qosymsha aqparatty aldymen jeke qaǵazǵa terip, ony qıyp alyp, qaltashaǵa japsyrý arqyly nemese basqa joldar men tásilder arqyly engizýge bolady. Kóp jaǵdaıda bul másele sizdiń jeke shyǵarmashylyq qabiletińiz ben fantazııańyzǵa baılanysty. Mundaǵy basty maqsat, tuqym salynǵan qaltashanyń ádemi de yńǵaıly kórinýi ekendigin esten shyǵarmańyz.
Barlyǵy daıyn bolǵannan keıin, ónimińizdi bazarǵa shyǵarýyńyzǵa bolady nemese ony ótkizýdiń ózińizge qolaıly basqa da joldaryn qarastyryńyz.
Tuqym ósirýge jumsalatyn shyǵyndar: Bıznestiń maýsymdy sıpatyn eskere otyryp, shyǵystar men tabystardy bir aıǵa emes, jyl boıyna esepteý kerek. Durys uıymdastyrylǵan jaǵdaıda alǵashqy kezderi tuqym alýǵa kóp qarjy jumsamaýǵa da bolady.
Tuqym ósirýden túsetin kirister: Bıznes durys uıymdastyrylǵan jaǵdaıda jyldyń eki aıynyń ózinde-aq (naýryz ben sáýir) siz qomaqty tabysqa kenele alasyz.
Jalpy, ınternet shyrmaýyǵy arqyly da osy taqyryp boıynsha kóptegen materıaldarmen tanysa alasyz. Olarda ár ónimnen qansha paıda alýǵa bolatyndyǵy jazylǵan. Ol úshin www.google.kz, www.rambler.ru sekildi izdeý saıttaryna kirip, júıelerde «tuqym ósirý» jáne taǵy da basqa osy mándes kilt sózderdi terińiz. Sonda sizdiń aldyńyzdan kóptegen aqparattar ashylatyn bolady
Ázirlegen
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
