El múddesin qorǵaý – qasıetti borysh

Adam kapıtalyn damytý

Joldaýda bilim berýdiń jańa túrin damytý, kásibı quzyrettilikti qalyp­tastyrý máselesine erekshe mán be­ril­gen. Qarýly Kúshterde bul másele ár­qa­shan­da bi­rinshi kezekte turady, óıtkeni jabdyq pen tehnıka qansha jerden je­til­dirilgen bol­sa da kásibı mamansyz olar hı­mııa­lyq elementter men mıkroshe­ma­lar jıyntyǵy bolyp qala beredi.

Memlekettiń qarjylyq múmkindigin eskere otyryp, armııa qurylymyna jáne ja­ýyngerlik daıarlyq júıesine ana­ǵur­lym qajetti jáne qazirgi zaman­da­ǵy qa­rýly janjal barysynda qol­da­ny­la­tyn komponentter engizilýde.

Áskerı qyzmetshiler zaman talabyna saı kez kelgen jaǵdaıda qarýmen, qarýsyz da qarsy kelgen qarsylasqa tótep berýge daıyn bolýǵa tıis. Júrgizilgen taldaýǵa sú­ıe­netin bolsaq, búgingi kúni jaqyn urysty júrgizý kezinde jaýyngerdiń der­bes daǵdylary damyǵan bolýy qajet. Armııalyq qoıan-qoltyq urys jáne atys qarýyn qoldaný tásilderin úılestirý kezinde jan-jaqty zeıin qoıý, den qoıý jyldamdyǵy, baqylaý jáne keńistikke be­ıimdele bilý daǵdylary shyńdala tú­se­di.

Sondyqtan bıyl alǵash ret jaýyn­ger­lik daıarlyq prosesine armııa­lyq taktıkalyq oq atý engizilgen bolatyn. Qa­zir áskerı qyzmetshiler ártúrli jaǵ­daıda, ártúrli qarýdan otyrǵan, jatqan qal­pynda, júrip kele jatyp, búr­ke­me­den, oıyqtardan, qoldy aýysty­ryp, qoz­ǵalyp kele jatyp qarýdy qaı­ta oq­taýmen oq atýdy úırenýde. Jat­tyq­tyrýlar qarýsyz shabýyldaý jáne qor­ǵa­ný úshin armııalyq qoıan-qoltyq urys ke­shenin qamtıdy.

Qazirgi ýaqytta sporttyń bul túri­niń tanymaldyǵy artýda. Qarýly Kúsh­termen qatar basqa da áleýetti qu­ry­lym­dar ókilderiniń qatysýymen jarystar men chempıonattar ótkiziledi. Búgin kóptegen bala men jasóspirim sporttyq klýbtar men seksııalarda osy sport túrimen aınalysyp júr, bul árıne áske­rı qyzmetke degen qyzyǵýshylyqty art­tyrady.

Bıylǵy jyldan bastap oqý-jat­ty­­ǵýlar men jattyqtyrýlar alǵash ret qazirgi zamanǵy kúshter men qural­dar bolyp tabylatyn ushqyshsyz ushý apparattarynyń, artıllerııa top­ta­rynyń, maıdan jáne armııalyq avıa­sııa­­nyń, zamanaýı barlaý men basqarý qu­raldarynyń ózara is-qımyly kezinde biryńǵaı keshendi strategııalyq mindet tú­rinde ótkiziledi.

Áskerı qyzmetshilerdiń synı oı-órisin damytý, ıntellektýaldyq deń­ge­ıin arttyrý jáne qalyptan tys jaǵ­daılarda áreket ete alýy úshin bıylǵy jyly áskerde jańa oqytý túri en­gi­zildi. Bul – ártúrli taqyryptar bo­ıynsha shamamen 50-ge jýyq oqytý modýli. Olarǵa naqty ómirden alynǵan my­saldarda áskerı qyzmetshiler áreket etýi­niń sebep-saldarlyq baılanysy men du­rystyǵyn baǵalaý kózdelgen kórneki qural túrindegi ahýaldyq keıster qosa be­riledi.

Arnaıy operasııalar kúshterin (AOK) kezeń-kezeńimen ári josparly da­my­týǵa erekshe mán beriledi. Kelesi jy­ly AOK-ty basqarýdy úılestirý mo­de­linen operasııalyq modeline kóshirý jos­parlanyp otyr. Bul úshin olardyń quramynda arnaıy bólimder men beıindi daıar­lyq ortalyqtary qurylady. So­ny­men, AOK-ty damytý josparly da kezeń-kezeńimen júzege asyrylatyn bo­la­dy.

Koronavırýstyq pandemııaǵa jáne ás­kerı qyzmetshilerdiń tótenshe jaǵ­daı­dy qamtamasyz etý sharala­ryna tar­­tylǵanyna qaramastan, armııa­nyń ja­­ýyngerlik ázirligin talap etil­gen deń­­geıde ustaýdyń barlyq min­det­teri tolyq aýqymda oryndaldy. Jaýyn­ger­lik mashyqtandyrý bir sekýndqa da toq­ta­­tylǵan emes.

О́tken oqý jylynda Qarýly Kúsh­ter­de 60 myńnan astam maman ártúr­li daıarlyq deńgeıinen ótti. 200-den astam oqý-jattyǵý, jaýyngerlik mashı­na­lar men avtomobıl tehnıkasyn júr­gizýden 16 myń sabaq, 20 myń jaýyn­ger­lik oq atý ótkizildi. Sabaqtar ýaqyt mezgiline qa­ramaı, kúndiz de, túnde de uıym­das­ty­ryldy.

Áskerı qyzmetshilerdiń densaýlyq jaǵdaıyn saqtaý úshin Qarýly Kúshter jeke quramynyń birshama bóligi úı jaǵ­daıynda jumys isteýge aýys­ty­ryl­dy, árıne bul jaǵdaıda da áskerı qyz­met­shi­ler ýaqytty bosqa ótkizbedi. Olar úshin úıde oryndaýǵa arnalǵan arnaıy ma­man­dyqtardy oqytý baǵdarlamalary jáne dene shynyqtyrý jattyǵýlary ke­she­ni ázirlendi.

Karantındik sharalar birshama jeńil­de­tilgen kezeńde iri aýqymdy, onyń ishin­de TMD-ǵa qatysýshy memleketter deń­ge­ıinde is-sharalar ótkizildi.

Armııa halyq basyna kún týǵan zamanda, ıaǵnı tótenshe jaǵdaı, tabıǵı zilzala bolsyn eshqashan shette qalmaı, ishki ister, densaýlyq saqtaý organdaryna jáne jergilikti atqarýshy organdarǵa barynsha kómek kórsetýge tyrysady.

COVID-19 pandemııasyna baılanys­­ty tótenshe jaǵdaı (TJ) rejimi engi­zil­gen kezdegi is-sharalarǵa 13 myń áskerı qyzmetshi tartyldy. Osylaısha, osy is-sharaǵa tartylǵan áskerı qyzmetshiler sany men Qazaqstan halqy sanynyń araqatynasyn alatyn bolsaq, Qazaqstan álemde birinshi orynda tur.

Radıasııalyq, hımııalyq jáne bıo­lo­gııalyq qorǵaý áskerleri bólim­she­­leri TJ engizilgen alǵashqy kúnnen bas­tap, elimizdiń 29 eldi mekeninde dezın­feksııalaýdy júrgizdi.

Áskerı ushqyshtar tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan sátten bastap, 90 tonnadan astam júkti tasymaldap, Túrkııa, Kıpr, Belarýs, Saýd Arabııasy, Qytaı, Tájikstan, Qyrǵyzstan jáne Reseı Fede­rasııasy sııaqty basqa da elderden eva­kýasııalanǵan 3000-nan astam jeke qu­ram men azamattardy elge jetkizdi.

Áskerı medısına qyzmeti de otandas­ta­rymyzǵa barynsha qoldaý kórsetýde.

Tarazda dalalyq gospıtal, Aqtóbede medısınalyq keshen, áskerı lazaretterde eki mobıldi bólimshe jáne 23 dáriger-meıirgerlik brıgada quryldy. Bul bólimsheler adamdarǵa kómek kórsetý úshin elimizdiń kez kelgen óńirine jedel barýǵa daıyn.

Nur-Sultan jáne Almaty qa­la­la­­ryn­da bıýdjet qarajatyn jum­sa­maı eki PTR-zerthanasy iske qosyldy. IFT-dıagnostıkalaýdyń eki mobıldi zerthanasyn jetkizý josparlanýda. Bunyń barlyǵy ınfeksııa juqtyrǵan adam­dar esebiniń naqty bolýyn arttyrýǵa jáne sapaly vaksınasııalaý úshin qajetti antı­denelerdiń bolýyna test júrgizýge múm­kindik beredi.

Prezıdent Joldaýynda jaqyn ýa­qyt­­ta bıýdjetti naqtylaý kezin­de ekinshi jar­tyjyldyqta ­medısına qyz­met­ker­le­rine yntalandyrý ústemea­qy­laryn tóleýge 150 mıllıard teńge bólýge tap­syrma qoıyldy. Ol bul ju­mys­­tyń júıe­li túrde júrgizilýi tıis eke­nin atap ótti.

Mınıstrlik Qarýly Kúshterde medı­sı­nalyq qamtamasyz etýdi jetildirýdiń jú­ıeli sharalar spektrin keńeıtý boıynsha turaqty jumys júrgizýde. Medısına ma­mandaryna ústemeaqy tólenýde, ás­ke­rı dárigerlerdi áskerı qyzmetke daıar­­laý jáne shaqyrý josparlandy, olar­dyń rezıdentýralarda jáne ınterna­tý­ralarda, onyń ishinde shetel oqý oryn­darynda biliktiligin arttyrý úshin bar­lyq jaǵdaı jasalǵan.

Jańa áleýmettik saıasat paradıgmasy

Memleket basshysy Joldaýynda Qazaqstanda memleket jaýapkershiliginiń aıqyndalmaýyna jáne azamattardyń óz quqyqtaryn jete túsinbeýine jol bermeı, jańa áleýmettik saıasat paradıgmasyn ázirleý qajettigin atap ótti. Qarýly Kúshterde áskerı qyzmetshilerge tıesili jab­dyqtalym, azyq-túlik, tamaqtaný, jolaqysy, zattaı jáne medısınalyq qamtamasyz etilý normalaryn tolyq ári sapaly jetkizýdi qosa alǵanda, olardyń turǵyn úı-turmystyq jaǵdaıyn jaqsartý boıynsha jumystar jalǵastyrylýda. Bul másele qorǵanys qabiletin tıisti deńgeıde ustaýmen qatar áskerı qyzmet bedelin arttyrý jáne armııaǵa barynsha bilikti mamandardy tartý úshin óte mańyzdy. Áskerı qyzmetshiler men olardyń otbasy múshelerin áleýmettik qamtamasyz etý júıesi áskerı qyzmet ótkerýdiń barlyq jaǵdaıy men ereksheligin qamtıdy.

Bıyl áskerı qyzmetshilerdi áleý­met­tik qamsyzdandyrýǵa Qorǵanys mınıs­trli­giniń jalpy jyldyq bıýdjetinen 67 pa­ıyz bólindi.

Ákimshilik reforma týraly Prezıdent Jarlyǵy negizinde jáne júrgizilgen fýnk­sıonaldyq taldaý nátıjesinde bas­qarý organdaryna emes, áskerlerge toqsan saıyn syıaqy berý tájirıbesi alǵash ret qoldanyldy. Bul rette syıaqy mól­sheri árbir áskerı qyzmetshiniń qyz­met etý nátıjesine oraı saralanady.

Ishki rezerv esebinen anaǵurlym tapshy mamandyq ıeleri – jaýyngerlik jáne aýyr-júk mashınasynyń júrgizýshileri, atys qarýy men oq-dáriler qoımalarynyń jáne saqtaý oryndarynyń bastyqtary bolyp qyzmet ótkeretin 4 myń áskerı qy­z­­metshiniń tarıftik razrıadtary ul­ǵaı­tyldy.

Áskerı qyzmetshiler tegin medı­sı­na­lyq qamtamasyz etiledi. 2019 jyly áskerı gospıtaldarda, lazaretter men em­ha­nalarda 21 148 naýqas emdeldi. So­ny­­men qatar jyl saıyn 1 000-nan astam áskerı qyzmetshi men Qorǵanys mınıs­trliginiń zeınetkeri sanatorııalyq-kýrort­tyq em alady. Bıyldan bastap olar klımattyq-geografııalyq aımaqty eske­re otyryp, birneshe sanatorıı ara­syn­da tańdaý jasaýǵa múmkindik aldy. Áleý­met­tik paketke kúndelikti, dalalyq, saltanatty, arnaıy kıim nysany jáne kıim-keshek zattary da kiredi. Orta eseppen bir ofıserdiń nemese kelisimshart boıynsha áskerı qyzmetshiniń kıim-keshegi 377 myń teńgeni quraıdy.

Jeke quram basqa jergilikti jerge jańa qyzmet ornyna aýysqan, áskerı oqý oryndaryna oqýǵa jiberilgen, sta­sıo­­narlyq emdelýge barǵan jaǵ­daı­lar­da jáne keri oralý úshin jolaqymen qam­ta­ma­­syz etiledi. Memleket basshysynyń bas­­tamasymen kelesi jyldan bastap ále­­ýetti qurylymdar úshin azyq-túlikke qar­jy bólý mólsheri ulǵaıtylady, son­daı-aq kelesi 3 jyl ishinde áskerı qyz­met­shilerdiń qarjy tólemderi orta eseppen 30 paıyzǵa arttyrylady.

Bıýdjet qarajatyn jumsaý tıimdiligi

Bıýdjettik tártipti saqtaý árqashan Qorǵanys mınıstrligi qyzmetiniń basym min­deti bolǵan jáne solaı bolyp qalady. Bıyldan bastap aı saıyn kórsetkishterdi oryndaýǵa taldaý júrgizip, problemalar men kemshilikterdi kórsetýmen jos­par­lanǵan bıýdjettik baǵdarlamalar ındıkatorlarynyń oryndalýyna monıtorıngteý júrgiziledi. Árbir kórsetkishke qorǵanys mınıstriniń orynbasarlary men qurylymdyq bólimsheler bastyqtary qatarynan jaýapty adamdar bekitilgen.

Qalyptasqan ekonomıkalyq ahýaldy eskere otyryp, Qorǵanys mınıstrligi balamaly qarjylandyrý kózderin iz­des­tirýde, memleket-jekemenshik serik­testik tetigin pysyqtaýda, Qarýly Kúsh­ter qurylymyn ońtaılandyrý esebinen únem­deýge qol jetkizýde.

Memlekettik satyp alý kezinde ana­ǵur­­lym aıqyndyq pen ashyqtyqty qam­ta­masyz etý, sondaı-aq zańnamany múl­tik­siz oryndaý jáne konkýrstyq rásim­der­di jetildirý esebinen qorǵanys ve­dom­­stvosy 9 mıllıardtan astam teń­gen­i únemdeýge qol jetkizdi. Olar Qarý­ly Kúshterdi damytýdyń basym baǵyt­ta­ryna bólindi.

Qarýly Kúshter qurylysy men damý tujyrymdamasyn ázirleý kezin­de bıýdjet qarajatyn únemdeý maq­sa­tynda uıymdyq-shtattyq qury­ly­mdy, áskerı bólimder sanyn jáne ás­kerı ın­fra­qu­ry­lym obektilerin ońtaı­lan­dy­rýǵa, oq-dáriler men áskerı tehnıkany utymdy paıdalanýǵa erekshe nazar aýda­ryldy.

Áskerlerge jańa qarý-jaraq kelip túsýde. Osy jyly 370-ten astam birlik áskerı tehnıka satyp alyndy, 200-den astam birlik kúrdeli jóndeýden ótip jań­ǵyr­tyldy. Qazirgi zamanǵy áýe sha­býy­­lyna qarsy qorǵanys quraldaryna jáne ush­qyshsyz ushý apparattaryna erekshe nazar aýdarylýda.

Bıyl Qazaqstannyń Qarýly Kúsh­te­ri­ne alǵash ret «Býk» zenıttik-zymyran keshenderi satyp alyndy. Odan basqa, elimizdiń áýe keńistigin baqylaýdy tómen bıiktikte ushatyn nysanalardy anyq­taı­tyn «Rosa» radıolokasııalyq stansalary jáne otandyq óndirilgen «Nur» RLS júzege asyrady.

Áskerlerge Sý-30SM ushaqtary, Mı-35 tikushaqtary, barlaý ushqyshsyz ushý ap­parattary da satyp alyndy. Artıl­lerııa­lyq barlaýdy damytý jónindegi sharalar sheńberinde qarýlanýǵa jyl­jy­­ma­ly nysandardy barlaý jáne ba­ta­­reıaǵa qar­sy kúres «Platforma» radıo­lo­ka­sııa­lyq stansasy qabyldandy.

Elektrondyq kórsetiletin qyzmetterdi damytý

Prezıdent jyl saıynǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda sıfrlandyrýdy bar­lyq reformalardyń bazalyq elementi dep atap kórsetti. Memleket basshysy: «Sıfr­landyrý – bul sánge aınal­ǵan úr­dis­ke ilesý emes, ulttyń báse­ke­ge qabi­let­tiligin arttyrýdyń negizgi qu­ra­ly», dep atap ótti.

Qasym-Jomart Toqaev: «Halyqqa elekt­rondy servısterdi qoldanýdy yń­ǵaı­­­ly etý úshin memlekettik qyzmet kór­setý isinde de, bızneste de bıomet­rııany keńinen paıdalanǵan jón. «Derektermen» ju­mys isteýdi jańa deńgeıge kóterý kerek. Málimetter bazasynyń biryńǵaı jú­ıesimen qamtamasyz etý jáne ony ári qaraı damytý – Úkimettiń basty min­de­ti­niń biri», degen edi.

О́tken jyly azamattardyń ómir súrý sapasy men ál-aýqatyn arttyrý sheń­be­rinde Qorǵanys mınıstrligi halyq­qa kór­setiletin 14 memlekettik qyz­met­tiń ishi­nen 13-in elektrondyq for­matqa kó­shir­di, bul baǵyttaǵy jumys jal­ǵas­ty­rylýda. Alǵash ret Qorǵanys mı­nıs­­triniń sıfr­lan­dyrý jáne avtomattan­dy­­rý jónindegi orynbasary laýazymy en­gizildi.

Jýyrda ótken apparattyq keńeste men avtomattandyrylǵan basqarý júıesin (ABJ) qoldaný aıasyn keńeıtýdi tapsyrdym. ABJ-ǵa elektrondyq qujat aınalymy, sonymen qatar áskerler qyzmeti úshin qajetti málimetterdi sıfrlyq esepke alý da kiredi. Áskerı basqarý organdarynda arnaıy bólimsheler qurylǵan, al áskerı bólimderde laýazymdar engizilgen. Olardyń mindetterine ABJ jumysyn uıymdastyrý kiredi.

Jalpy Qarýly Kúshterde ártúrli maqsattaǵy 16 aqparattyq júıe engizilgen. Olardyń 11-i ónerkásiptik paıdalanýǵa qa­byldandy. Basqarý prosesin avto­mat­tan­dyrý jaýyngerlik mindetti alǵan­nan bastap onyń oryndalýyn taldaý­dy aıaqtaǵanǵa deıin basqarýshylyq qyz­met sıklyn qysqartýǵa baǵyttalǵan. Sıfr­lyq tehnologııany engizý kúshter men quraldardy az jumsaýmen áskerlerdiń múmkindigin utymdy paıdalanýǵa yqpal etedi.

El Prezıdenti Joldaýda ná­tı­jege qol jetkizip jumys is­­teý qaǵıdatyn aıqyndap ber­di jáne de bul uran áskerı qyz­met­ke, qasıetti borysh – Otan­dy qor­ǵaý isine qatysy bar bar­lyq adam­dar­dyń kúndelikti qyz­me­tin­de aı­qyndaýshy faktor bolyp taby­­lady.

Nurlan ERMEKBAEV,

Qorǵanys mınıstri, general-leıtenant