О́zin ózi jasaǵan adam

Alǵysóz ornyna

Búginde seksenniń seńgirine shyǵyp otyrǵan Farıt Galımov óziniń al­ǵashqy eńbek jolyn Petropavl qu­rylys materıaldary zaýytynda be­tonshy bolyp bastaǵan edi. Qazir, árı­ne, 19 jastaǵy jigittiń zııany kóp qa­ýipti óndiriste jumys istegende ne oılap, neni armandaǵanyn bilý qıyn bolar. Sol kezdegi ádebıet pen bas­pasózde basylatyn qarapaıym jumys adamynyń aýyrtpashylyqtan tura­tyn esil eńbegi qanshalyqty qıyn bolsa, sonshalyqty onyń kóp nársege qol jetkizýdi armandaıtyny tabıǵı qubylys edi. Solaı bolýy zańdy da.

1968 jyly ýnıversıtetti «О́ner­kásiptik jáne azamattyq qurylys ın­jeneri» mamandyǵy boıynsha bitirip, dıplomyn alyp, jumysqa kirisip ketken ustazymmen keıinirek tanystym. Eńbek jolyn qarapaıym jumystan bastaǵan ol óziniń eńbekqorlyǵy­nyń arqasynda kez kelgen qurylys alańynyń «óz adamy» boldy. Ju­mysshylar men ınjenerlerdiń janyn jaqsy túsine bildi. Aıanbaı eńbek etip, ábden shyńdalǵan onyń jigeri basshylyq laýazymdarǵa jol ashty. Petropavl men Kókshetaýdyń qurylys tresterinde 30 jyl boıy ınjener bolyp, keıin basqarma bastyǵy laýazymyna deıin kóterildi. Sóıtip, «Kók­shetaý qurylys» trestiniń basshysy boldy. О́tken ǵasyrdyń 90-jyldarynda QazKSR Qurylys jónindegi mem­lekettik komıtetti basqardy. Odan keıin «Qazaqstanqurylys» kon­sernine basshylyq etti. Ári qaraı Qurylys, turǵyn úı jáne aýmaqtarda qurylys salý mınıstriniń birinshi orynbasary, sol kezdegi Aqmola qa­lasy ákiminiń bi­rinshi orynbasary, Parlament Sena­ty­nyń depý­taty, «Qazaq­stan temir jo­ly» AQ Pre­zıden­tiniń keńesshisi bo­lyp eńbegin sińirdi.

Prezıdenttiń tapsyrmasy

Farıt Habıbrahmanulynyń eń bas­­ty qyzmeti – Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazar­baevtyń Ortalyq memlekettik organdardy Almatydan Aqmolaǵa kóshirý jó­nindegi tapsyrmasyn oryndaý boldy. Ol qonys aýdarý jónindegi memlekettik komıssııany 1996 jylǵy qarashadan bas­­tap basqardy.

Farıt Habıbrahmanulynyń aıtýyn­sha, astanany kóshirý jónindegi megajobany alǵash ret Nursultan Nazarbaev 1994 jyly Joǵarǵy Keńestiń otyrysynda baıandaǵan.

– Eki jyldan keıin elimizdiń bas qalasy jańa elordaǵa kóshti. Asta­nany ortalyqqa kóshirý týraly ıdeıa – Elbasy tarapynan oı eleginen ótip, ábden pisip-jetilgen dúnıe edi. Nu­r­­-
sultan Ábishuly Táýelsizdikti ja­rııa­laýdyń mańyzdylyǵyna jete mán berdi. Táýelsiz Qazaqstanda jańa as­tana bolýǵa tıis edi. Bul umytylmas saıası sát boldy: jańa el – jańa astana. Elge jańa astana tańdaýǵa sebep bolǵan sáttiń biri – sol kezdegi astana mártebesine ıe bolǵan Almaty qa­la­synyń ornalasqan jeri eldiń she­tinde bolýy edi. Ádette, barlyq astanalar eldiń ortalyǵynda ornalasady. So­dan baryp turǵyndardyń bir-birimen qa­rym-qatynas jasaýyna yńǵaıly logıstıka qurylady. Bul tusta ekono­mıka da jeńiske jet­ti deýge bolady: Qaraǵandy, Qos­tanaı, Petropavl, Pav­lodar, О́s­kemen – bar­lyǵy Asta­naǵa jaqyn orna­lasady, demek, bas qala aýyl sharýa­shylyǵy men óner­kásiptik aımaqtyń ortalyǵynda bolady, – dep eske alady mereıtoı ıesi.

Astanany kóshirý: júre úırendik

1994 jyl – astanany qalaı aýys­­tyrý kerektigin áli eshkim jete tú­sin­begen ýaqyt. Farıt Habıb­rah­man­ulynyń pikirinshe, memle­ket­tik organdardy kóshirý jónindegi mem­le­kettik komıs­sııanyń qurylýy – sátti sheshim boldy.

– Bizde tájirıbe de, aqsha da bol­ǵan joq. Aqshaǵa qatysty másele týyn­da­ǵanda, únsiz tynyshtyq ornaı­tyn. Sol kezder áli esińde bolar, – dep surap qoıa­dy mereıtoı ıesi sóz ara­synda. – Al bizge bir mezgilde myń­daǵan máseleni sheshýge týra keldi. Adamdar – qaǵaz, kirpish emes, tiri jan­dar. Sóıleıdi, oılaıdy, suraq qoıa­dy degendeı. Olardyń qoıǵan suraq­tary da oryndy edi. Qaıda tura­myz, áıelderge qalaı jumys taýyp beremiz, balalar qaıda oqıdy? – degen sııaqty. Almatydan qonys aýdaryp kelgenderdiń arasynda bul sheshimmen kelispegender de boldy. Kóshý máse­lesin aýyr qabyldady. Osy jerde uıym­dastyrýshylyq máselelermen bir­ge halyqtyń kóńil-kúıine qatysty psı­hologııalyq túıtkilderdi de sheshýge týra keldi.

Bolat arterııalar

2009 jyly F.Galımov «Qazaq­stan temir joly» AQ prezıdentiniń keńes­shisi bolyp taǵaıyndaldy. Sol qyz­mette 2018 jylǵa deıin eńbek etti. Ar­qalyq – Shubarkól, Jezqazǵan – Beıneý, Altynkól – Jetigen temir joldarynyń qurylysyna belsene aralasty.

– Arqalyq – Shubarkól men Jez­qazǵan – Beıneý temirjol jelilerin salýdy keńes zamanynda qolǵa alý kerek bolǵan edi. Sebebi respýblıkanyń ba­tysy men shyǵysyn tikeleı baılanys­tyratyn joldar bolǵan joq. Negizgi másele jobanyń qymbattyǵynda boldy. Onyń quny 4 mıllıard dollarǵa baǵalandy. Bul joldar qansha jerden qajet bolsa da, egemendigin jańa alǵan, qanaty qataımaǵan jas elde sheshim tabýǵa tıis odan da mańyzdy máseleler boldy. Sóıtip, ýaqyty jetkende Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev 2012 jyly qańtarda óziniń halyqqa arnaǵan kezekti Joldaýynda jańa temir joldardy salý qajettigin aıtyp, mańyzdylyǵyna toqtaldy. Osy Joldaý – iri temirjol jobalaryn iske asyrýǵa bastamashy boldy, – dep eske alady Farıt Habıbrahmanuly.

Tamasha ınjenerlik sheshimder

Osy maqalany daıyndaý barysyn­da Farıt Habıbrahmanulyn sıpattaıtyn taǵy bir sát esime tústi. Jetigennen Al­tynkólge deıin uzaq­tyǵy 300 shaqy­rymǵa sozylatyn jol ýchaskesinde Ile ózeni aǵyp jatyr. F.Galımovtiń bas­tamasymen qurylystyń eki sáýleli syz­basy usy­nyldy. Iаǵnı ózenniń eki ja­ǵa­la­ýy­nan jol salý kerek boldy. Biraq júk vagondaryn, manevrlik loko­motıvterdi ózenniń arǵy jaǵyna qalaı shyǵaramyz? Onda temir jol joq. Sol kezde Farıt Habıbrahmanuly komandamen birge jańa jospar qurdy: júk vagondary men manevrlik lokomotıv­ter korpýstar men dońǵalaq jup­taryna bólshektelip, traldarmen jol boıy­men ekinshi jaǵaǵa tasymaldandy. Ýaqyt­sha temir jol tóselip, vagondar men lokomotıvter jınalyp, temir jol qurylysy bastaldy da ketti. Ideıa boıynsha ózenge uzyndyǵy bir shaqy­rymdyq kópir salynǵanǵa deıin jáne onyń qurylysyn kútpeý úshin ózenniń arǵy jaǵynda jol salyný kerek boldy. Bul tamasha ınjenerlik sheshim eki jyldyń ishinde temir jol salýǵa ketetin ýaqytty únemdeýge múmkindik berdi.

Osy magıstraldardyń qurylysy júrgen aýmaq – shóleıtti jerler edi. Aımaqta, eldi mekenderde sý joq kez. Biraq О́zen stansasynan (Jańaózen qalasy) Túrkimenstanǵa deıin temirjol salý kezinde qurylysshylardy odan da kúrdeli jaǵdaılar kútip turdy.

– Biz óte qıyn jaǵdaıda jumys iste­dik. Jazda +60 gradýs ystyq. Un ispetti usaq shań, tipti jabyq terezeler arqyly mashına ishine kirip dem alýdyń ózi qıynǵa soqty. Josparlaý tańǵy 6-da bastalady. О́ıtkeni saǵat 9-da aýa temperatýrasy 40 gradýsqa deıin kóteriledi. Al tańǵy 6-da temperatýra 30 gradýsty kórsetedi. Kún raıynyń osy bir qubylysy bizdi túnde jumys isteýge májbúr etti. О́ıtkeni kúndiz 60 gradýs ystyqta jumys isteý múmkin bolmady, – dep eske alady F.Galımov.

Farıt Galımov bul jobalardan jıǵan tájirıbesin keıin «Nurly jol» vokzaly men «Nursultan Nazarbaev» áýejaıynyń halyqaralyq termınalyn turǵyzǵan kezde jáne EKSPO-ǵa daıyndyq barysynda qoldana bildi.

Sońǵy sózdiń ornyna

Birneshe kúnnen keıin Qazaqstan halqy Táýelsizdik kúnin atap ótedi. Farıt Habıbrahmanulynyń jemisti eńbeginiń de osy aıtýly oqıǵada óz úlesi bar. Biz, onyń shákirtteri bir mereıtoımen shektelmeı, aldaǵy ýaqyttarda óz estelikterimizdi aıtyp eske alý úshin myqty densaýlyq, qajymas qaırat jáne múmkindiginshe uzaq jyldar boıy saptan tabyla bilsek dep tileımiz.

Roman SKLIаR,

Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary