Kýrsant ólimine kim kináli?

Aı men kúnniń amanynda botasynan aıyrylyp bozdap qalǵan  ana kóńilindegi alaı-dúleı sezimdi aıtýdyń ózi qıyn. Almatyǵa bilim qýyp, arman arqalap attanǵan  ulymyzdy Oralǵa tabytpen oralsyn dep jibergen joq edik dep dal.  Qaıǵyly oqıǵa oryn alǵanǵa deıin ulynyń aqsha suraýy jıilep ketkenin aıtqan ol, oqýǵa kerek boldy degen jeleýmen jyldam qaryz júıesi bo­ıynsha nesıe alǵanyn da alǵa tartty.  Tipti jantúrshiktirer sýyq habar kelerden  bir kún buryn Salamat  aǵasyna WhatsApp jelisi arqyly hat jazyp: «Saǵat 17:00-ge deıin úsh júz myń teńge taýyp bermeseńder meni kórmeısińder» degen sarynda  habarlama joldaǵan.  Aýyldyq jerde ınternet baılanysy nashar bolǵandyqtan, baýyry bul habarlamany keshke jaqyn bir-aq oqypty.  Ol 16:31-de «Men kettim» dep sońǵy ret hat jazǵan. Kýrsanttyń denesi 13 jeltoqsan kúni Akademııa ashanasynyń qosalqy bólmesinen tabylǵan. Oqıǵa ornyna jetken jedel-járdem qyzmeti ony qutqara alǵan joq.

16 jeltoqsanda Batys Qazaqstan oblysy, Aqjaıyq aýdanyndaǵy Shab­dar­jap aýylyna jerlengen Salamat О́tege­novtiń jumbaq ólimi «jabýly qazan jabýly kúıinde qalar» ma edi?.. Bekzat Imanǵalıevanyń jergilikti basylym arqyly jasaǵan málimdemesinen keıin  oqý oshaǵynyń sheńberinde qalǵan tosyn oqıǵa  aqparat keńistigine tarap, quzyrly oryndar qaıǵyly jaǵdaıdyń aq-qarasyn anyqtaýǵa  kirisip ketti.

Akademııadaǵylar bergen aqparatqa sáıkes oqıǵaǵa qatysty Almaty qala­synyń Polısııa departamenti sotqa deıingi tergeý bastaǵanyn, is Qylmystyq kodekstiń 105-babynyń  1-bóligi boıynsha (óz ózine qol jumsaýǵa ıtermeleý) tergelip jatqany aıtylǵan. Degenmen mekemedegiler «Tekseris barysynda akademııa qyzmetkerleri men kýrsanttary tarapynan zańsyz áreket anyqtalǵan joq» dep Akademııaǵa shań jýytpaǵan bolatyn.

Áleýmettik jelilerde atal­ǵan jaǵdaıǵa baılanysty qyzý pikirtalas týyndap, másele Ishki ister mınıstriniń nazaryna ilikkennen keıin oqý ornyna vedomstvonyń Kadr saıasa­ty jáne ózindik qaýipsizdik depar­ta­mentteriniń basshylyǵy men jaýapty qyzmetkerlerinen qu­ryl­ǵan arnaıy top jiberilip, birqatar laýazymdy tulǵa qyz­me­tinen shettetildi.

Ishki ister mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti taratqan málimetke sáıkes, ózine senip tap­syrylǵan bólimshede ju­mys­ty uıymdastyrýǵa tıisti baqylaý júrgizbegendikten Ishki ister mınıstriniń buıry­ǵy­men Akademııa bastyǵy O.H.Smaıylov atqaryp otyr­ǵan laýazymynan bosatyldy. Sondaı-aq onyń ıdeologııalyq tárbıe jáne kadr jumysyna jetekshilik etetin orynbasa­ryn da qyzmetinen bosatý usy­nyldy. Sonymen qatar Aka­demııa­nyń taǵy 16 jaýapty qyzmetkeri qatań tártiptik ja­ýap­kershilikke tartyldy, olar­dyń beseýi atqaryp otyr­ǵan laýazymdarynan bosatyldy.

 Birdi-ekili basshylardy jyly ornynan jylystatýmen má­sele sheshile me? Qoǵamda rezonans týdyryp, bir otbasyn qan qaqsatqan qaıǵyly jaǵdaıdyń kúni erteń qaı­talanbasyna kim kepil?! Jal­py, bolashaq ofıserlerdi áskerı ómirge baýlıtyn meke­melerdegi álimjettik, zorlyq-zombylyq áreketter búgin ǵana aıtylyp júrgen másele emes. Kýrsanttarǵa taǵylymdy tárbıe berip, tegeýrindi tózim men temirdeı tártipti talap etetin oqý ordalarynda tálim­gerlerdiń tatýlyǵy tý bıik­te turýǵa tıis emes pe? Bul keleń­siz jaǵdaı oryn alǵanda ǵana emes, únemi úzdiksiz baqy­laý­dy qajet etetin sharýa.

Atalǵan jaǵdaıdan keıin Akademııanyń oqý prosesine, tur­mystyq jaǵdaılaryna, moral­dyq-psıhologııalyq ah­ýa­­lyna, qarjy-sharýashylyq qyzmetine keshendi tekserý taǵaıyndaldy. Mınıstr Erlan Turǵymbaevtyń tapsyrmasy boıynsha osyndaı tekserýler 2021 jyldyń 1 toqsanynda IIM-niń barlyq oqý oryndarynda júrgizilmek.

«Sońǵy ýaqyttary tym kóp aqsha suraıtyn boldy. Bir joly shaǵyn qarjylyq uıymnan nesıe de alypty. Bil­gennen keıin biz ol nesıeni jaýyp, odan ne úshin aqsha alatynyn suradyq. Ol bizge: «Mama, men ǵana emes – bul «Jyldam nesıeden» barlyq balalar aqsha aldy», dep jaýap berdi. Ol aqyry aqshany ne úshin alǵanyn túsindirgen joq. «Apa, siz túsinbeısiz. Bul kazarmalyq júıede biz únemi bir nárse úshin tóleýge májbúr bolamyz» dedi. Dostaryna Akademııada oqyǵysy kelmeıtinin, Batys Qazaqstan memlekettik ýnı­ver­sıtetiniń fızıka-mate­ma­­tıka fakýltetine aýy­sý­ǵa tyrysqanyn ­aıtypty. «О́zi­niń de Akademııada oqýǵa qulshynysy joq ekenin baıqaǵanymmen, jaı ǵana bizge degen qımastyq se­zimi bolar dep oıladym», deı­di marqumnyń anasy Bekzat Imanǵalıeva.

Aqsha suraý faktileri jıi­lep ketken soń bir joly ol ulynan «Eger munshalyqty aqsha ne úshin qajet ekenin aıt­pa­sań, kýrs bastyǵyna telefon shalyp suraımyn» depti. Salamat bolsa anasyna: «Eger sen bul taqyrypty kóterseń, meni joq dep esepte» degen kórinedi. Bekzat Imanǵalıeva tilge tıek etkendeı, uly oqýǵa tús­keli mun­daı oqıǵanyń neshe atasy oryn alǵan. Biraq Sala­mat, úı-ishine kóńilindegi alańyn aqtaryp aıta almaǵan...

Psıholog Dına Hasenova, ókinishtisi jasóspirimder arasynda mundaı jaǵdaılardyń jıilep ketkenin, buǵan birden-bir sebep ata-ana ba­la­nyń talap-tilegine qulaq asyp syrlaspaǵany men oqý oryn­da­ryndaǵy psıholog maman­dardyń tárbıe­lený­­­shilermen jekeleı ju­mys istemeýinde dep sanaıdy. «Oń-solyn tanymaǵan bala tu­ıyqtalyp qalady. Bul qa­byr­­ǵanyń ar jaǵynda ómir joqtaı sezinedi. Eger, jaqyn­da­rynyń birine oıyndaǵysyn ashyq aıtsa, syrlassa mundaı jaǵdaıdyń aldyn alýǵa bolar edi. Sondyqtan árbir ata-ana balasymen dosyndaı syr­las­qa­ny jón» deıdi ol.

Ádilet oryndary máseleniń mán-jaıyn anyqtaı jatar. Biraq qazirdiń ózinde bul oqıǵa oqý ornyn sybaılas jemqorlyq jaılaǵan ba degen kúdik týdyrady. Al jemqorlyq jaılaǵan jerde ádildik te, tártip te bolmaıtyny belgili. Qa­laı bolǵanda da orta jolda ómiri úzilgen kýrsanttyń aǵa­syna telefon arqyly: «aqsha jibermeseń aıaǵymnan ne qo­lymnan aıy­­­­ry­lamyn» dep jazýy tegin emes. Ata Zańy­myzda aıshyqtap kórse­til­gendeı, memleket úshin aza­mat­tardyń amandyǵynan asqan baılyq joq. Ásirese ás­kerı oqý oryndaryndaǵy úlken kýrstardyń ózinen tó­men­­gi kýrstaǵylarǵa qoqan-loqy kórsetý jaǵdaılaryn ásh­­ke­relep, mundaı negizsiz júıe­ni túp-tamyrymen joıý jaıy qolǵa alynyp, tárbıe jumystary qatań qadaǵa­lan­sa ıgi. Sóz basynda aıtqa­ny­myz­daı, mundaı oqıǵa oryn ala qal­ǵan jaǵdaıda birdi-ekili basshy­lar­dy jumsaq ornynan jylystatýmen másele sheshilmesi anyq.