– Anatolıı Alekseevıch, Mılandaǵy opera óneri mektebi sizdiń esimińizben tikeleı baılanysty. Akademııalyq vokaldan ózińizden tálim alǵan qanshama shákirtterińiz Eýropanyń eń tanymal teatrlarynda óner kórsetip júr. Halyqaralyq deńgeıdegi tálimger ustaz retinde «Astana Opera» ártisteriniń oryndaýshylyq sheberligine qandaı baǵa bergen bolar edińiz?
– «Astana Opera» ártisteriniń maǵan tabıǵı taza daýystary unaıdy. О́mirlik tájirıbeme súıenip túıgen paıymym: Qazaqstanda jandy daýysta án salatyn sańlaqtar óte kóp. Jáne eń bastysy olar ıtalıan, fransýz, jalpy qandaı tildegi bolsyn shyǵarmalardy keremet oryndaıdy. «Mahabbat sýsyny» túpnusqa úlgisinde oryndalatyndyqtan, osy jaǵyna aıryqsha kóńil bólindi.
Al jalpy qazaq ulttyq opera óneri sańlaqtary týraly aıtatyn bolsaq, burynǵylardan KSRO Halyq ártisteri Bıbigúl Tólegenova, Ermek Serkebaev, Álibek Dinishev syndy ataqty ártisterdiń esimi qurmetpen atalady. Men olardyń tabıǵı taza únderine qaıran qalamyn. Mundaı sırek qubylystardy týdyrǵan ulttyq opera óneriniń sahnasy ózindik mektebi qalyptasqan orta dep oılaımyn. Sol sebepti «Astana Opera» teatry trýppasymen jumys isteýge qýana kelistim.
– Premera týraly aıtyp berseńiz.
– Gaetano Donısettıdiń «Mahabbat sýsyny» – 1832 jyly venesııalyq karnavalǵa arnap jazylǵan eki bólimdi opera-býffa, kompozıtor ony eki aptada jazyp bitirgen. Árıne, bul ǵalamat týyndy úshin tym qysqa merzim ekeni túsinikti, alaıda soǵan qaramastan, búginde álemdik deńgeıdegi búkil tanymal sahnalar klassıkalyq shyǵarmany opera óneriniń eń bıik shyńyna balaıdy. Tenorǵa arnalǵan álemge áıgili «Una furtiva lagrima» arııasymen janyńyzdy jadyratyp, kóńil kúıińizdi ǵajap áserge bóleıdi. Solısterdiń eki quramymen jumys júrgizdim, olardyń qatarynda jeńil lırıkalyq tenor Jan Tapın men Meıir Baınesh bar, sonymen qatar Saltanat Ahmetova, Aızada Qaponova, Alfııa Karımovamen jumys istedim. Osy rette birinshi quramda oryndaýshy, tamasha barıton, ár dybysqa aıryqsha uqyptylyqpen mán beretin ádemi de jumsaq daýys ıesi Talǵat Musabaevtyń esimin aıryqsha atap ótkim keledi. Sonymen birge jas ta bolsa óte izdenimpaz Erjan Saıpovpen jumys isteý arqyly da kóp nársege qanyqqandaı boldym. Evgenıı Chaınıkov eski sharapty mahabbat sýsyny retinde satqan alaıaq Dýlkamaranyń partııasyn ázirledi. Sondaı-aq tartymdy da kórkem minezdi Shyńǵys Rasylhannyń eshkimge uqsaı bermeıtin bólek daýsy qatty unady. Solıster óz rólderin túgeldeı meńgergen deýge tolyq negiz bar.
– Jalpy opera ánshilerine qandaı talap qoıylady?
– Opera óneri udaıy ter tógýdi, tynymsyz izdenisti talap etedi. Sondyqtan olar kóp ýaqytyn oqyp-úırenýge jumsaıdy. Osy talap eshqashan ózgergen emes.
– Ártistiń boıyndaǵy qandaı qasıetti aıryqsha bóle-jaryp aıtar edińiz?
– Bul bir aýyz sózdiń aýqymyna syımaıtyn úlken áńgime ǵoı. Degenmen de oıymdy qysqasha tujyrymdap jetkizýge tyrysyp kóreıin. Eń aldymen, árıne, óner ıesi úshin daýys, ún tazalyǵy, dıapazon keńdigi úlken ról atqarady. Ekinshiden, oqyp-úırený úshin adamǵa asqan shydamdylyq kerek, úshinshiden, tilge, onyń ishinde aǵylshyn tilinen góri naqty roman tobyndaǵy ıtalıan, fransýz, latyn tilderine erekshe beıimdilik qasıeti bolǵany abzal. Sodan keıin sahnada oınaý qabiletine aıryqsha mán beriledi, ıaǵnı sahnadan qoryqpaýǵa tıissiń.
– Al óner jolyna jańadan túsken jastarǵa qandaı keńes beresiz, opera óneriniń shynaıy tulǵasyna aınalýy úshin olar ne isteýi kerek?
– Taǵy da qaıtalap aıtamyn – oqý, oqý jáne oqý. Sosyn ejelden qalyptasqan qaǵıdadan bas tartýǵa bolmaıdy. Endeshe, kóp til úırenýden jalyqpaý kerek, jaqsy ustazǵa tap bolý – jarty jetistik degen sóz taǵy bar. Opera óneriniń negizi mýzykadan quralatyndyqtan, onymen de qatar jumys isteýge týra keledi. Mýzykany tyńdap qoıý jetkiliksiz, ony jan-tánińmen súıe bilýge tıissiń.
– Operalyq sıýjetterdi zamanaýı úlgige túsirip, basqa nusqada usyný ıdeıasyna qalaı qaraısyz?
– Ondaıǵa múlde qarsymyn. Sebebi ıtalııalyq nemese fransýz operasyn qoıatyn adam partıtýranyń ár jerinde «esik oń jaqta» nemese «aǵash ortada», «ǵıbadathana sol jaqta» ekenin kórsetetin kompozıtordyń eskertpeleri bolatynynan habardar bolýy tıis. Men sahnadaǵy ár zattyń ornalasqan ornyn aýystyrýǵa bolady dep esepteımin, al biraq qandaı jaǵdaıda da klassıkalyq ónerge klassıkalyq kózqaras saqtalyp qala berýi kerek degen ustanymnan aınymaımyn. Sebebi klassıkalyq óner turǵysynan alǵanda, kórermen mundaıǵa ázir emes. Operaǵa lázzat alýǵa kelgen adam kenet Djýzeppe Verdıdiń «Rıgoletto» operasynda gersog Mantýanskıı saraıynyń ornyna basseındi, al barda jeńil júristi áıelderdiń otyrǵanyn kóretin bolsa, onda ol týyndy bastapqy reńkinen tutastaı aıyrylyp qalmaı ma? Men mundaıǵa úzildi-kesildi qarsymyn. Opera – bul elıtalyq óner, sahnada bári ádemi, qısyndy bolýy qajet, eger bir nárse jańǵyrtylyp qaıtadan jasalǵan bolsa, onda barlyǵy óz mánin joıady. О́kinishtisi, Eýropada mundaı jaıt jıi oryn alyp jatady. Sondyqtan zamanaýı rejısserler mynany este saqtaǵany abzal: onsyz da ǵasyrlar boıy jasaı beretin jaýhar týyndyǵa qaıta óń berip, ózgertýge áýrelenip qajeti joq, odan da tikeleı rejıssýramen aınalasý basty talapqa aınalýǵa tıis.
– Áýeli S.M.Kırov atyndaǵy joǵary áskerı-teńiz ýchılıshesinde bilim alǵan ekensiz. Teńizdi operalyq ónerge aýystyrýyńyzǵa ne sebep boldy?
– Marqum ákem Alekseı Gýsev Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysqan, barlaýshy bolǵan. Maıdandaǵy marapattary áli kúnge saqtaýly. Men de bastapqyda barlyq jas jigitter sııaqty flotqa, kemege, jelkendi qaıyqqa, teńiz qaraqshylary týraly qyzyqty áńgimelerge, qarý-jaraqqa qatty qyzyqtym, sondyqtan áskerı-teńiz ýchılıshesine bardym, biraq birte-birte kóńilim mýzykaǵa aýa berdi. Ákem únemi roıalde oınaıtyn, al anam ǵajap koloratýralyq soprano daýsymen án aıtatyn edi, sondyqtan otbasymnyń mýzykadan habary boldy, biraq bul ispen men sııaqty kásibı turǵyda aınalysqan joq. О́nerge basy bútin kelýim kezdeısoqtyq emes, ata-anamnan daryǵan bolsa kerek.
Áńgimelesken
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
