Onyń maqsaty men mindeti, búgini men bolashaǵy qandaı?
Sońǵy jyldary elimizde paıda bolǵan Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi saladaǵy eleýli orny bar reformalardyń nátıjesin kórsetip otyr. Biz onyń negizgi erekshelikteri men artyqshylyqtary jaıynda aıtyp berýdi Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qarasty Medısınalyq qyzmetke aqy tóleý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Gúlim ASYLBEKOVADAN ótingen edik.
Onyń maqsaty men mindeti, búgini men bolashaǵy qandaı?
Sońǵy jyldary elimizde paıda bolǵan Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi saladaǵy eleýli orny bar reformalardyń nátıjesin kórsetip otyr. Biz onyń negizgi erekshelikteri men artyqshylyqtary jaıynda aıtyp berýdi Densaýlyq saqtaý mınıstrligine qarasty Medısınalyq qyzmetke aqy tóleý komıteti tóraǵasynyń orynbasary Gúlim ASYLBEKOVADAN ótingen edik.
– Gúlim Oshaqpaıqyzy, Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi sharttary jaǵdaıynda pasıentterdi aýrýhanaǵa jatqyzý qandaı qaǵıdattar boıynsha júzege asyrylady?
– Suraǵyńyzdy túsindim. Men buǵan qatysty túsindirmeni mynadan bastaǵym kelip otyr. Bárimizdiń eń aldymen túsinip alýǵa tıisti basty nársemiz mynaý: Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi búgingi tańda pasıentterge ózi emdelgisi keletin stasıonardy erkin tańdaýyna jol ashyp berdi. Bylaısha aıtqanda, naýqas adam endi emdeletin ornyn búkil respýblıka aýmaǵynan ózi tańdap alýǵa erikti. Búginde syrqat elimizdegi kez kelgen emdeý ornynda emdelýge tilek bildirip, sonyń nátıjesinde ózi qalaǵan jerinde em ala alady. Mundaı emdeý mekemeleri qatarynda aımaqtar men iri qalalardaǵy aýrýhanalardan bastap, respýblıkalyq deńgeıdegi klınıkalar – ǵylymı ortalyqtar men ınstıtýttar da bar. Al emdeý oryndaryna josparly jatý úshin kez kelgen tilek bildirýshi eń aldymen mindetti túrde gospıtaldaý bıýrosynyń portalyna tirkelýi kerek.
Bul jerde men áńgimeniń tek aýrýhanaǵa josparly jatý týrasynda qozǵap otyrǵanymdy eskerte ketkim keledi. Demek, pasıenttiń kesheýildetýdi kútpeıtin nemese shuǵyl járdem kerek etetin jaǵdaılary biz tilge tıek etip otyrǵan bul sıpatqa jatpaıdy. Álbette, kenetten paıda bolǵan aýrýdyń saldarynan adamnyń ómiri men qorshaǵan ortasy densaýlyǵyna qatty qaýip tónip turǵan, oqys oqıǵalarǵa ushyraǵan, ýlanyp qalǵan, jaraqat alǵan, týý jaǵdaılarynda pasıentti onyń joldamasynyń bar-joǵy men gospıtaldaý bıýrosy portalyna tirkelgen-tirkelmegenine qaramastan, shuǵyl tártippen kezekti stasıonarǵa jatqyzý burynǵysynsha júrgizile beredi. Al qalǵan jaǵdaılardyń barlyǵynda kez kelgen syrqat óziniń qaıda jatyp emdelgisi keletinin aldyn ala bildirip, soǵan oraı tirkelgen kezegi boıynsha emdeý oryndaryna bara alady. Bul jerde josparlylyq pen júıelilik, tártip pen rejim aıqyn kórinis tabady. Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesiniń eń basty qaǵıdattary osyndaı sharttardan turady.
– Jalpy, gospıtaldaý bıýrosy portaly degenniń ózi ne? Onyń negizinde aýrýhanaǵa josparly túrde jatý úderisi qalaı júzege asyrylady?
– Bul jerde biz eń aldymen mynany túsinip alýymyz kerek. Jańa ǵana pasıentke respýblıka kóleminde ózi emdelgisi keletin stasıonardy erkin tańdaý múmkindigi berilip otyrǵanyn aıtyp óttik. Al naýqasty sol tilegin tirkep, baratyn jerine baǵyttap otyratyn bir ortalyqqa baǵynǵan júıe bolmasa, ol sol kózdegen klınıkasyna qalaı jetedi, odan ózine qalaı oryn alady? Mysaly, anaý Atyraýda otyrǵan aýrý Shymkenttiń ózi qalaǵan bir emdeý mekemesine, bolmasa anaý Qostanaıdaǵy syrqat Astana men Almatynyń birindegi emdeý ortalyǵyna qalaı kele alar edi? О́z betinshe jaı kele salsa, ony bul jaqtarda eshkim de qabyldaı almaıdy ǵoı. Solaı emes pe? Mine, biz aıtyp otyrǵan gospıtaldaý bıýrosy portaly degen eń aldymen osy úshin, osy arqyly Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesiniń jumysyn úılestirip otyrý úshin qyzmet etedi. Bylaısha aıtqanda, gospıtaldaý bıýrosy portaly degenimiz aqparattyq júıedegi joldamalardy tirkeýdiń quraly ǵana bolyp tabylady. Onyń negizinde bul jumystaǵy móldirlikke, ıaǵnı jasyryn-jabyq tirligi joq ashyq tártipke jol ashylady. Eshkim eshteńeni jasyra almaıdy, eshkim eshteńeni jasyryn isteı almaıdy.
Portalǵa tirkelýdiń artyqshylyqtary bir bul ǵana emes. Aıtalyq, bul bir jaǵynan pasıentti bos oryn bar-joǵyn bilý úshin ózi kózdegen emdeý ornyna aldyn ala baryp qaıtýdan saqtaıdy. Sonymen birge, pasıenttiń ózi qalaǵan aýrýhanaǵa jatýǵa kezekke turýy onyń portalǵa tirkelgen merziminen avtomatty túrde bastalady. Al ondaǵy kezek retine áldekimniń ózgeris engizýi tipti de múmkin emes. Sosyn bul ınternet-resýrsqa barlyq medısınalyq mekemelerdiń qoljetimdiligi bar. Sol sııaqty, elimizdiń kez kelgen azamaty, kóńili qalasa, oǵan emin-erkin kire beredi. Demek, ondaǵy óziniń retin de, tirkelgenderdiń sanyn da, kezegi qaı shamada kelýi múmkin ekenin shamalaýyna da bolady. Bylaısha aıtqanda, istiń júrý barysyn tolyq nazarynda ustap, baqylap otyra alady. Biraq ol muny ózine ǵana belgili erekshe kod arqyly ǵana jasaıdy. Buǵan taǵy bir qosatynymyz, biz sóz etip otyrǵan portal tek emdelýshini gospıtaldaýdyń, ıaǵnı aýrýhanaǵa jatqyzý jónindegi ótinishterdi tirkeýdiń quraly ǵana bolyp qoımaıdy, ol sonymen birge, atalmysh jumysta medısına mekemeleri tarapynan oryn alyp otyrǵan olqylyqtar men kemshilikterdi der kezinde anyqtap otyrýǵa da múmkindik beredi. Olaı bolsa, ondaı aǵat ketken tustardy, alshaq ketken isterdi tezdetip túzetip, qaıtadan jolǵa qoıyp otyrýǵa múmkindik bar. Jańa júıeniń bul artyqshylyǵynyń paıdasyn emdeý mekemeleri de, olarda qyzmet etetin dárigerler qaýymy da, eń bastysy – pasıentterdiń ózderi de kóre alady. Sosyn, aýrýlardyń suranys berýleriniń deńgeıleri arqyly elimizdegi emdeý oryndarynyń reıtıngilerin udaıy anyqtap, onyń sodan keıingi barysyn baıqap turýǵa da biraz múmkindik jasalady. Osynyń bári medısınalyq mekemeler arasynda jaqsy maǵynasyndaǵy básekelestikti týyndatyp, olardyń únemi alǵa umtylyp otyrýlaryna úlken serpin beredi.
– Al aýrýhanaǵa josparly jatqyzýǵa beriletin joldamalar jaıy qalaı sheshiledi?
– Naýqas adam aýrýhanaǵa josparly tártippen jatý úshin eń aldymen ózi tirkeýde turǵan emhanaǵa barýy kerek. Onda ózin qaraıtyn dáriger odan alynǵan taldamalarynyń nátıjeleri, klınıkalyq kórsetkishter negizinde bólim meńgerýshisimen aqyldasa otyryp, aýrýdy aýrýhanaǵa jatqyzýǵa bolatyn-bolmaıtynyn sheshedi. Al emhanada gospıtaldaý bıýrosy portaly jumysyna jaýap beretin maman bolady. Ol qajetti beıinge oraı qaı stasıonarda oryn bar ekeni jóninde málimet beredi. Birneshe emdeý mekemesinde bos oryndar bolǵan jaǵdaıda sonyń qaısysyna baratynyn pasıenttiń ózi anyqtaıdy. Osyǵan sáıkes, emhana qyzmetkerleri portalǵa óz pasıentiniń málimetterin engizedi. Eger tańdalǵan aýrýhanada oryn joq bolsa, basqa stasıonarlardy usynady. Aýrý tirkeýge alynǵan boıda oǵan avtomatty túrde aýrýhanaǵa jatqyzýdyń erekshe kody belgilenip beriledi.
Sol sııaqty, stasıonarlarda da portaldyń jumysyna jaýap beretin jaýapty qyzmetkerler bolady. Olar kún saıyn barlyq aqparlardy, barlyq tirkelgen ótinishterdi qarap turady. Nátıjesinde pasıent ózi kózdegen emdeý ornyna belgilengen ýaqytta baryp jatady. Álbette, birqatar beıinder boıynsha, máselen, nevralgııa, oftalmologııa, travmatologııa bólimderine jatý úshin kezekke turýǵa týra keledi. Degenmen, azamattardyń 92,4 paıyzy stasıonarlardan on kúnniń ishinde oryn alyp bolady. Osy jerde atap óterlik bir jaıt, júıeniń yrǵaqty da irkilissiz jumys júrgizýi tek densaýlyq saqtaý salasy mekemeleri barlyq deńgeıdegi býyndarynyń ózara úılese jumys jasaýlary ǵana emes, sonymen qatar, emhanalar dárigerleriniń biliktiligi men pasıentterdiń óz jaýapkershilikterine de baılanysty bolyp jatady.
– Munyń bári jón deıik. Aýrý portalǵa tirkeldi. Endi belgilengen ýaqytyn kútýine týra keledi. Mine, osy kútý kezeńinde ol ne isteıdi?
– Aýrý stasıonarǵa jatý kezeńin kútip júrgen kezinde óziniń emhanadaǵy dárigeriniń nemese syrqatyna qatysty kásibı mamannyń udaıy baqylaýynda bolady. Bul aralyqta ol stasıonardaǵy emniń ornyn basa alatyn, soǵan jeteǵabyl basqa dárý qabyldaýy múmkin.
– Durys eken. Al sozylmaly syrqaty bar, osyǵan oraı birneshe ret emdelýine týra keletin naýqastardy aýrýhanaǵa jatqyzý qalaı júzege asyrylady?
– Biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesinde munyń jaıy da umyt qaldyrylǵan joq. Aıtalyq, sondaı sanatqa jatatyndar qataryndaǵy qaterli isik aýrýlarymen aýyratyn, jastary 70-ten asyp ketken pasıentterdi portalǵa onkodıspanserlerdiń, stasıonarlardyń, Uly Otan soǵysyna qatysýshylar men ardagerler gospıtaldarynyń ózderi tirkep turady. Mundaı quqyq bul uıymdarǵa atalmysh sanattaǵy aýrýlardy birden emdelýge jatqyzýǵa múmkindik beredi. Budan basqa, búginde emdeý mekemeleriniń jetekshilerine áleýmettik jaǵynan qorǵalmaǵandar toby qataryndaǵy syrqattardyń jalpy sanynyń 10 paıyzyn josparlaý tártibimen óz betinshe jatqyza berýge ruqsat etilgen. Menińshe, qıyn jaǵdaıda tuıyqtan shyǵyp ketýge munyń ózi úlken sep. Jalpy, birneshe márte emdelýge týra keletin naýqastardy emdeý oryndaryna jatqyzyp turýda eshqandaı tosqaýyl bola qoımaıdy dep oılaımyn.
– Bizdi ǵylymı ortalyqtar men ınstıtýttarǵa jatyp emdelýdiń jaıy da qyzyqtyrady. Aýrý adam olarǵa qalaı qol jetkize alady? Onyń ereksheligi nede?
– Munda da pálendeı kúrdeli problema joq. Qazaqstanda ǵylymı ortalyqtar men ınstıtýttarǵa pasıentterdi jiberip turýdyń eki túrli joly bar. Birinshi. Pasıent tańdaý erkindigi negizinde óziniń beıinine, ıaǵnı syrqatyna qaraı ózi qalaǵan ǵylymı-zertteý ınstıtýtyna nemese ǵylymı ortalyqqa baryp, arnaıy medısınalyq járdem ala alady. Biraq bul jaǵdaıdaǵy emdeý tásilderi joǵary tehnologııany talap ete almaıdy. Mundaı pasıenttiń joldamasy aýrýdy basqa kez kelgen stasıonarǵa jiberýden ózgeshe emes. Alaıda, aýrýhanaǵa josparly jatýdy kútýdiń merzimi áldeqaıda joǵary. Eger árkimniń óz aımaǵyndaǵy emdeý oryndaryna jatýynyń ýaqyty 10 kúnnen aspaıtyn bolsa, ǵylymı ortalyqtar tarapynan sondaı shaqyrýdy kútýdiń máýleti bir aıdan nemese odan da kóp mezgilden asyp ketýi múmkin. Bar aıyrmashylyǵy osy ǵana. Munyń ózi ǵylymı-zertteý ınstıtýttary men ǵylymı ortalyqtardyń negizgi is-áreketteri emdeýdi joǵary jáne erekshe tehnologııany qoldaný arqyly joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetýge (JMMK) baǵyttalatynyna baılanysty týyndap otyr.
Ekinshi jol. Eger oblystarda em jasaýdyń múmkin bolǵan barlyq joldary qarastyrylyp bitse, densaýlyq saqtaý basqarmasy aımaqtyq komıssııasynyń sheshimi boıynsha pasıentke odan ári emdelý úshin, dertine shıpa izdestirý úshin osyndaı ǵylymı ortalyqtar men ınstıtýttarǵa joldama beriledi. Alaıda, qazirgi tańda aımaqtardyń ózinde turǵyndarǵa joǵary mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetýdiń eń jetilgen tásilderi, shekteýli shegi qoljetimdi bola bastaǵanyn da umytpaý kerek. Aıtalyq, 2013 jyly respýblıka kóleminde JMMK boıynsha jasalǵan emniń 53,8 paıyzy aımaqtyq deńgeıdegi emdeý oryndarynyń úlesine tıedi. Sol sııaqty, ǵylymı ortalyqtarda jyl boıyna 22 myń adam JMMK deńgeıinde em alyp shyqsa, olardyń da 30 paıyzyn aýyl turǵyndary qurady. Demek, joǵary tehnologııaly em alýshylardyń basym bóligi respýblıka aımaqtary turǵyndary bolyp tabylady. Sóz sońynda bıylǵy jyldyń 11 aıynyń qorytyndysy boıynsha joǵaryda aıtylǵan erkin tańdaý quqyǵyn elimizdiń 760 myń turǵynynyń paıdalanǵanyn, olardyń 45,2 paıyzyn shalǵaı eldi mekenderde turatyn syrqattardyń quraǵanyn aıta ketkim keledi.
Aldaǵy ýaqyttarda júıe jumysyn damyta túsýdiń joldary jetildirile beredi.
Áńgimelesken
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
