Qazaq sahnasyna eń alǵash Abaı beınesin alyp shyqqan ańyz tulǵanyń búginde keler urpaq úshin óshpes óneri, aıtqan árbir sózi, tipti kúndelikti ómirde tutynǵan zatyna deıin taǵylym bolyp tarıh paraqtarynda jazyldy. «Qallekı aıtypty» degen shanshar ázilder men oıly aforızmder de sahna sańlaǵynyń kózin kórgen ini býyn áriptesteri aýzynan ańyz bolyp tógilip, kókiregine qurmet bolyp quıylady. Qallekı qartqa tıesili árbir jádiger teatr álemin tanyǵysy keletin ár órenge ómirlik ónege, ǵumyrlyq taǵylym.
Sonyń áseri bolsa kerek, ǵasyr ǵumyr súrgen aktrısa Habıba Elebekova kánigi sheberdiń qolynan shyqqan qyzyl aǵashtan asa bir talǵampazdyqpen qashalyp, kúmis jalatylyp jasalǵan erekshe órnekti ásem taıaqty qolymyzǵa ustatyp turyp, qundy jádigerdi keleshekke amanattaǵanda tolqynyspen qatar qorqynyshtyń da qatar boıdy bılegeni ras. О́ıtkeni, amanattyń jaýapkershiligi úlken. Oǵan nemquraıdy qaraý – teatrdy qurǵan aǵa-apalar ónerine, qala berdi kúlli tarıhqa qııanat jasaýmen para-par edi.
Aktrısanyń sezimtal júregi sony seze qoıdy bilem, amanatty tabystap turyp, ile áńgimesin jalǵady: «Qasıetti Qarqaraly topyraǵynda týyp, ónerin kúlli álemge pash etken qaıtalanbas Qallekı men úshin tek jerles aǵam ǵana emes, úlken ónerdegi jolymdy ashyp berip, tipti ómirlik serigim Júsipbek Elebekovpen tabysýyma sebepker bolǵan aıaýly jan. Sonaý asharshylyq jyldarynda kúlli týǵanymnan aıyrylyp, áýletten jalǵyz ózim tiri qalyp, qaıǵydan qan jutyp, qınalyp júrgenimde Qarqaralyǵa gastroldik saparmen kelgen pikiri men óneri qatar jarasqan qasıetti topyraqtyń qos perzenti sahnaǵa jergilikti halyq ónerpazdary arasynda óner kórsetip shyqqan meni kórip, jón surasty. Ol kezde jasym nebári 17-de bolatyn. Mán-jaıǵa qanyqqan Qallekı meni Almatyǵa ózimen birge ertip áketti. Sol kúnnen bastap ómiriniń sońyna deıin týǵan aǵamdaı bolyp, qamqorlyǵyn aıaǵan emes. Sondyqtan da men úshin Qalıbek Qýanyshbaevqa tıesili árbir dúnıe asa qymbat. Bul taıaqtyń mende saqtaýly turǵanyna birshama jyl boldy. Astanamyzdyń tórinde qazaq teatryn qurýshy jeti aqsaqalǵa arnalǵan mýzeı ashylsa degen úlken armanym bar. Ony Elbasy Nursultan Nazarbaevpen júzdeskenimde de aıtqan bolatynmyn. Ol kisi usynysymdy qoldady. Alaıda, biz endi jas emespiz, ol mýzeı ashylǵan kúni bul ómirde bolamyz ba, joq pa, ol bir Allaǵa ǵana aıan dúnıe. Sondyqtan da men úshin qundy osy zatty ózińe amanattaǵym keledi. Senderdiń ómirleriń alda ǵoı, onyń ústine astanada júrsiń. Mýzeı ashylǵan kúni Qallekıge tıesili myna taıaqty sonda tabystarsyń», dedi.
Aldyn ala sezgendeı sodan kóp ýaqyt ótpeı Júsipbek Elebekovteı án arysyna ómirlik serik bolǵan aktrısa 101 jasqa qaraǵan shyǵynda ómirden ótti. Al óner ıesi amanattaǵan jádiger sol kúıi mende qalyp qoıdy. Odan beri arada 5 jylǵa jýyq ýaqyt zymyrap óte shyǵypty. Aktrısa armandaǵan teatr mýzeıi áli ashylmaýy sebepti de qazaq óneriniń qara nary Qalıbek Qýanyshbaevqa tıesili ol taıaq óziniń «tuǵyryna qonar» tarıhı sátin kútip áli kúnge deıin mende saqtaýly tur.
Syry da, syny da ketpegen sulý dúnıe shynymen kórse kóz toıatyndaı. Zamandastarynyń estelikterine súıensek, óz zamanynda Qalıbek Qýanyshbaev eki ıyǵyna eki kisi mingendeı deneli, boıy suńǵaq, iri adam bolǵan desedi. Ol ereksheligin akterge tıesili myna taıaq ta dáleldep berip turǵandaı. Odan bólek, Qarqaraly aýdanynyń akterdiń týǵan jeri M.Mamyraev aýylyndaǵy murajaı tórinen kórgen shapan men akterge tıesili basqa da zattar ańyz adamnyń bar bolmysyn kóz aldymyzǵa alyp kelgendeı boldy. Kózben kórmesek te, akter álemin kóńilge toqyǵandaı erekshe áserge bólengenimiz áli este.
Áıtse de sahna sańlaǵynyń taıaq ustaý mádenıetine qatysty derekterdi taǵy da molynan bilgimiz kelip, Almatyǵa jolymyz túskende búgingi qazaq teatrynyń aqsaqaly, Qazaqstannyń halyq ártisi Sábıt Orazbaevqa arnaıy sálem bere baryp, Qalıbek Qýanyshbaevtyń taıaqtaryna qatysty biraz málimetke qanyǵyp qaıtqan bolatynbyz:
– Biz teatrǵa alǵash qadam basqan kezde Qallekı bastaǵan bir top aǵa býyn teatrdyń abyz aqsaqaldary bolatyn. О́te dana adam edi, jaryqtyq. Kózine qara kózáınegin kıip, qolyna taıaǵyn ustap asyqpaı teatrǵa qaraı aıańdap kele jatar jarqyn beınesi áli kóz aldymda. Ras, ol kisi taıaqqa erekshe áýes boldy. Bastapqyda sán úshin ustasa, keıinirek densaýlyǵyna baılanysty qajettiligine aınaldy. Ol kezde biz jaspyz. Syrly taıaqtyń syryn surap, tarıhyna asa mán berip qaramaǵanymyzben, biraq Qallekı taıaqtarynyń erekshe ásem órnegi, qyzyl aǵash pen súıekten qashalyp, kúmispen bederlengen aıryqsha aıshyqty poshymy eriksiz nazarymyzdy aýdartyp, sulýlyǵyna suqtandyratyn. Qalıbek Qýanyshbaevtyń taıaqtary degende meniń esimde erekshe qalǵany – ol kisiniń qolynan tastamaıtyn bir tamasha taıaǵy boldy. Tarıhyn surastyrsaq, ol taıaqty kezinde uly jazýshy Muhtar Áýezov Sháken Aımanovqa beripti. Keıinirek ony rejısser Qallekıge syılaǵan eken. Sol taıaqty abyz aǵa qolynan tastamaýshy edi», dep abzal aǵaǵa degen saǵynyshqa toly esteligimen bólisti akter Sábıt Orazbaev.
Atalǵan derekti dáıekteý úshin Qarqaralynyń M.Mamyraev aýylyndaǵy akter atyndaǵy murajaıǵa da bardyq. Búginde mýzeı tórinde turǵan kúmis taıaq shynymen ulylardyń saýsaq taby qalǵan qundy jádiger eken. Iаǵnı akter Sábıt Orazbaev aıtqan tarıhy taǵylymdy tamasha taıaq búginde Qarqaralydaǵy Qallekı mýzeıinde saqtaýly tur. Odan bólek, mýzeı qoryndaǵy jádigerler qatarynda 1960 jyly Qalıbek Qýanyshbaev zeınetke shyqqanda qalamger Sábıt Muqanov ıyǵyna japqan shapan, 1940 jyly Abaı rólin somdaǵanda kıgen taqııa men kúrteshe, ózbek aǵaıyndar tartý etken ala shapan da bar. Murajaıdyń bul qundy muralary búginde jerlesteri úshin ǵana emes, kúli teatr óneri úshin qundy zattarǵa aınalǵan.
– Qasıetti Qarqaraly topyraǵynan elimizge belgili tanymal tulǵalar kóp shyqqan. Solardyń biri – Qalıbek Qýanyshbaev. Bir jyldary Qallekıdiń shapandaryn elordadaǵy Ulttyq mýzeıge áketemiz degende, sol kezde aýdandyq mýzeı basshysy bolǵan Meıirhan Qasymjanov aǵamyz alyp qaldy. Qazir jas urpaq mýzeıge kelip, ár zattyń tarıhyn qyzyǵa tyńdaıdy. Keýdelerin maqtanysh kerneıdi. Mýzeı qoryndaǵy qundy jádigerler qatarynda Qallekı paıdalanǵan kúmis ydys-aıaqtar da bar. Osydan birneshe jyl buryn mýzeıge arnaıy kelgen Halyq artısi Asanáli Áshimov te Qallekı týraly estelikterin aıtyp, qýanyp ketken bolatyn, – deıdi Qarqaraly tarıhı-ólketaný mýzeıiniń Martbek Mamyraev aýylyndaǵy fılıalynyń meńgerýshi Ashat Qasym.
Mamyraev aýylyndaǵy mýzeı murasynan mol derekke qanyǵyp shyqqanymyzben, bizge tabystalǵan jádigerdiń tarıhyn anyqtaı almadyq. Ony akterdiń kózin kórgen áriptes inisi Sábıt Orazbaev ta, mýzeı qyzmetkerleri de tap basyp aıta almady. Áıtse de óner ıesine tıesili bul taıaqtyń da mýzeı muraǵaty úshin baǵaly bolatyny anyq. О́ıtkeni Qalıbek Qýanyshbaev saýsaǵynyń taby qalǵan kez kelgen dúnıe ańyz akterge tıesili bolýymen de baǵaly, qundy. Bul ásirese Qallekı murasyn tanýǵa, sahnada týdyrǵan óreli ónerin zertteýge talpynǵan kez kelgen talapker ǵalym úshin taptyrmas qundy derek, bastysy – taǵylymy mol tarıh.
Endeshe, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Habıba Elebekova amanattaǵan Qallekıdiń taıaǵy tarıh úshin qundy jádiger ekeni sózsiz. Osy oraıda, tek aktrısa armandap ótken tuńǵysh qazaq teatrynyń irgesin qalaýshy – Qalıbek Qýanyshbaev, Serke Qojamqulov, Ámire Qashaýbaev, Isa Baızaqov, Qurmanbek Jandarbekov, Elýbaı О́mirzaqov, Qapan Badyrov bastaǵan jeti aqsaqalǵa arnalyp elorda tórinen óner mýzeıi ashylsa, bul sózsiz, qazaq teatr óneri úshin úlken olja bolary anyq. Sol kezde aktrısa amanattaǵan jádiger de óz ornyn tabar edi.
