Ár óner adamynyń óz joly – óz soqpaǵy, óz súrleýi bar. Bul joldan súrinbeı shyǵý úshin – qanshama kezeńderden ótip, óner keńistiginde ónegeli iz qaldyryp, abyroı bıigine kóterilý ońaılyqpen júzege aspaıdy. Kóp ter tógip, eńbek etý – óner enshisi. Tabıǵattyń ózi syıǵa tartqan týa bitti talantty tárk etpeı, aıalap, kútip-baptap, izdenimpazdyqpen ómir súrý – izgiliktiń belgisi, ultyn súıgen urpaqtyń ulaǵatty isi bolyp tabylary haq.
Ár óner adamynyń óz joly – óz soqpaǵy, óz súrleýi bar. Bul joldan súrinbeı shyǵý úshin – qanshama kezeńderden ótip, óner keńistiginde ónegeli iz qaldyryp, abyroı bıigine kóterilý ońaılyqpen júzege aspaıdy. Kóp ter tógip, eńbek etý – óner enshisi. Tabıǵattyń ózi syıǵa tartqan týa bitti talantty tárk etpeı, aıalap, kútip-baptap, izdenimpazdyqpen ómir súrý – izgiliktiń belgisi, ultyn súıgen urpaqtyń ulaǵatty isi bolyp tabylary haq.
Taǵdyry da, talany da týǵan topyraqpen bite qaınasqan Semeıdiń semserdeı perzentiniń júzi taý-tasqa shaǵylsa da, taýany qaıtyp, aýany azaıǵan emes. Kókirek kómbesindegi óner oty odan saıyn órship, órshil-óndir jastyq tasy órge domalady.
Kenjeǵalı ónerge degen alǵashqy qadamynan-aq alysqa tartar qushtarlyǵyn aıqyn ańǵartqan edi.
Balalyq shaq, mekteptegi jyldar, bozbala kezeń, jigittik jol, stýdenttik shaq, ónerdegi bıik belester... Osy ótkelderdiń bárinde de jas Kenjeǵalı, bala Kenjeǵalı, jigit Kenjeǵalı únemi alǵy shepte júrdi.
О́nerdiń alǵashqy baspaldaǵyn Almatydan – Alataý eteginen bastaǵan Kenjeǵalıdyń talant tuǵyry kóterilip, án álemindegi kókjıegi birte-birte keńeıe berdi. Almatyda ósip-ónip, eseıip, qalyptasý kezeńderi ótti. Sol bir jyldar júzinde Reseıdiń rýhanı besigi – Sankt-Peterbýrg qalasynan taǵylymdy tálim alyp, bilim qorjynyna altyn qazyna qosty. El aralady, jer kórdi. Keńestik keńistiktegi talaı qalalarda bolyp, talǵamy bıik ortalarda óz ónerin sarapqa saldy.
Keńes Odaǵy ydyrap, qazaq eli erkindikke, táýelsizdikke qol jetkizgennen keıin Kenjeǵalıdyń óner jolynda ózgeshe bir serpilis paıda boldy. Qalaı bolǵanda da qyzyl ımperııanyń qyspaǵynan qystyǵyp, erkin daýysyn shyǵara almaı júrgen tumsa talant, osy bir ońtaıly sátte, tordan bosanǵan bulbuldaı erkin samǵady. Buryn da boıynda býlyǵyp júrgen ulttyq úrdis, eldik sana endi erkindiktiń eren úlgisin kórsetti. Sol kezde Kenjeǵalıǵa Abaı rýhy jol ashty.
Ol óner adamy retinde óz aldyna maqsat qoıdy. Ol maqsatyna taǵy da Abaı rýhy kómekke keldi. О́ziniń konserttik baǵdarlamalary arqyly el tarıhyn, onyń uly tulǵalarynyń qadir-qasıetin halyqqa jetkizýde úlken izdenimpazdyqpen izgi qadamdarǵa bardy. Týǵan jeriniń óńirin túgel aralap, polıgonnan zardap shekken buqara halyqqa rýhanı kómek bere otyryp, qaıyrymdylyq sharalaryn ótkizgen kezderi de boldy. Bul arada ánshiniń azamattyq pozısııasy anyqtalady.
Abaı aýylynan bastalǵan jol, Alataýda az aıaldap, Astanaǵa da jetti. Ol – Aqmoladan Astana atyn endi ǵana enshilep jatqan kez edi. О́ner adamdarynyń eń alǵashqysy bolyp, Almaty tósinen qyrandaı samǵap Aqmoladan bir-aq shyqty. Astana Aqmola oblysynan tolyq ajyrap, elordaǵa aınalyp úlgermegen bolatyn. Ol kezde oblysta qajyrly qaıratker Jánibek Káribjanov basqaratyn. Káribjanov sharýadaǵy iskerligimen qatar, ónerge de jaqyn adam edi. Kenjeǵalıdyń tek óner jolynda ǵana emes, mádenı sharalardaǵy uıymdastyrýshylyq qabiletine burynnan tánti bolyp júretin. Bolashaq Astananyń irgetasy berik bolýy úshin berekeli isti búginnen bastaý kerektigin jete túsingen Jánibek Sálimuly Kenjeǵalıǵa «quda tústi». Astana týraly áńgime endi bastalyp jatqanda birden jetip kelýge kóp adamnyń júregi daýalamaıtyn kezde belgili tulǵalardy beri tartý ońaıǵa túspeıtin edi. Qaı kezde de jańashyldyqqa jany qushtar Kenjeǵalı Jánibektiń ýájine qarsylyq kórsetken joq. Ondaǵy oıy – bolashaq Astananyń irgesin biz qalamasaq, Almatyda uıyǵan rýhanı úrdisti Elordaǵa biz ákelmesek, kimge arqa súıep, ıek artamyz. Astana bolyp-tolyp jatqanda, bálkim ekiniń biri kele berer. Astanaǵa alǵashqylardyń biri bolyp kelip, úlken ónerge arna tartaıyn, kósh bastap kóreıin degen kórikti oı kókireginen ketpeı, júregin jaýlap aldy.
Sóıtip, Astana fılarmonııasynyń alǵash negizin qalap, qalyptastyrý qurmeti Kenjeǵalıǵa buıyrdy. Bul tek qurmet qana emes, qudiretti kúshti talap etetin, qajyr-qaıratty qalaıtyn qaıratkerlik joldyń bastaýy edi... Ol óziniń qasyna fılarmonııanyń kórkemdik jetekshisi etip, kórnekti óner qaıratkeri, mýzyka zertteýshisi, ári dırıjer, ári kompozıtor Qaıyrjan Maqanovty alyp, taýdaı iske zor talappen kirisip te ketti. Aqyry, kóp uzamaı, izgi izdenis óz jemisin berdi. Astanada alǵash ret fılarmonııa qalyptasqannan keıin Kenjeǵalı endi ult-aspaptar orkestrin qurýǵa qulshynys jasady. Bul nıetiniń de údesinen shyqty. Nátıjesinde astana fılarmonııasy, onyń janyndaǵy ult aspaptar orkestri Astana atynan tórtkúl dúnıeni aralap, qazaq ónerin alys-jaqyn shetelderge keńinen nasıhattaý jumysyn úlken dárejege kóterip, ataǵyn aspandatty.
Kenjeǵalıdyń uıymdastyrýshylyq qabileti – ǵylym-bilimge, shákirt tárbıeleýge ulasty. Astanadaǵy Mýzyka akademııasynyń sol tustaǵy kafedra meńgerýshisi, óner ordasynyń professory bola júrip, urpaqty ónerge baýlýdyń ózgeshe úlgisin kórsetti. Ár jerde «Astanaǵa – án shashý» baǵdarlamasyn uıymdastyryp, jas ónerpazdardyń baǵyn ashyp, órisin keńeıtti. Sóıtip, Astananyń alǵashqy asýynda, óner-bilim jolynda Kenjeǵalıdyń kemel kezeńi bastaldy.
Únemi alǵashqy bastamalardyń qoldaýshysy bolyp júretin Kenjeǵalı Elbasynyń belgili qaıratkerlerdiń el ishine, aýdan, oblys kóleminde sharalar uıymdastyryp, ásirese, áleýmettik salalarǵa jetekshi bolý qajettigin aıtqan usynysyna birden den qoıyp, óz týǵan ólkesi – Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ortalyǵy О́skemen qalasyna bet túzedi. Bul tusta osy ólkege ózine de, ónerine de únemi janashyrlyq kórsetip júretin Jánibek Káribjanovtyń basshylyq jasaýy Kenjeǵalıǵa kóp qıyndyq keltirgen joq.
Kenjeǵalıdyń qazirgi tańda atqaryp jatqan aýqymdy isi ámbege aıan. Astanadaǵy L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde professor bola júrip ol osy oqý ordasyndaǵy «Káýsar» mádenı-tanymdyq birlestigine jetekshilik etedi. Maqsaty – ádebıet, óner, ǵylym jolyndaǵy belgili qaıratkerlerdi Astanadaǵy irgeli oqý orny stýdentterimen júzdestirip, keleli kezdesý ótkizip, tanymdyq-taǵylymdyq tárbıeni qalyptastyrý. Osy nıette ol bıylǵy jyldyń ózinde kompozıtor E.Rahmadıev, jazýshy Á.Tarazı, aqyndar K.Salyqov, I.Saparbaev, K.Ámirbekovtermen stýdent jastardy júzdestirip, syr-suhbat ótkizdi, shyǵarmashylyǵyn saralap, áńgime-dúken qurdy. Buǵan osy kúngi ýnıversıtet rektory Erlan Battashuly Sydyqovtyń qolǵabysy mol bolǵanyn aıta ketken abzal. «Káýsar» birlestigi aldaǵy ýaqytta da tanymal tulǵalarmen kezdesýler ótkizip, ádebıet, óner, ǵylym kókjıegin keńeıte bereri haq.
Sóz aıaǵynda Kenjeǵalıdyń ánshiligi haqynda az-kem áńgime. Tenor daýysty Kenjeǵalı Myrjyqbaev – Qazaqstandaǵy áıgili ánshilerdiń biri. Máskeý, Sankt-Peterbýrg mektebinen ótken talantty ánshi kóp jyldar Almatydaǵy Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynda bas keıipkerdi somdaýshy bedeldi ánshilerdiń biri boldy. Abaı, Birjan, Aqan seri, Úkili Ybyraı, Mádı ánderin álemge tanytýǵa zor úles qosty. Sondaı-aq, Qazaqstannyń kompozıtorlarynyń ánderin de keńinen nasıhattap taratýda ter tógip, súbeli úles qosyp keledi.
Serik TURǴYNBEKULY,
aqyn.
