Mysyr taýyǵyn ósirý

«Nur Otan» partııasynyń «Erteńiń úshin aıanba» baǵdarlamasy aıasynda «Bir násipke – júz kásip» aıdarymen gazetimizde júıeli jaryq kórip kele jatqan paıdaly keńes sıpatyndaǵy maqalalar sıklyn odan ári jalǵastyramyz. Bul joly Afrıkadan shyǵyp, qazir jer júzine keńinen tarap ketken shaǵyn kásipkerlik úshin tıimdi bıznes túri bolyp esepteletin Mysyr taýyǵyn ósirýdiń qyr-syrlary týraly áńgime qozǵamaqpyz.

«Nur Otan» partııasynyń «Erteńiń úshin aıanba» baǵdarlamasy aıasynda «Bir násipke – júz kásip» aıdarymen gazetimizde júıeli jaryq kórip kele jatqan paıdaly keńes sıpatyndaǵy maqalalar sıklyn odan ári jalǵastyramyz. Bul joly Afrıkadan shyǵyp, qazir jer júzine keńinen tarap ketken shaǵyn kásipkerlik úshin tıimdi bıznes túri bolyp esepteletin Mysyr taýyǵyn ósirýdiń qyr-syrlary týraly áńgime qozǵamaqpyz.

Mysyr taýyǵy – taýyq tuqym­dastaryna jatatyn úı qusy. Onyń etiniń quramynda taýyq pen úndik etine qaraǵanda adam aǵzasyna qajetti amın qyshqyly óte mol ári sapasy da joǵary bolyp tabylady. Eresek mysyr taýyǵynyń taza salmaǵy orta eseppen alǵanda – 1,5 – 1,8 kılogramm aralyǵynda. Bala­pandary óse kele ózderiniń bastapqy salmaǵyn 35-40 ese arttyra alady.

Mysyr taýyqtary bir maýsymda 70-ten 120-ǵa deıin jumyrtqa tabady. Olardyń quramyndaǵy A dárýmeni men karotınoıdter taýyq jumyrtqalaryna qaraǵanda 1,5-3 ese kóp. Munymen qosa, jumyrtqasynyń qabyǵy taýyqtikine qaraǵanda 1,5 ese qalyń jáne 3 ese berik bolyp keledi. Osy qasıetiniń nátıjesinde Mysyr taýyǵynyń jumyrtqasyn uzaq ýaqyt saqtaýǵa jáne kez kelgen kólikpen aıtarlyqtaı alys qashyqtyqtarǵa emin-erkin tasy­maldaýǵa bolady.

Mysyr taýyǵynyń túrleri. Ǵalym-seleksıonerler men qus ósirýshi mamandardyń uzaq jylǵy jumys nátıjeleriniń arqasynda mysyr taýyǵynyń eki tuqymdyq toby; aq sibir jáne zagor aqtósi atty tuqym toptary qalyptasqan. Bulardyń kez kelgenin úı sharýa­shylyǵy jaǵdaıynda ósirýge bolady. Biraq, bir eskerte ketetin jaıt, qandaı jaǵdaıda bolmasyn, mysyr taýyǵyn ósirgende onyń jeke bir túrimen nemese tuqymdyq tobymen shektelý qajet eken.

Mysyr taýyǵyn asyraý. My­syr taýyǵyn qarapaıym serýendegishi-solıarıi bar qus qorada ustaýǵa bolady. Bir eskere keter másele, bul qustar ádette jyly jaqta ósetindikten, sýyqqa shydamsyz keledi. Sondyqtan qysta qus qorany únemi jylytyp otyrý mańyzdy. Qus qora jaryq, qurǵaq jáne jıi jeldetiletin bolýy qajet. Edenge 9-10 sm. qalyńdyqta qum tóselýi tıis. Jazda mysyr taýyǵyn baqshaǵa shyǵarǵan durys. Olar mundaı jaǵdaıda basqa jemderdi qajet etpeıdi. Kúni boıy ártúrli jándikterdi aýlaýmen óz tamaǵyn ózi tabady.

Mysyr taýyǵyn azyq­tan­­dyrý. Mysyr taýyǵy jem tal­ǵamaıdy, biraq olardyń azyqtaný erekshe­likterin jáne suranystaryn eskerý kerek. Eresek mysyr taýyǵy úshin negizgi azyq mólsheri 130-150 g. quramajemnen nemese aralas bıdaıdan (tary, úgitilgen júgeri, jem) turady. Budan bólek, týralǵan shóp pen kókónis sabaqtary túrindegi jasyl azyq túrimen azyqtandyryp alǵan jón. Beriletin astyq jemin pisken kartop, botqa jáne taǵy basqa da tamaq qaldyqtarymen almastyrýǵa bolady.

Eresek mysyr taýyqtaryna tań­erteńgi saǵat 7-8, túski saǵat 12-14 jáne keshki saǵat 18-19-darda kú­nine úsh ret jem beredi. Sýdy astaýǵa quıyp, ony kúnine úsh ret aýystyryp otyrǵan jón. Qysta kún jadyrap shyǵyp turǵan jylymyq jaryq kezde olardy aýlaǵa serýendeýge shyǵaryp otyrǵan oryndy. Al kún sýyq bolsa, qus qorany jeldetý barysynda mysyr taýyqtaryn kúnine bir ýaqyt dálizge shyǵaryp alǵan jón.

Mysyr taýyǵyn kóbeıtý. My­syr taýyǵy balapandaryn shy­ǵarý úshin ınkýbatorda kádimgi taýyq balapandaryn alý sekildi qarapaıym ádister qoldanylady. Munymen qosa, ınkýbasııanyń 26-kúninde jumyrtqalardy shyǵarý ka­meralaryna shyǵarady. Shyǵarý kameralaryndaǵy ylǵaldylyq ta­ýyq jumyrtqalarynyń ınký­basııasynan 5-10 paıyz artyq bolady. Balapandar keýip, júnderi úlpildeı bastaǵanda olardy ınkýbatordan shyǵaryp, edenine aǵash úgindileri, gazetter nemese qurǵaq qum tóselgen jyly, aldyn ala ázirlenip qoıylǵan qoraǵa jaıǵastyrady. Onda kishkene jemsalǵysh pen vakýýmdy astaý ornalastyrylady.

Eger mysyr taýyǵynyń jumyrt­qasyn kúrke taýyq (nemese kishkene úndik) astynda bastyratyn bolsa, sharýa jeńildeıdi. Kúrke taýyq basyp shyqqan mysyr taýyǵynyń balapany oǵan úırenip alady da, onyń sońynan qalmaı erip júre beredi.

Alaıda, eskere ketetin bir jaıt, dúnıege kelgen soń bir aptadaı ýaqyt ótisimen mysyr taýyǵynyń balapany ushýǵa áreket jasaı bas­taıdy. «Ushyp ketýden» aldyn ala saqtaný úshin týǵanyna táýlik tolǵan sátinde olardyń bir qanatyn bileziginen kesip tastaý kerek. Ol úshin elektropyshaqty paıdalanǵan durys. О́ıtkeni, ol qannyń kóp aǵýyn, jaranyń lastanýyn boldyrmaıdy. Qanat kesýdi qaıshymen de jasaýǵa bolady. Eki jaǵdaıda da, kesilgen oryndy ıod tunbasymen kúıdirý kerek. Eger mysyr taýyqtary balapandarynyń bir qanatynyń bilezik ampýtasııasyn ýaqtyly jasamaǵan jaǵ­daıda keıinnen eresek mysyr taýyqtarynyń bir qanatynyń jelpýishin 10-12 santımetrge de­ıin qysqartady. Biraq mundaı jaǵdaıda bul sharýany jylyna 2-3 ret atqaryp turýǵa týra keledi.

Mysyr taýyǵy balapandaryn kádimgi taýyq balapandary sekildi jemdeıdi: alǵashqy kúnderi qaınatylǵan jumyrtqanyń ózin, sonan keıingi ýaqyttarda jumyrtqany sút qosylǵan bıdaı botqasyna aralastyryp beredi. Sýdy astaýshaǵa quıady. Árbir 2 saǵat saıyn az-azdan jem berip otyrady.

О́nimdi satý. Mysyr taýyǵynyń eti men jumyrtqasyn bazarlarǵa, dúkenderge ótkizýge, sondaı-aq, meıramhanalar, kafelermen kelisim jasaýǵa bolady.

Mysyr taýyǵyn ósirý shy­ǵyn­dary:

1 mysyr taýyǵy úshin jylyna shartty túrde 32 kg. jem qajet. Zaýyttan shyqqan qus jeminiń 1 kılosy 35 teńge turady dep eseptegende 20 mysyr taýyǵyn ósirý úshin (1 topta 18 urǵashy men 2 qoraz bolady dep eseptegende) sizge shamamen 6,5 sentnerdeı jem qajet bolady. Oǵan 23 myń teńgedeı qarjy ketedi.

Eger balapandy ınkýbator arqyly shyǵaramyn deseńiz, 100 jumyrtqa úshin 15 myń teńgedeı qarjy jumsaısyz.

Inkýbatordyń ózin satyp alýǵa 20 myń teńge qajet.

Aılyq mysyr taýyǵynyń 20 balapanyn satyp alýǵa árbirine 500 teńgeden, jıyny 10 myń teń­ge qajet. Sonda sizdiń barlyq shyǵyn­daryńyz 68 myń teńgeni quraıtyn bolady.

Mysyr taýyǵyn ósirý kiris­teri:

Bir mysyr taýyǵy jylyna 70-120 jumyrtqa beredi. 1 jumyrtqa – 25 teńgeden. Sonda siz 1 taýyqtyń jumyrtqasynan ǵana jylyna 1 750 – 3 000 teńge kiris alasyz. Demek, 18 taýyqtan 54 myń teńgege deıin kiris qarata alasyz.

Bir mysyr taýyǵynyń etin sat­qan jaǵdaıda odan 2 myń teńgedeı aqsha túsiresiz. Al 100 mysyr taýyǵyn ósirip satsańyz, odan 200 myń teńge paıda alatynyńyz aıqyn.

Ázirlegen

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan».

Paıdaly keńesterdi myna saıttardan alýǵa bolady:

http://fermer.ru/node/48716

http://prohoz.ru/cesarki-razvedenie-i-uxod-za-nimi/

http://www.ptichku.ru/prise.html

http://honeygarden.ru/animals_and_birds/hens_chickens/helmeted_guineafowl.php

http://delaem.com.ua/razved-cesarok/

http://ga-prom.ru/prvompt/280-cesarki.html