Barlyq reforma adam ıgiligine baǵyttalady

Qasym-Jomart Toqaev óz só­zinde sot júıesindegi júrgizilip jatqan reformalar atalǵan sa­laǵa jańadan bilikti mamandardy ju­myl­dyrýǵa, ádil sot tóreligin or­nyqtyrýǵa tıis ekenin atap ótti.

Mundaı sharalar, eń aldymen, qoǵamnyń sottarǵa degen seni­min nyǵaıtý úshin jasalyp otyr. Sonymen qatar sottar men sot rásimderi qazirgi za­man talabyna saı bolýy jáne azamattarymyzdyń, bıznes pen ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaýy tıis. Prezıdent mem­le­kettiń indetke qaramastan sot júıesin jańǵyrtýdy jalǵastyra beretinin atap ótti. Endi osy jańa normalardyń naqty júzege asyrylýyn qamtamasyz etip, sot qyzmetindegi bıýrokratııany túbegeıli joıý qajet.

– Joǵarǵy sot tóraǵasy sýdıa­lardyń birkelki jaǵ­daıda ártúrli sheshim qabyl­daı­tyny jóninde maǵan birneshe ret baıandaǵan. Mundaı keleń­siz­dikterge jol berýge bolmaıdy. Sonyń sal­-darynan qoǵamda narazylyq týyn­dap, sottardyń bári jemqor degen jaǵymsyz aqparat taraıdy. Osy oraıda Joǵarǵy sottyń normatıvtik qaý­lylary men sot tájirıbesine ja­salǵan sholýlardy bas­shylyqqa alý qajet. Sondaı-aq IT qyzmetteriniń taldaý jasaý múm­kindigin paıdalanǵan jón. Sot­tar qylmystyq prosesti júr­gizý barysynda tergeý organdaryna jaltaqtamaýy kerek. Eger sotta memlekettik aıyptaýshy sottalýshynyń kinásin dáleldeı almasa, aıyptaý úkimin shyǵarýǵa bolmaıdy. Sýdıalar tabandylyq tanytsa, tergeý amaldary sapaly júrgiziletini anyq. Qylmystyq qýdalaýǵa túsken azamattardyń quqyqtary da laıyqty qorǵalary sózsiz, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev jıyn­­ǵa qatysýshylarǵa barlyq re­for­manyń negizi adam ıgiligine baǵyttalatynyn eskertti. Son­dyq­tan sot rásimderi bárine túsi­nikti bolýy tıis. Adam ıgi­ligine ba­ǵyttalǵan bul ádis bıylǵy 1 shil­deden bastap engizi­letin ákim­shilik ádilet júıesiniń dińgegi bolýy kerek. Nátıjesinde, mem­le­kettik apparattyń azamat­tarmen ju­mys isteý júıesi túbegeıli ózge­redi. Bul rette mańyzdy refor­manyń tabysty bolýy sottar­dyń kásibıligine tikeleı baılanysty.

– Byltyrǵy Joldaýymda sottardy jańadan irikteý úderisin ashyq etýge tapsyrma berdim. Azamattarymyz kimniń jáne sińirgen qandaı eńbegi úshin sot bolatynyn bilýge quqyly. Bul máseleni keshiktirmeı sheshý kerek. Sottardy biliktiligi joǵary kadrlarmen jedel qamtamasyz etý – Joǵary sot keńesiniń ma­ńyz­dy mindeti. Sonymen qa­tar Joǵarǵy sot kadrlardyń tu­raq­tamaý sebebine jan-jaqty tal­daý júrgizýi qajet. Sýdıa ma­mandyǵyna myqty zańgerler tar­tylýy tıis, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy sybaılas jemqorlyqty sot júıesine degen senimge selkeý túsirip otyrǵan negizgi faktorlardyń biri dep sanaıdy. Tek sońǵy 5 jyldyń ishin­de sybaılas jemqorlyq fak­tisi úshin Femıdanyń 17 ókili jaýapqa tartyldy. Túrkistan oblysynda sottalǵan alqa tór­aǵasy men oblystyq sottyń sý­dıa­syna qatysty jemqorlyq de­rek­teri qoǵamda úlken shý týǵyzdy.

– Osydan birer kún buryn masqara jaǵdaı boldy. Joǵary sot keńesiniń burynǵy múshesi, sondaı-aq aýdandyq sottyń tór­aǵasy bolǵan, 30 jyldyq eńbek ótili bar Joǵarǵy sottyń sýdıasy ustaldy. Bul oqys oqıǵa jurttyń bárine belgili. Atalǵan jaǵdaı qoǵamdy teńseltip ketti. Joǵary sot keńesiniń jáne Joǵarǵy sottyń basshylyqtary osy oqıǵadan sabaq alyp, qajetti sheshim shyǵarýy kerek dep oılaımyn. Osy kezeń ishinde Sot qazylary alqasynyń sheshimimen 29 sýdıa teris is-áreketteri úshin qyzmetterinen bosatylǵan. Jal­py, sýdıalardyń qataryn tazalaý jumystary belsendi júrgizilip jatqany baıqalady. Bul úderisti múlde toqtatýǵa bolmaıdy. Biz sýdıalarǵa degen qalyptasqan teris kózqarasty ózgertýimiz kerek. Femıdanyń barlyq qyz­metkeri zańdylyqtyń, satyl­maı­tyndyqtyń, kásibıliktiń ústem qurýyna qyzmet etýi tıis. Sonda ǵana biz quqyqtyq memleket jáne ádiletti qoǵam qura alamyz, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent memlekettik qyz­metshiler men kásipkerlerdiń ózara yqpaldastyǵyna qatysty máse­leni de qozǵady.

– Kásipkerlerge orasan zor shyǵyn keltirgen memlekettik apparat pen basqa da tulǵalardyń isi aýyr qylmyspen teńestirilýi kerek dep sanaımyn. Bul máseleni shuǵyl túrde zańnamalyq turǵy­dan rásimdeý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev. 

Prezıdent Kásipkerlerdiń quqyǵyn qorǵaý jónindegi ýákil­diń jıynda sóılegen sózine túsin­dirme berdi.

– Sizder aıtqandaı, bıznestiń múddesin qorǵaýǵa jáne ilgeri­letýge qatysty «kedergiler ar­qy­­ly júgirý» deıtin labırınt bar sııaqty. Máseleni is júzin­de de, zańnamalyq bastamalar tur­ǵy­synan da sheshý kerek. Buǵan qatysty tıisti tapsyrma beremin. Al arbıtrajǵa, sarapshylar qaýymdastyǵyn tartýǵa baılanysty naqty máselelerge keler bolsaq, bul usynystarǵa jete mán berý qajet dep oılaımyn. Máseleni tıisti memlekettik organdar men Úkimet qarastyryp bolǵannan keıin, shuǵyl túrde naqty sheshimder qabyldaǵan jón, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent sottyń quzy­ret­tiligin aýmaqpen shektemeý qaǵı­datyn engizýge qatysty Joǵarǵy sottyń usynysy týraly oıymen bólisti. Bul jerdegi oıdyń máni mynada, eger qaralyp jatqan is kóp bolsa, onda sottyń aýmaqtyq or­nalasýyna qaramastan, ony arnaıy IT baǵdarlama arqyly júrgizýge bolady. Iаǵnı talapker men jaýapker bir aımaqta, al sot­tyń basqa aýmaqta bolýyna múm­kindik bar. Biraq bul úshin ta­raptardyń kelisimi bolýy kerek.

– Bul usynys sybaılas jem­qorlyqqa qarsy tıimdi quralǵa aınalyp, búkil elimizdegi sot­tar­dyń júktemesin birkelki bólý­ge yqpal etetini anyq. Ideıa aıaq as­tynan paıda bolǵan joq. Pande­mııa kezinde sottardyń isterdi qashyqtan qaraýy belgili bir dárejede onyń artyqshylyǵyn kórsetti. Bul sot isin qaraý barysynda ýaqyt pen resýrstardy aıtarlyqtaı únemdeý degen sóz. Jalpy sottardy aýmaqpen shektemeý týraly usynys – óte ózekti másele. Biraq ony jan-jaqty zertteý qajet. Barlyq málimetti eseptep, yqtımal qaterdi eskerý kerek, – dedi Memleket basshysy.

Qasym-Jomart Toqaev sot júıesine jańa aqparattyq tehnologııalardy paıdalaný máse­lesine de toqtaldy. Onyń aıtýynsha, sottar zamanaýı teh­no­logııalardyń barlyq jetistik­terin paıdalanýǵa mindetti. Bul oraıda konservatıvti tásilderge oryn joq. Sonymen birge zaman talabyna saı tehnologııalyq sheshimderdi belsendi túrde engize otyryp, ýaqyt aǵymynan qalmaý qajet.

– Usynylyp otyrǵan IT-qyzmetter biriktirilgen bilim bazasyn qurýǵa múmkindik beredi. Atap aıtqanda, bul arqyly sot óz áriptesteriniń osyǵan uqsas ister boıynsha shyǵarǵan sheshimderin kóre alady. Bul sottyń qate akti­lerdi qabyldaýyna jol bermeıdi. Proseske qatysýshylar IT-tehnologııalardyń artyq­shy­lyǵyn sezinýi qajet. Olarǵa óz isiniń yqtımal nátıjesi týraly bilý mańyzdy. Ol úshin barlyq múddeli taraptarǵa sot júıesiniń IT-qyzmetteri qoljetimdi bolýy kerek. Degenmen aqparattyń qu­pııalylyǵyna qoıylatyn talaptar saqtalýy tıis. Bul, shyn máninde, kúrdeli mindet. Muny tereń zerdelep baryp, aqylmen sheshý kerek, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy jasandy ıntellekt elementterinen tura­tyn sot júıesiniń jańa aqpa­rat­tyq qyzmetin egjeı-tegjeıli zerttep baryp ázirleýdi tapsyrdy. Oǵan engiziletin kóptegen sot aktileri negizinde ol istiń yqtımal nátıjesin boljaı alady. Biraq durys qabyl­danbaǵan sheshimderdiń kesirinen qatelik týyndaý qaýpi de bar.

– Shyn máninde, sot júıesi tıimdi bolsa, qoǵamda zań ústem­digi berik ornyǵady. Reformalar da tabysty júzege asyrylady. Túptep kelgende, bul azamat­tarymyzdyń turmys sapasy men qaýipsizdigine oń áser etedi. Sondyqtan sot júıesin jańǵyrtý isi jalǵasyn tabady. Aldaǵy kezeńde reformaǵa qatys­ty mańyzdy mindetterdi sheshýimiz kerek. Búkil qoǵam sot salasynan túbegeıli ári jaǵym­dy ózgerister kútip otyr. Osy senimdi aqtaý qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Sonymen qatar keńeste Joǵar­ǵy sot tóraǵasy Jaqyp Asanov, Qazaqstan kásipker­leri­niń quqyǵyn qorǵaý jónindegi ýá­kil Rústem Júrsinov sóz sóıledi.

Jıyn aldynda Prezıdentke Joǵarǵy sottyń óz jumysynda paıdalana bastaǵan aqparattyq júıeleri men kórsetetin jańa qyzmetteri tanystyryldy.