Qasym-Jomart Toqaev Bas prokýratýranyń, oblystardaǵy jáne respýblıkalyq mańyzy bar qalalardaǵy prokýratýralar basshylarynyń qatysýymen beınebaılanys rejiminde keńes ótkizdi.
Jıyn aldynda Memleket basshysyna «Elektrondy qylmystyq is», «Ákimshilik is júrgizýdiń biryńǵaı reestri», «Sýbektiler men obektilerdi tekserýdiń biryńǵaı reestri», «Elektrondy aryz-shaǵymdar» jáne «Analıtıkalyq ortalyq» sııaqty sıfrly jobalar usynyldy. Prezıdentke prokýrorlardyń sotqa deıingi tergeý amaldary boıynsha keıbir organdardyń sheshimderimen onlaın-rejimde kelisý úderisi tanystyryldy. Atalǵan zııatkerlik sheshimder Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna Joldaýynda berilgen tapsyrmalardy oryndaý aıasynda qabyldandy.
– Durys baǵyttaǵy aýqymdy jumys atqarylǵanyn erekshe qýanyshpen aıtqym keledi. Bul jumystardy keńeıtip, jalǵastyra berý kerek. О́ıtkeni sıfrlandyrýdyń balamasy joq, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev keńeste sóılegen sózinde prokýratýranyń zań ústemdigin qamtamasyz etýde jáne qylmyspen kúreste aıryqsha ról atqaratynyn atap ótti. Memleket basshysy pandemııa kezinde elimizde qylmystyq is-áreketterdiń 30 paıyzǵa azaıǵanyn aıtyp, quqyq qorǵaý júıesiniń jumysyn oń baǵalady. Sonymen qatar Prezıdent halyqtyń senimi men azamattardyń baǵasy basty ólshem ekenine toqtalyp, osy saladaǵy reformalar qarqyndy júrgizile beretinin aıtty.
– Aldaǵy reformalar kezinde prokýratýra organdarynyń orny erekshe bolady. Búginde qylmystyq prosestiń úsh býyndy modeli engizilýde. Sonyń arqasynda bir aıdyń ishinde 692 adamdy qylmystyq qýdalaýdan arashalap qaldyq. Biraq munymen shektelýge bolmaıdy. Negizgi prosessýaldyq sheshimderdiń barlyǵy prokýrorlyq súzgiden ótýi tıis. Bul – óte mańyzdy másele. Birde-bir zań buzý deregi prokýror nazarynan tys qalmaýy qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent azamattardyń quqyqtary men memlekettiń múddesin qorǵaýdyń mańyzdylyǵyn prokýrorlardyń esine saldy. Onyń pikirinshe, bul mindettiń tıimdi atqarylýyna qaraı quqyq qorǵaý júıesiniń jumysy baǵalanady jáne halyqtyń senimi de osyǵan baılanysty qalyptasady. Memleket basshysy kásibı biliktilikti arttyryp, azamattarmen qarym-qatynas jasaý tásilin túbegeıli ózgertý qajet ekenine nazar aýdardy.
Qasym-Jomart Toqaev qadaǵalaýshy organ ókilderiniń aldyna birqatar mindet qoıdy.
Prezıdent azamattar men kásipkerlerdiń quqyǵyn múltiksiz qorǵaýdy birinshi mindet retinde atady. О́tken 10 jyl ishinde memlekettiń bıznesti qoldaý jóninde júrgizgen jumystarynyń arqasynda kásipkerlerdi tekserý 3 esege azaıdy. Memleket basshysynyń aıtýynsha, engizgen moratorıı óz tıimdiligin kórsetti. Nátıjesinde, shaǵyn bıznestiń sýbektilerin tekserý byltyrdyń ózinde 5 esege qysqardy. Biraq zańsyz tekserýler áli de jalǵasýda.
– Sońǵy 3 aı ishinde bıznesti qoldaý jónindegi mobıldi topqa osyndaı derekter boıynsha kásipkerlerden 500-den asa shaǵym túsken. Baqylaýshy organdardyń bolmashy sebeptiń sońyn naǵyz qýǵyn-súrginge aınaldyryp jiberetin jaǵdaılary jıi kezdesedi. Qujattar tartyp alynady. Al ony kásipkerler aılap qaıtaryp ala almaı júredi. Jumys isteýdiń ornyna búkil qyzmetker tergeýde bolady. Mundaı keleńsizdikterge jol berýge bolmaıdy. Prokýrorlar kásipkerler men barlyq quqyq qorǵaý organdarynyń arasyndaǵy qatynastarda zańdylyqtyń múltiksiz saqtalýyn qamtamasyz etýge mindetti, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev memlekettik qyzmetshilerdiń bızneske zańsyz aralasyp, onyń jumysyna kedergi keltirýi aýyr qylmys retinde qarastyrylýǵa tıis ekenin taǵy bir márte eldiń esine saldy. Prezıdent muny qur dańǵaza sóz emes, naqty iske shaqyrý dep sanaıdy. Prokýratýra organdary osyny este ustaýy kerek. Onyń ústine, bul másele zańnamalyq turǵydan rásimdeledi. Bul ekonomıkalyq ósimniń qarqyny tómendegen kezde óte ózekti máselege aınalyp otyr.
Memleket basshysy prokýratýraǵa sottarmen birlesip, barlyq tıimsiz jumys istep turǵan normalar men negizsiz aktilerdi anyqtaýdy tapsyrdy. Ol úshin azamattardyń aryz-shaǵymdaryna arnalǵan biryńǵaı platforma ýaqtyly jumys isteı bastaýy tıis.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev elimizdegi krımınogendik ahýalǵa nazar aýdardy. Memleket basshysy karantındik shekteýler kezinde qylmystyq isáreketterdiń edáýir azaıǵanyna qaramastan, shekteýler jeńildetilgennen keıin, kerisinshe, kúsh-jigerdi jumyldyra túsý qajet ekenin aıtty.
– Pandemııanyń ekonomıka men áleýmettik salaǵa tıgizgen teris áseri qylmys pen quqyq buzýshylyqqa jol ashýy múmkin. Quqyq qorǵaý organdary osyǵan daıyn bolýǵa tıis. Elimizdegi kúrdeli ahýaldy paıdalanyp qalýǵa tyrysatyn qylmystyq toptardyń kez kelgen is-áreketin besiginde tunshyqtyrý kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent Qylmystyq kodeksti ońtaılandyrý jóninde bergen tapsyrmasyn eske saldy. Bas prokýratýra bul jumysty quqyq qorǵaý organdarymen, arnaıy memlekettik organdarmen jáne Ádilet mınıstrligimen úılestire otyryp, atqarýy tıis. Memleket basshysynyń pikirinshe, atalǵan máselede qoǵam pikirin, qoǵam belsendileri men sarapshylardyń usynystaryn mindetti túrde eskerý qajet.
– Jedel tergeý apparatynyń kúshin bolmashy quqyq buzýshylyqtarǵa jumsaýǵa bolmaıdy. Qyzmetkerdiń jumysy shash-etekten bolǵan kezde, oǵan isti rásimdep, sotqa jibergen ońaı. Ol osyǵan basymdyq beredi. Mundaı jaǵdaıda azamattardyń quqyqtary men qylmysqa qarsy naqty kúres ekinshi orynda qalyp qoıady. Sondyqtan elimizde jábirlenýshiler tergeýshilerdiń qandaı da bir jumys nátıjesin aılap kútedi. Tergeý organdarynyń kásibı kadrlarmen tolyq qamtamasyz etilmeýi jaǵdaıdy ýshyqtyryp jiberedi. Prokýratýra barlyq quqyq qorǵaý júıesiniń qyzmetin úılestirýshi retinde mundaı máselelerge ýaqtyly mán berip, áriptesterimen birge ony sheshýi kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent úshinshi mindet retinde quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetin úılestirýdi atap ótti. Bul rette quqyq qorǵaý júıesi aıasynda ǵana emes, sonymen qatar basqa da memlekettik organdarmen ózara is-qımyldyń barlyq áleýetin tıimdi paıdalaný qajet ekenine nazar aýdardy.
– Mysal retinde, kóptegen azamattarymyz qarjy pıramıdalarynyń qurbany bolýda. Tek bir ǵana qylmystyq is boıynsha 17 myńnan astam jábirlenýshi bar. Mundaı qylmystyq isterdi júzege asyrý úshin alaıaqtar biryńǵaı tranzaksııalardy birneshe ret ótkizip baryp, joq bolady. Kúmán týdyratyn osyndaı belsendilikti ýaqtyly anyqtaǵan jaǵdaıda kóptegen adamdardy shalys basýdan saqtap, alaıaqtardy jazalaýǵa bolar edi. Qaıta qurylǵan Qarjylyq monıtorıng agenttigi de bul isten qalys qalmaýy kerek. Bul jerde qarjy monıtorınginiń aqparattyq resýrstaryn paıdalanýǵa bolady. Sondyqtan osy saladaǵy qylmystyń aldyn alý úshin olarmen tolyqqandy yntymaqtastyq ornatqan jón. Jalpy, prokýratýra mundaı máselelerde barynsha belsendi, bastamashy bolýy tıis, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy quqyq qorǵaý qurylymdarynyń is-qımyldaryn úılestirýdi jolǵa qoıýdy tapsyrdy.
– О́kilettilikterdi bir-birinen alý, árkimniń kórpeni ózine tartýy – úlken qatelik. Eshkimniń óz quzyretinen aırylǵysy kelmeıtini túsinikti. Biraq máseleniń tórkininde jeke ambısııalar men mekemeniń múddeleri emes, barsha qoǵam men memlekettiń múddesi turýy tıis. Osyǵan baılanysty Úılestirý keńesiniń qyzmetin qaıta jasaqtaý qajet. Onyń mindeti – ishki ister organdaryndaǵy, qarjy monıtorıngi men sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres qyzmetindegi reformalardy úılestirý, barlyq quqyq qorǵaý júıesiniń qyzmetin jaqsartýdyń jańa tásilderin izdestirý, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Memleket basshysy baqylaýshy organdardyń qyzmetkerlerine «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrýdyń mańyzdylyǵy týraly aıtty. Onda azamattardyń ótinishterimen jumys isteýge úlken mán berilgenin eskertti.
– Prokýratýra organdaryna jyl saıyn turǵyndardan óte kóp aryz-shaǵym kelip túsedi. Sońǵy úsh jyldyń ishinde 650 myńǵa jýyq shaǵym berilgen. Árbir aryzdyń artynda adam taǵdyry, ondaǵan, tipti júzdegen adamnyń múddesi tur, – dedi Prezıdent.
Qasym-Jomart Toqaev azamattardyń shaǵymdaryna naqty ári túsinikti jaýap berý qajet ekenin atap ótti.
Memleket basshysy prokýratýra qyzmetiniń mańyzdy baǵytynyń biri retinde yqtımal áleýmettik narazylyq oshaqtarymen tıimdi jumys júrgizý ekenin aıtty.
Prezıdent baqylaýshy organ túrli áleýmettik qaqtyǵystardyń destrýktıvti áleýetin tómendetý úshin aldyn alý sharalaryn qabyldaýy kerek, sondaı-aq ýaqtyly tólenbeıtin jalaqylardy, zańsyz qysqartýlardy jáne eńbek qatynastaryndaǵy basqa da jaǵymsyz áreketterdi der kezinde anyqtap, jolyn kesýi kerek dep sanaıdy. Qasym-Jomart Toqaevtyń aıtýynsha, prokýratýranyń bul baǵyttaǵy jumystarynyń nátıjeleri jaman emes.
– О́tken jyldyń ózinde ǵana sizderdiń nátıjeli jumystaryńyzdyń arqasynda 29 myń qyzmetkerdiń jalaqydan qaryz bolǵan 2,7 mıllıard teńge qarjysy tólendi. Bul jumysty jalǵastyrý kerek. Ásirese, keıbir kásiporyndarda shıelenistiń órshýi baıqalady. Mundaı máselelerde aımaqtaǵy prokýrorlar naqty pozısııa ustanyp, belsendi áreketterge barýy tıis. Ár is boıynsha ońtaıly sheshim shyǵaryp, zań ústemdigine qol jetkizý qajet. Meniń tapsyrmam boıynsha qazir ákimder osy máselemen aınalysyp jatyr. Bul jumysqa prokýratýra da aralasýy tıis, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent óz sózinde karantın sharalaryn qamtamasyz etý jáne memleket múddelerin qorǵaý kezinde zańdylyqty saqtaýdyń mańyzdylyǵyna da mán berdi. Memleket basshysy polısııa men sanıtarlyq qyzmet tarapynan olqylyqtar jiberiletin bolsa, ondaı jaǵdaıda prokýratýraǵa birden qajetti sharalar qabyldaýdy tapsyrdy. Odan bólek Qasym-Jomart Toqaev qarjy salasyndaǵy túrli alaıaqtyq áreketterdiń aldyn alý qajettigin atap ótti.
– Qazirgi kezeńde biz ekonomıkadaǵy jaǵymsyz úderisterdi joıýǵa kúsh salyp jatyrmyz. Osyǵan baılanysty keıde Ulttyq qordyń qarjysyn jumsaýǵa týra keledi. Sondyqtan bul qarajattyń zańdy jáne oryndy ıgerilýi aıryqsha mańyzdy. Ásirese, memlekettik áleýmettik baǵdarlamalar men daǵdarysqa qarsy sharalarǵa bólingen qarjyǵa erekshe nazar aýdarý kerek. Sondaı-aq jalaqy, zeınetaqy jáne járdemaqy tóleý máselelerin árdaıym baqylaýda ustaý qajet. Bıýdjetten bólingen ár teńge maqsatqa saı jumsalyp, qoǵamǵa paıda ákelýge tıis, – dedi Prezıdent.
Prokýratýra qyzmetkerleriniń kásibı biliktiligin arttyrý – basym baǵyttardyń biri. Memleket basshysynyń pikirinshe, prokýrorlarǵa qoıylatyn talaptar árdaıym joǵary bolýy tıis. Budan bylaı jumysqa alý kezinde alǵashqy daıyndyqtan ótý qajet jáne ony qamtamasyz etýde Quqyq qorǵaý organdarynyń akademııasy erekshe ról atqarýy kerek.
Sonymen qatar Qasym-Jomart Toqaev quqyq qorǵaý qyzmetin tehnologııalyq turǵydan jańartý qajettigi, onyń ishinde, quqyq buzýshylyqty ýaqtyly anyqtaý jáne onyń aldyn alý úshin jasandy ıntellektini paıdalaný týraly aıtty. Prezıdent Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esep komıtetiniń múmkindikterin atap ótip, onyń áleýetin odan ári damytýdy tapsyrdy.
Memleket basshysy sózin qorytyndylaı kele, zańdylyq pen quqyqtyq tártip el bolashaǵynyń myqty irgetasy ekenin atap ótti.
Jıynda Bas prokýror Ǵızat Nurdáýletov sóz sóılep, Prezıdent tapsyrmalarynyń oryndalýy, eldegi zańdylyq pen quqyqtyq tártiptiń ahýaly, azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn qorǵaý jóninde qabyldanyp jatqan sharalar týraly baıandady.
