Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń jetekshiligimen palatanyń osy jyldaǵy sońǵy jalpy otyrysy bolyp ótti. Bul joly depýtattar atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý, ekinshi deńgeıdegi bankterdi odan ári damytý, áýe shabýylyna qarsy qorǵanys jáne jol júrisi máselelerine qatysty zań jobalaryn talqyǵa saldy.
Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń jetekshiligimen palatanyń osy jyldaǵy sońǵy jalpy otyrysy bolyp ótti. Bul joly depýtattar atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý, ekinshi deńgeıdegi bankterdi odan ári damytý, áýe shabýylyna qarsy qorǵanys jáne jol júrisi máselelerine qatysty zań jobalaryn talqyǵa saldy.
Bıylǵy jyldyń jumysyn qorytyndylaı kelip, spıker 2014 jyly Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýdy zańnamalyq qamtamasyz etýge basa nazar aýdarylatyndyǵyn atap ótti. Jalpy, 5-shi shaqyrylymnyń úshinshi sessııasy barysynda 16 jalpy otyrys ótip, 41 zań jobasy maquldanypty. Sonyń 20-sy elimizdiń basqa memlekettermen jáne halyqaralyq uıymdarmen halyqaralyq sharttardy jáne kelisimderdi ratıfıkasııalaýǵa qatysty eken. Al úshinshi sessııa bastalǵan tórt aı ishinde Elbasy 19 zańǵa qol qoıypty. Májilis depýtattary 2012 jyldyń qańtar aıynan beri, 175 zań jobasyn maquldasa, onyń 153-ine Prezıdenttiń qoly qoıylǵan. Depýtattar 21 zań jobasyna bastamashy bolsa, bul ótken jylmen salystyrǵanda 2 esege kóp degendi bildiredi. Sondaı-aq, palata Tóraǵasy áriptesterin kele jatqan Jańa jyl merekesimen quttyqtap, alda «Qazaqstan-2050» Strategııasyn júzege asyrýǵa qatysty aýqymdy zańdyq jumystardy qolǵa alý mindeti turǵanyn atap kórsetti.
Al qaralǵan qujattarǵa kelsek, Májilis depýtattary Senattan keıbir ózgeristerimen qaıtarylǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine atqarýshylyq is júrgizýdi jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn qoldady. Budan keıin qaralǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qaıta qurylymdaýdy júzege asyrǵan ekinshi deńgeıdegi bankterdi odan ári damytý máselesi boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da maquldandy.
Zańdyq qujat qaıta qurylymdaý júrgizilgen bankterdi qosý men olardyń aksııalaryn ıelikten shyǵarý rásimderin retteıtin zańnamalyq bazany jetildirýge arnalǵan. Jáne de kredıtorlardy, depozıtorlardy, klıentterdi, korrespondentterdi jáne qarjy salýshylardy qaıta qurylymdaý rásimi ótken bankterdiń qosylý nysanyndaǵy qaıta uıymdastyrylýy týraly mekenjaıy boıynsha habardar etý talabyn buqaralyq aqparat quraldary arqyly habarlaý usynylady. Jalpy, jańa engizilimder kóp jaǵdaıda aksıonerlik qoǵamdar men baǵaly qaǵazdar naryǵyna qatysty.
Jalpy otyrysta «Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna qatysýshy memleketter kúshteriniń áýe shabýylyna qarsy qorǵanys jónindegi kezekshileriniń áýe kemesin basyp alý (ushyryp áketý) týraly aqparatty alǵan kezdegi is-qımyldaryn uıymdastyrý týraly kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da maquldandy. Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Abaı Tasbolatov TMD-ǵa qatysýshy memleketter áýe shabýylyna qarsy qorǵanys birikken júıesi kúshteriniń áýe shabýylyna qarsy qorǵanys jónindegi kezekshileriniń is-qımyldary boıynsha birlesken jattyǵýlary jyl saıyn ótkizilip otyratyndyǵyna nazar aýdartty.
Sondaı-aq, otyrysta «Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna múshe memleketterdiń aýmaqtaryna áskerı ınfraqurylym obektilerin ornalastyrý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasy da qoldaý tapty. Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi Baqytjan Ertaev UQShU-ǵa múshe memleketter basqa múshe memlekettermen Uıymnyń músheleri bolyp tabylmaıtyn memleketterdiń áskerler (kúshter) toptaryn, áskerı ınfraqurylym obektilerin óz aýmaqtaryna ornalastyrý týraly sheshim qabyldaıtynyn alǵa tarta otyryp, ol shuǵyl konsýltasııalardy ótkizgennen (keliskennen) keıin jáne olardyń resmı qarsylyqtary bolmaǵan kezde júzege asyrylatynyn alǵa tartty.
Budan basqa keshe «Jol júrisi týraly» zań jobasy ilespe túzetýlerimen ekinshi oqylymda maquldandy. Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń múshesi Ramazan Sárpekov basqaratyn jumys toby qujatqa qatysty 40-qa jýyq otyrys ótkizipti. Sonyń barysynda depýtattar kólik quralyn memlekettik tirkeý, júrgizýdiń agressıvti ádisi uǵymdaryn engizip, turaq pen parkıng anyqtamalaryn da naqtylapty. Sol sııaqty jol júrisin uıymdastyrý, áskerı kólik quraldaryn memlekettik tirkeý, jol júrisi qaýipsizdigin medısınalyq qamtamasyz etý, jol ınfraqurylymyn jaqsartý men ótkizý qabiletin arttyrý jáne júrgizýshini daıarlaıtyn oqý oryndaryna qoıylatyn talaptardy kúsheıtý kózdelgen. Ásirese, Elbasy tapsyrmasy boıynsha júrgizýshiniń kólikti mas kúıinde basqarǵany úshin jaýapkershilik kúsheıtilipti.
Jumys toby jetekshisiniń sózine qaraǵanda, mas kúıinde ózi nemese ózge mas adamǵa kólikti basqarýǵa bergeni úshin 2 jyl merzimge kólik quralyn júrgizý quqynan aıyrý 3 jylǵa arttyrylsa, avarııalyq jaǵdaı týǵyzǵany úshin 4 jylǵa, zardap shegýshiniń densaýlyǵyna zaqym keltirgeni, jol qurylystary men ózge de múlikterdi búldirgeni úshin 5 jylǵa júrgizý quqynan aıyrylady. Osy áreketter ákimshilik shara qoldaný merzimi ótkennen keıin bir jyl ishinde qaıtalansa, 7 jylǵa deıin júrgizýshilik quqynan aıyrý kózdeledi. Osydan keıin taǵy qaıtalansa, onda 15 táýlik ákimshilik qamaý men 10 jyl júrgizýshi quqynan aıyrý, 30 táýlik qamaý men 15 jyldyq merzimge aýystyrylyp otyr.
Bul rette jolaýshylar tasymaldaý úshin paıdalanylatyn, shyqqanyna tórt jyldan artyq emes, oryndar sany segizden aspaıtyn jáne kásipkerlik qyzmette paıdalanylmaıtyn kólik quraldaryn mindetti tehnıkalyq tekserýdi ótkizýden bosatý usynylǵan.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».
