Jezqazǵan – Sekseýil temirjol jelisi týraly
Jezqazǵannan Sekseýilge deıingi salynyp jatqan temirjol dalany ekige bólip, birde jolynda kezdesken tóbeni 17 metrge deıin oıyp ótip, birde jer beti deńgeıinen 21 metrge deıin kóterilip ketedi. О́zender men oıpattar arqyly 12 kópir salynyp, jalpy kólemi 30 mln. sharshy metr bolatyn topyraq tóseminiń boıyna 244 sý ótkizetin qubyr tartyldy. Osyndaı úlken kólemdi jumys bar-joǵy 16 aıda júzege asyryldy.
Aǵymdaǵy jyldyń 12 jeltoqsanynda Jezqazǵan – Sekseýil temirjolynyń eki jaqtan bastalǵan joǵary qabatynyń qurylysy túıistirilip, aıryqsha máni bar oqıǵa boldy.
Jezqazǵan – Sekseýil temirjol jelisi týraly
Jezqazǵannan Sekseýilge deıingi salynyp jatqan temirjol dalany ekige bólip, birde jolynda kezdesken tóbeni 17 metrge deıin oıyp ótip, birde jer beti deńgeıinen 21 metrge deıin kóterilip ketedi. О́zender men oıpattar arqyly 12 kópir salynyp, jalpy kólemi 30 mln. sharshy metr bolatyn topyraq tóseminiń boıyna 244 sý ótkizetin qubyr tartyldy. Osyndaı úlken kólemdi jumys bar-joǵy 16 aıda júzege asyryldy.
Aǵymdaǵy jyldyń 12 jeltoqsanynda Jezqazǵan – Sekseýil temirjolynyń eki jaqtan bastalǵan joǵary qabatynyń qurylysy túıistirilip, aıryqsha máni bar oqıǵa boldy.
Jumys kúndiz-túni júrdi
Temirjol tarmaǵynyń qysqa ýaqytta salynyp bitýine Jezqazǵan – Sekseýil, Arqalyq – Shubarkól jelisi basyp ótetin Qaraǵandy, Qyzylorda oblystary jergilikti atqarý organdarynyń qosqan úlesi orasan zor boldy. Oblys, qala, aýdan ákimdikteri jumys barysyndaǵy týyndaǵan máselelerdi sheshýge belsendi túrde qatysyp otyrdy.
– Jańa jeli qurylysynyń mańyzy biz úshin óte zor, – deıdi Jezqazǵan qalasy ákiminiń áleýmettik máseleler jónindegi orynbasary Beıbit Aqanov. – Osy temirjoldyń salynýy bizdiń atalarymyz ben ákelerimizdiń qol jetkize almaı ketken armany bolatyn. Endi tranzıttik-kóliktik másele túbegeıli túrde sheshimin taýyp, temirjol jelisi paıdalanýǵa berilgennen keıin aımaqtyń materıaldyq qamtamasyz etilýi arqyly áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaı jaqsaryp, turǵyndardyń barys-kelisi jeńildep, aımaq ekonomıkasy men bıznesiniń damýyna qajetti ınfraqurylym qalyptasyp, ınvestısııa quıýǵa tartymdy bolady.
Bir qaraǵanda bálendeı mańyzdy bolmasa da «Jol jóndeýshi» kompanııasy» JShS tapsyrysy boıynsha Baıqońyr, Qoskól stansalarynda Bılaın uıaly baılanysynyń ornatylýy jergilikti turǵyndardyń turmysyn jaqsartýǵa sál de bolsa sep boldy. Sóıtip, osy kúnge deıin bolmaǵan baılanys ornatyldy.
Jezqazǵannyń óndiristik aımaǵynda qonystanǵan halyqtyń turmys jaǵdaıyn jaqsartýda qosymsha múmkindik týdy.
Qazirgi kezde Jezqazǵan – Sekseýil, Arqalyq – Shubarkól jelisiniń naqty nobaıy qalyptasty. Jol salý barysynda topyraq úıýdiń alǵashqy kezeńine ozyq tehnıkamen jaraqtandyrylǵan 33 qosalqy merdiger mekeme tartyldy. Qumdaýytta aýyr júk mashınalarynyń júrýi qıyn bolǵandyqtan, negizinen, shynjyr tabandy traktorlar men júk tıeý tehnıkasy paıdalanyldy.
«Jol jóndeýshi» kompanııasy» JShS bas merdiger retinde jumysty uıymdastyryp, onyń sapaly oryndalýyn baqylaýmen qatar qurylysqa da barynsha atsalysty. Qurylys-montaj otrıady qurylyp, maqsatqa saı jumys atqardy. Topyraq úıýdi jyldamdatý jáne qajet bolǵan jaǵdaıda jumys kestesinen keıindep qalǵan mekemelerge kómek berý úshin bolashaqta salynatyn Qarsaqbaı stansasynda traktor, greıderlerden quralǵan aýyr tehnıka parki uıymdastyryldy.
Jumysty jyldamdatýda jeli boıyna jaqyn Jezqazǵan, Baıqońyr jáne Sekseýil jaqtaǵy eki bazada rels-shpal órimin qatar órýdiń paıdasy tıdi.
Qarashanyń sońynda túsken sýyqqa qaramastan, «Jezqazǵan – Sekseýil temirjol jelisi qurylysy jónindegi dıreksııasy» fılıaly – «Jol jóndeýshi» kompanııasy» JShS-inde jumys bir kún de toqtaǵan joq. Ujym jańa temirjol tarmaǵynyń birinshi kezeńinde jumysty eń kóp qajet etetin joldyń joǵary qabatynyń sońǵy shaqyrymdary qurylysyn merziminde bitirý úshin baryn salyp jumys istedi. Bir-birine qarama-qarsy baǵytta salynyp kele jatqan temirjol relsteriniń arasy kún sanap qysqara berdi, aqyry joldyń joǵary qabaty túıistirilip, bárimizdi qýanyshqa bóledi.
Bul jumys nátıjesinde temirjoldyń joǵary qabatynyń negizgi jumysy bitti. Qurylysty belgilengen merzimde aıaqtaý «Jol jóndeýshi» kompanııasy» JShS-niń bedelin arttyryp, ujymnyń kásibı biliktiligin kórsetti. Endi osy jol boıynda birinshi kezekte tapsyrylatyn nysandarǵa qajetti qurylys materıaldaryn tasymaldaıtyn jumys poıyzdary qatynaıtyn bolady.
Arqalyq – Shubarkól jelisiniń joǵary qabatynyń túıistirilýi 19 qarashada Maıbulaq stansasynda júzege asyp, jumys ári qaraı jalǵasýda. Arqalyq jaqtan bastalǵan joldyń 108 shaqyrymy salynyp bitti. Terisaqqan stansasy damytylyp, birneshe qabyldaý-jóneltý taramdarynyń qurylysy aıaqtalyp, baǵyttamalyq burmalar ornatyldy.
Jasandy qurylystar
О́zender men saılardyń eki jaǵasyn jalǵap jatqan kópir temirjoldyń ajyramas bóligi bolyp tabylady. Jeli boıynda salynǵan on eki kópirdiń tórteýi Qazaqstanda alǵash ret birtutas (monolıt) etip quratyn jańa tehnologııa boıynsha jasaldy.
– Jer jaǵdaıynyń qıyndyǵyna qaraı tehnıkalyq turǵydan jańasha sheshim tabý qajettigi týdy, –deıdi «Jezqazǵan – Sekseýil temirjol jelisi qurylysy jónindegi dıreksııasy» fılıaly – «Jol jóndeýshi» kompanııasy» JShS-niń dırektory Rústem Moldaǵulov. – Qurylysqa paıdalanylatyn qum, topyraq, qıyrshyqtas sııaqty materıaldardy jetkizýde esh kedergi bolǵan joq. Esesine, monolıttik tásilmen salynatyn kópirdiń zaýytta quıylyp jasalǵan qurylymdaryn kólik joly joq jer arqyly jetkizýde qıyn týdy.
Qurylystyń jańa tehnologııasy óziniń ómirsheńdigin kórsetti. Jol boıyndaǵy 201, 244, 255, 266 shaqyrymdarda salynǵan kópirler uzaq merzimge eseptelgen, berik, kútimi de qarapaıym. Onyń úsheýiniń uzyndyǵy 47 metrge jetedi, tórtinshisiniń uzyndyǵy – 52 metr.
Sý ótkizetin qubyrlar da erekshe nazar aýdarǵandaı. Jaz, kúz, qys kezinde aǵysy bilinbeıtin dala ózenderi kóktem shyǵyp, qar erigende burqyraǵan tasqynǵa aınalyp ketedi. Jol úıindisin buzyp ketpeýi úshin onyń boıyna kólemdi sý ótkize alatyn dıametri úlken qubyrlar salynady. Al, kóktem kezinde qar sýy az jınalatyn jerge polımerli gofrılengen qubyrlar paıdalanyldy. О́zi sý ótkizbeıdi jáne ájeptáýir shydas beredi, tez jınalady jáne ornatylatyn jerine jetkizý de qıyn emes.
Joba boıynsha jeli boıynda eki jerde jolaıryq salynady. Sekseýil stansasynyń batys jaǵyndaǵy jolaıryqtyń qurylysy bastalyp ta ketti. Al, Jezqazǵan jaqtaǵy jolaıryqtyń qurylysy kelesi jyly bastalady.
Qozǵalys qaýipsizdigi qamtamasyz etildi
Temirjoldyń basty artyqshylyqtarynyń biri – qaýipsizdigi. Al, qozǵalys qaýipsizdiginiń negizi jol qurylysy bastalmaı turyp qalanady. Bul – sapaly materıal paıdalaný jáne jol topyraǵyn úıý men joldyń joǵary qabatyn salýda tehnologııany qatań saqtaýdy qamtıdy.
Eger, temir-beton shpal men rels sertıfıkattalyp kelip, qabyldap alǵanda taǵy bir tekserýden ótse, topyraq úıindisiniń sapasy qurylys barysynda tekserilip otyrady.
«Jol jóndeýshi» kompanııasy» JShS-niń ózine qarasty zerthanasynyń mamandary qosalqy merdigerlik mekemeler men zerthanaaralyq ınspeksııa qyzmetine baqylaý jasaýdy júzege asyrady. Árbir merdiger mekeme akkredıtasııalanyp, attestattaýdan ótken zerthanamen kelisimshart jasaıdy. Bas merdiger tarapynan qoıylǵan talap tóseletin topyraq úıindisiniń sapasy men onyń tyǵyzdyǵynyń standartqa saı bolýyn qadaǵalap otyrýǵa múmkindik beredi.
Kópir qurylysy barysynda paıdalanylǵan beton sapasy da jeli jumysyna qatysatyn zerthanalardyń báriniń qat-qabat tekserýinen ótip otyrdy.
Materıal, beton, qurylys tehnologııasy sapasyna jan-jaqty baqylaý bas merdiger – «Jol jóndeýshi» kompanııasy» JShS salyp jatqan temirjol jelisiniń talapqa saı júrgizilip jatqanyn kórsetedi.
Eń mańyzdy faktor
Qurylysqa qosalqy merdigerlik mekeme ujymdaryn qosa eseptegende barlyǵy bes myńnan astam adam tartyldy. Onyń 1600-i «Jol jóndeýshi» kompanııasy» JShS-niń músheleri. Bári de óz isin jetik biletin mamandar bolǵandyqtan jumysty da sáıkesinshe sapaly oryndaıdy.
Temirjol jelisiniń joǵary qabatynyń túıisýine arnalǵan saltanatty shara barysynda bas merdiger – «Jol jóndeýshi» kompanııasy» JShS men qosalqy merdiger mekemelerdiń 77 qyzmetkeri baqylaýshy, keńes tóraǵasy O.Shadıevtiń qurmet gramotasymen, bas dırektor S.Bekmuhanbetovtiń alǵys hatymen jáne syıaqysymen marapattaldy.
Olardyń arasynda «Jezqazǵan – Sekseýil jáne Arqalyq – Shubarkól temirjol jelisi qurylysy jónindegi dıreksııasy» basshylary men Jol jóndeý jónindegi dıreksııasynyń basqarýshy dırektorlary, jol sheberleri, jol jóndeýshiler men mashınıster, menedjerler, basshylar, geodezııa, sapa baqylaý, óndiristik-tehnıkalyq bólimniń, zerthana jáne basqa da qurylymdardyń qatardaǵy qyzmetkerleri bar. Bir sózben aıtqanda, jeli qurylysyn merziminde aıaqtaýǵa óz eńbegimen úles qosqandar men óz isine berilgenderge marapat jasaldy.
Jeli qurylysynyń tabysty júrgizilýin biliktiligi joǵary kadrlar qamtamasyz etti. Osyny jaqsy túsinetin «Jol jóndeýshi» kompanııasy» JShS basshylyǵy eń úzdikterden komanda quryp, olardyń jumys isteýi men tynyǵýy úshin barlyq jaǵdaı jasap qoıǵan.
Jeli qurylysy jumysyn saýatty uıymdastyrý, qosalqy merdiger mekemelerdiń múmkindigin tıimdi paıdalaný, qajetti mashına men mehanızmdermen jetkilikti túrde qamtamasyz etý, ınertti materıaldardy aldyn ala daıyndaý, bilikti mamandardy iriktep alý, aýysymdyq jumys kestesi, jumysshylardyń turmystyq jaǵdaıyn jasaý – «Jol jóndeýshi» kompanııasy» JShS topyraq úıindisi men joldyń joǵary qabatyn salýdy qamtıtyn jobanyń birinshi kezegin belgilengen merzimde sapaly aıaqtaýǵa múmkindik berdi.
Aldaǵy 2014 jyly «Jol jóndeýshi» kompanııasy» JShS jeli boıyndaǵy stansalardyń qurylysy, belgi bergish, ortalyqtandyrý jáne bloktaý qondyrǵylaryn ornatý, EO qosyndaryn, energııamen jabdyqtaý, ákimshilik ǵımarattar men turǵyn úı salýdy qamtıtyn keshenniń birinshi kezegin bitirýdi josparlap otyr. Sonymen qatar, júk tasymaly qozǵalysyn ashyp, ýaqytsha paıdalaný iske qosylady.
Temirjol bizdiń urpaqtarymyzǵa qaldyratyn muramyz. Uqsata bilse, turaqty tabys kózine aınalady.
Lıýbov GOVORÝHINA,
«Trans-Ekspress Qazaqstan» temirjol jýrnalynyń redaktory.
