О́ńirge tanymal aqyn-sazger Joldybaı Aıtqulov «Oıdaǵy elim – Oıylym» dep jyrǵa qosqan bul aýdan biryńǵaı mal sharýashylyǵymen aınalysady. Onyń ústine oblys ortalyǵynan da, ekonomıkanyń kúretamyry bolyp tabylatyn temirjoldan da shalǵaıda ornalasqandyqtan kúni keshege deıin áleýmettik ıgilikterden kenjeleý qalyp kelgeni shyndyq. Jetpis jyl boıy Qobdamen eki ortadaǵy 140 shaqyrym kúre joldyń azabyn tartyp kelgeni de ras. Bul problema qazirgi senator Eleýsin Saǵyndyqov oblys ákimi bolyp turǵanda oń sheshimin taýyp, osy jolǵa qatty jamylǵy tóselgen bolatyn. Jol qatynasy jaqsarǵannan keıin oıyldyqtardyń boıynda erteńgi kúnge degen senim uıalap, óz sharýalaryn júrgizýge degen talpynys paıda boldy. Ony jaqynda aýdanda bolǵan issaparymyzda aıqyn ańǵardyq.
О́ńirge tanymal aqyn-sazger Joldybaı Aıtqulov «Oıdaǵy elim – Oıylym» dep jyrǵa qosqan bul aýdan biryńǵaı mal sharýashylyǵymen aınalysady. Onyń ústine oblys ortalyǵynan da, ekonomıkanyń kúretamyry bolyp tabylatyn temirjoldan da shalǵaıda ornalasqandyqtan kúni keshege deıin áleýmettik ıgilikterden kenjeleý qalyp kelgeni shyndyq. Jetpis jyl boıy Qobdamen eki ortadaǵy 140 shaqyrym kúre joldyń azabyn tartyp kelgeni de ras. Bul problema qazirgi senator Eleýsin Saǵyndyqov oblys ákimi bolyp turǵanda oń sheshimin taýyp, osy jolǵa qatty jamylǵy tóselgen bolatyn. Jol qatynasy jaqsarǵannan keıin oıyldyqtardyń boıynda erteńgi kúnge degen senim uıalap, óz sharýalaryn júrgizýge degen talpynys paıda boldy. Ony jaqynda aýdanda bolǵan issaparymyzda aıqyn ańǵardyq.
Aýdan ortalyǵyna keshtetip kelgenimizde kóshelerdegi samaladaı jarqyraǵan elektr shamdaryn kórip kóńilimiz marqaıyp qalyp edi. Ertesine birqatar kóshelerge qatty jamylǵy tóselip, trotýarlar jasalǵanyna kózimiz jetti. Tipti kóshelerdiń boıyna tym táýir sýaǵarlar salynypty. Al, ortalyq kóshelerdiń turǵyndar júretin jerlerine temir-beton plıtalar tóselgen. Jańadan saıabaq ashylyp, ekinshi saıabaq qurylysy bastalyp ta ketipti. Jańadan salynǵan sot jáne prokýratýra, aýdandyq aýrýhana ǵımarattary aýyldyń ajaryn asha túsken. Jańadan salynǵan turǵyn úıler de kórkimen kóz tartady. Tipti, bul óńirde bolmaǵan eki qabatty kottedj úıin salyp jatqandar da kezdesti. Bul bizdiń syrt kóz retinde baıqaǵan ózgeristerimiz ǵana. Jalpy, aýdandaǵy órkenıetke umtylýdyń qadamdary, turmysty túzeýdiń talpynystary budan da aýqymdy jumystarmen júlgelene túsedi.
Aýdan ákimi Mavr Abdýllınniń bılik tizginin ustaǵanyna bir jyldyń júzi boldy. Biraq, osy óńirdiń týmasy bolyp keletin oǵan aýdan ómiri burynnan tanys. Ol osynda eńbek jolyn bastap aýdan ákiminiń orynbasarlyǵyna deıin kóterilgen azamat. Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasarlyǵynan osy qyzmetke keldi.
Biz jylyshyraıly júzdesýdegi áńgime arnasyn aýdannyń ekonomıkalyq damý baǵyttaryna burǵanymyzda Mavr Erǵalıuly da kóp tostyrmaı óndiristik kórsetkishterge kómip tastady. Olardy oı-sanamyzdan ótkizip, iriktep aıtqanda bylaısha óriler edi.
Aýdan boıynsha ústimizdegi jyldyń toǵyz aıynda ónerkásip óniminiń kólemi 340,9 mıllıon teńgege jetip, ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 105 paıyz quraǵan. Esepti kezeńde aýylsharýashylyq ónimderin óndirý kólemi 3842,0 mıllıon teńge bolyp, byltyrǵa qaraǵanda 100,7 paıyzdy quraǵan. Et, sút, jumyrtqa jáne jún óndirý anaǵurlym artqan. Osy kezeńde negizgi kapıtalǵa 1150,0 mıllıon teńge ınvestısııa salynyp, bul kórsetkish te asyra oryndaldy. Aýdannyń eldi mekenderinde 32 turǵyn úı salynyp, paıdalanýǵa berilgen.
Aýdanda shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa basymdyq berilip keledi. Sonyń ishinde buryndary jumys istemeı turǵan kásipkerlik sýbektilerine qoldaý kórsetý arqyly olardyń belsendiligin arttyrýǵa qol jetkizilgen. Kásipkerlik sýbektileriniń belsendiligi 64,3-ten 87,4 paıyzǵa kóterilgen. Sóıtip, tirkelgen 587 shaǵyn jáne orta bıznes nysandarynyń 513-i belsendiler qataryna engen. Esepti kezeńde olardan bıýdjetke 10,9 mıllıon teńge túsim túsken. Ústimizdegi jyldyń toǵyz aıynda 230 jańa jumys orny ashylypty. Aýdannyń jergilikti bıýdjetiniń kiris jospary 100,6 paıyzǵa oryndaldy. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamasy boıynsha 80,0 mıllıon teńge ıgerilip, úsh bilim berý nysanyna kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilgen. Jalpy smetalyq-jobalaý quny 291,8 mıllıon turatyn Aqshataý jáne Qumjarǵan negizgi mektepteriniń jańa ǵımarattary paıdalanýǵa berilgen kórinedi.
«Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda ınjenerlik ınfraqurylymdy damytýǵa bólingen 5,0 mıllıon teńge qarjy tolyq ıgerilip, bolashaqta salynatyn 70 turǵyn úıge 20,0 mıllıon teńgege ınfraqurylym jasaqtalýda eken.
Aýdan boıynsha tarynyń ár gektarynan 7 sentner, kartoptyń ár gektarynan – 101, kókónisten – 120 jáne baqsha ónimderinen 261 sentner ónim jınaldy. Shyny kerek, oıyldyqtardyń tirshiligi negizinen mal ósirýge táýeldi. Qazirgi tańda sharýa qojalyqtary men sharýashylyq qurylymdarynda 32837 iri qara, 160 myń qoı, 4711 jylqy qysqa túspek. Olardy qystan shyǵynsyz alyp shyǵý úshin 87300 tonna mal azyǵy daıyndalyp, qystaqtarǵa jáne jeke turǵyndarǵa jetkizilgen.
«Kórkeıe ber, týǵan jer» aksııasy aıasynda aýdannyń eldi mekenderin, qurylystaryn jóndeý, kóriktendirý men kógaldandyrý jumystary atqarylýda. Byltyr osyndaı jumystar 106 mıllıon teńgege oryndalsa, bıyl 117,5 mıllıon teńgege 62 áleýmettik nysanǵa qurylys-jóndeý jáne abattandyrý sharýalary tyndyrylýda eken.
– Bizdiń óńirdiń negizgi óndiristik baǵyty mal sharýashylyǵy bolyp tabylady. Sondyqtan tórt túlikti ósirý men mal azyǵy óndirisin damytýǵa basymdyq berilýde. Qazir mal tuqymyn asyldandyrý jumystary qolǵa alyndy. Asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyn onǵa jetkizip, asyl tuqymdy qoıdy kóbeıtip, úlken aýksıon ótkizý oıymyzda bar. Sonda bizdiń asyl tuqymdy edilbaı qoılarymyzǵa suranys qalyptasady dep oılaımyn. Sondaı-aq, mal azyǵynyń mol qoryn jasaý múmkindikteri qarastyrylýda. 4800 gektar shabyndyq jer ýchaskesi boıyndaǵy «Qıyl» lımandy sýlandyrý júıesin qalpyna keltirý de aldaǵy kúnder enshisindegi sharýa, – deıdi ol óńir úshin ózekti máselelerdi tarata aıta kele.
Aýdanda sheshimin kútken ister de barshylyq. О́mir bolǵan soń bir orynda turyp qalýǵa bolmaıdy, ilgerileýdiń qamyn oılaý kerek. Aýdan ákimi Mavr Abdýllındi Aqjar eldi mekenine aýyz sý qubyryn júrgizý, Amangeldi aýylynda mektep salý, Qaraoı selosynda balabaqsha ashý, Saraljynǵa klýb úıin salyp berý de oılantady. Birqatary bastalyp ta ketti. Sonyń biri Oıyl selosyna 95 shaqyrym jerdegi Baıǵanın aýdanynan dıametri 400 mm. joǵary qysymdy tabıǵı gaz qubyryn júrgizýdiń tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdemesi daıyndalyp, oblystyq energetıka jáne kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasy arqyly Munaı jáne gaz mınıstrligine joldanyp ta qoıypty. Smetalyq quny 3200 mıllıon teńge quraıdy eken. Bıyl jobalaý-smetalyq qujaty jasalyp qoıylypty. Endi joǵarydan kelisim bolsa, kógildir otynnyń qyzyǵyn oıyldyqtar da kóretin kez qashyq bolmas, sirá. Aýylsharýashylyq ónimderin óńdeý kásiporyndaryn ashýdyń, týrızmdi damytýdyń bastamalary da bar. Ákim Mavr Abdýllın aýylda jumyssyzdyq joq, keıbir jatypisherler memlekettik baǵdarlamalar boıynsha ashylǵan jumystardyń ózinen bas tartatynyn da jasyrmady. Áıteýir tilin taýyp, jumysqa tartyp júrgenderin jetkizdi.
Aýdanda mádenıet úıi, murajaı jáne kitaphanalar jumys istep tur. Bylaı qarasań da, olaı qarasań da dúken, ashana, dámhana kezdesedi. Tipti, syıymdylyǵy joǵary meıramhanalar da salyna bastaǵan. Barlyq aýyldarda da tap osylaı ilgerileýge iz salynǵan. Ony aýyldyń ishki-syrtqy kelbeti men turmysynan aıqyn ańǵarýǵa bolady. Árıne, bul salalarda da oılasa sheshetin máseleler barshylyq. Eń bastysy, halyq aýdannyń erteńine senimdi.
Qazir aýdan ortalyǵynan Aqtóbege avtobýs qatynaıdy. Alaıda, halyq júrdek te jumsaq jeńil taksılerdi qolaıly kóredi. Jolaqysy anaǵurlym qymbat bolsa da, solaı. Shaǵyn ǵana aýdan ortalyǵynda taksılerdiń kóbeıgendigi bolar, dıspetcherlik qyzmet jumys isteıdi, tapsyrys berseń úıden kelip alyp ketedi. Biz de sonyń ıgiligin kórdik. Munyń ózi Oıyl aýdany turǵyndarynyń turmysyn túzeı bastaǵanyn ańǵartady.
Satybaldy SÁÝIRBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Aqtóbe oblysy
