Buǵan amerıkalyq taraptyń sheteldik uıymdarǵa qoıǵan jańa talaby áser etýde.
Jalpy, AQSh pen Qytaı arasyndaǵy teketires taýsylǵan emes. Qos memlekettiń arasynda órbigen «saýda soǵysyna» kýá bolǵanymyz kesheǵana edi. Endi taǵy bir dúrbeleń beleń alǵandaı. Iá, AQSh-ta saýdalanatyn qytaılyq iri kompanııalardyń aksııalary 15 paıyzǵa deıin tómendeýde. The Wall Street Journal basylymy munyń sebebin amerıkalyq taraptyń jańa talabymen baılanystyryp otyr. Iаǵnı AQSh-taǵy qytaılyq kompanııalar amerıkalyq retteýshilerdiń baqylaýynda bolyp, aýdıtorlarmen jumys isteýi kerek. Áıtpese, olar qor bırjalarynyń baǵa belgileý tiziminen alynyp tastalady. Tıisinshe, kompanııalardyń baǵaly qaǵazdary bırjada satylmaıdy.
Qazaqstandyq aýdıtor Jansulý Muhamedjanova bólisken málimetke súıensek, AQSh-taǵy iri ınvestısııalyq bankter ótkenaptada qytaılyq kompanııalardyń 10,5 mlrd dollar kólemindegi aksııasynan «qutylǵan». Sonyń saldarynan Qytaı kompanııalarynyń kapıtaly 732 mlrd dollarǵa deıin quldyraǵan. Bul az aqsha emes. Salystyrmaly túrde aıtsaq, atalǵan soma Qazaqstannyń ishki jalpy óniminiń 4,5 paıyzyna teń. Jaǵdaıdyń kúrdeli ekenin osydan-aq ańǵarýǵa bolady.
Belgili bolǵandaı, AQSh-ta tirkelgen qytaılyq 48 iri kompanııanyń depozıtarlyq qolhattaryn baqylaıtyn S&P/BNY MellonChina Select ADR kompanııasynyń ındeksi 2,21 paıyzǵa nemese 7 416,31 pýnktke deıin azaıǵan. 24 naýryzdyń ózinde ındeks 6,4 paıyzǵa kemigen. Bul 16 aqpandaǵy rekordtyq deńgeıden 23 paıyzǵa tómen.
25 naýryz kúni ınternet-kommersııa salasyndajumys isteıtin kompanııalardyń aksııalary da quldyrady. Onyń ishinde Alibaba Group ta bar. Máselen, NYSE, ıaǵnı Nıý-Iork bırjasyndaáıgili kompanııanyń aksııasy 2,99 paıyzǵanemese 222,72 dollarǵa deıin tómendedi.
LUCKIN Coffee kofe jelisiniń OTC Marketsbırjasyndaǵy aksııasy 4,56 paıyzǵa nemese8,79 dollarǵa deıin tómen tústi. Bilibili beıneoıyn baspasynyń aksııasy 0,05 paıyzǵa nemese95,65 dollarǵa deıin azaıdy. Internet-saýdajáne elektrondyq kommersııamen aınalysatynJD.com kompanııasynyń baǵaly qaǵazdary 0,46 paıyzǵa, 78,71 dollarǵa deıin kemidi. NetEaseınternet-kompanııasynyń aksııasy 1,11 paıyzǵaazaıyp, 101,55 dollardy qurady.
NASDAQ bırjasyndaǵy qytaılyq Baidu izdeýjúıesiniń aksııasy 14,47 paıyzǵa nemese 204,57 dollarǵa deıin tómendedi. iQIYI vıdeo hostınginiń baǵaly qaǵazdary (Baidu bas kompanııasyna tıesili) 13,34 paıyzyn joǵaltyp, 20,08 dollardy qurady.
Bırjadaǵy dúrbeleńniń oryn alǵany sondaı, ádette kúnine 17 mln aksııasy saýdalanatynTencent Music kompanııasynyń 26 naýryzda 300 mln aksııasy satylǵan. Sarapshylar GoldmanSachs ınvestısııalyq banki men JPMorgan Chaseqarjy holdıngi teris ahýaldyń bolatynynaldyn ala boljap, qytaılyq kompanııalardyńaksııasynan qutylyp jatqanyn jetkizdi. Soǵanqaraǵanda naryqtaǵy iri oıynshylar jaǵdaıdyńýshyǵyp ketetinin kúni buryn bilgen sekildi.
Degenmen aksııalary az da bolsa ósimkórsetken qytaılyq kompanııalar bar. Máselen, týrıstik qyzmetterdi usynatyn Trip.com GroupLimited kompanııasynyń aksııasy 0,03 paıyzǵa, 37,9 dollarǵa deıin kóterildi. ChinaTelecommunications Qytaıtelekommýnıkasııalyq korporasııasy 3,32 paıyzdyq ósim kórsetti (26,45 dollarǵa deıin). Pinduoduo elektrondyq kommersııa platformasynyń aksııasy 2,7 paıyzǵa – 127,53 dollarǵa deıin ósti.
Eske sala keteıik, 2020 jyldyń mamyr aıyndaAQSh Senaty «Sheteldik kompanııalardyńjaýapkershiligi týraly akt» qabyldady. Bulsheteldik uıymdardyń AQSh zańnamasyna sáıkesesep berýin talap etedi. Mine, qytaılyqkompanııalardyń jaǵdaıy osydan keıinnasharlaı túsken.
Ol azdaı, NYSE bırjasy Qytaıdyń úsh iritelekommýnıkasııalyq kompanııasyn (ChinaTelecom, China Mobile jáne China Unicom) bırjalyq tizimnen shyǵarý týraly sheshimqabyldady. Alaıda 2021 jyldyń qańtar aıyndaretteýshimen «keńesken» soń NYSE sheshimnińkúshin joıǵany týraly habarlady.
Budan bólek, osy jyldyń qańtaryndaqyzmetinen ketken AQSh prezıdenti Donald Tramp el ishinde qytaılyq segiz qosymshanypaıdalanýǵa tyıym salatyn jarlyqqa qolqoıdy. Onyń ishinde Alipay tólem júıesi de bar. Tramp Qytaı bıligi qosymshalar arqylypaıdalanýshylardyń qupııa aqparatyna qoljetkizýi múmkin ekenin, sol sebepti osyndaısheshimge barǵanyn aıtty. Sonymen qatar 2020 jyldyń jeltoqsanynda Donald Tramp sheteldik kompanııalarǵa arnalǵan jańa aýdıt erejelerine qol qoıdy. Ol, negizinen, Qytaıkompanııalaryn amerıkalyq bırjalardan«alastatýǵa» baǵyttalǵan. Iаǵnı, kompanııalarprezıdent bekitken erejelerdi úsh jylqatarynan saqtamasa, bırjadan shyǵarylady. Atalǵan jarlyq 90 kúnnen keıin kúshine enýikerek-tin. Sondyqtan ınvestorlar jaǵdaıdy sońyna deıin baqylaýda ustady. Bul jerdegijaǵdaı eki ssenarıı boıynsha órbýi kerek edi. Birinshisi – AQSh-tyń jańa prezıdenti Djo Baıden buǵan deıingi áriptesi qabyldaǵan jarlyqtyń kúshin joıady. Ekinshisi – qytaılyq kompanııalar jańa talaptardy oryndaıdy. Kóbi jaǵdaı birinshi ssenarıımen órbıtinine senimdi boldy. Alaıda jurt kútkendeı, eshqandaı ǵajaıyp oryn almady. О́tken sársenbide D.Tramp qol qoıǵan jarlyq zańdy kúshine endi.
Túptep kelgende, osy jaǵdaılardyń bári qytaılyq kompanııalardy tyǵyryqqa tiredi. Muny AQSh tarapynan Qytaı kompanııalaryna qurylǵan qaqpan dese de bolǵandaı. Reuters agenttiginiń habarlaýynsha, Qytaı tarapy da únsiz jatqan joq. Olar AQSh-tan qytaılyq kompanııalarǵa qarsy qysymdy toqtatýdysurady. Qytaı Syrtqy ister mınıstrliginiń ókili Hýa Chýnınnyń aıtýynsha, AQSh-tyń qolǵa alǵan sharalary naryq qaǵıdalaryna sáıkes kelmeıdi. Eki alyptyń arasyndaǵy tartystyń nemen tynary belgisiz. Biraq munyń qazirgideı kúrdeli kezeńde álemdik ekonomıkaǵa abyroı da, paıda da ákelmesi anyq, deıdi sarapshylar.
