Qanmen jazylǵan kartınalar

О́tken ǵasyrdyń orta sheninen bastap ózekti taqyrypqa aınalǵan soǵys kartınalary qazaq beıneleý ónerinde keńinen kórinis tapty. Adam ómirin aıaqasty et­ken zobalań mezettegi aıaýsyz ob­razdar men aıanyshty beı­ne­ler júregińdi syzdatpaı kór­sin... Ásirese qan maıdandy kózi­men kórip, ot pen oqtyń ortasy­nan aman oralǵan maıdanger sýret­shiler bul taqyrypqa kelgende baýyryn jaza kósildi. О́ıtkeni qylqalamnyń ár jaǵyndysy óz júreginen ótkizgen ómir kórinisi bolatyn.

Derekterge súıensek, Uly Otan so­ǵysy jyldary Qazaqstan Sý­retshiler odaǵynyń 50-den as­tam múshesi maıdanǵa attanǵan. Olardyń kópshiligi aýyr jeldiń ótinde armanynan alystap maıdan dalasynda qaza tapsa, keıbiri aýyr jaralanyp, júıkeleri zaqymdanǵan kúıde beıbit ómirge oralǵan. Sondyqtan da bolar shyǵarmashylyq órisin ári qaraı jalǵaǵan maıdanger sýretshiler kóp emes. Dese de sol bir úrkerdeı toptyń óneri áli kúnge deıin ózderiniń týyndylarynda ómir súrýdi jalǵastyryp keledi.

О́tken kúnnen sabaq alý úshin soǵys jyldarynyń tarıhı jadyn saqtaý mańyzdy. Qıyn kezeńdegi oqıǵalardyń shejiresi jaýjúrek erlerdiń portret­terin máńgilik eskertkishke aınaldyrǵan sýret­shilerdiń týyn­dylarynda saq­taýly. Bul ta­qyryptaǵy kartına­lardyń óne boıynan shyǵarma avtoryn alańdatqan sezimder men oılardy da dál oqýǵa bolatyndaı. Almatydaǵy Á.Qasteev atyn­daǵy óner mýzeıinde mundaı shy­ǵar­malardyń aýqymdy bóligi saq­taýly tur. О́ner oshaǵy dás­túr bo­ıynsha bıyl da osy kar­tına­­lardy kópshilik nazaryna usyn­dy.

Soǵys jyldaryndaǵy beıneleý ále­minde grafıka ónerine erekshe oryn berilgeni málim. Úgit-nasıhat pen pat­rıot­tyq pla­­kattar, kómirmen neme­se qa­­­ryn­dashpen salynǵan sý­ret­­ter­diń ózi halyqqa dem ber­di. Ás­ke­rılerdiń beı­nesi beder­len­­gen kartınalar maıdannan ja­qynyn kútken janashyr jan­darǵa taıanysh bol­dy. Olardyń kókiregindegi sónýge aınalǵan úmit shamyn qaıta mazdatty. Kórmedegi O.Vasılevtiń «UOS kúnderi» (1957), A.Alek­seevtiń «Máskeý 1941» toptama­synyń grafıkalyq paraq­ta­­ry, R.Gorelovtyń «Kreml sha­býyly» (1957), V.Lınkor Bı­bı­kov­tiń «Se­vastopol» (1947) týyndylary soǵystyń aýyr qasi­retin anyq aıshyqtaǵan. Sý­retter son­shalyqty shynaıy bolǵandyqtan, kórer­men zeńbi­-
rek­terdiń jarylysy men shaı­qasyp jatqandardyń daýysyn es­tı alady. Sýretshi D.Dmıtrıevtiń «Aza­mat soǵy­sy­na» (1957) avtobıografııa­sy jáne A.Alekseevtiń «Shyǵaryp salý» (1967) kartınalary – maıdanǵa attan­ǵan sarbazdardyń týystarymen qosh­tasýynyń lırıkalyq kórinisin dálme-dál jetkizedi.

«Sýretshilerdiń úlesine tıgen so­ǵys­tyń surapyl kúnderi men qıyn-qys­­taý jaǵdaılardy baıandaıtyn so­ǵys taqyryby beıbit ómirge ara­las­qan­nan keıin uzaq ýaqyt boıy olar­dyń shy­ǵar­­mashylyǵynan oryn aldy. Olar kór­genderi men basynan keshken­derin qaǵazǵa túsirýdi bolashaq urpaq al­dyn­­daǵy boryshy dep sanady», deıdi ónertanýshy Erke­jan Omarova.

Alapat soǵys maıdanger sýret­sh­i­lerdiń týǵan ólke tabıǵaty men beı­bit ómirdiń sulýlyǵyna degen qushtar­lyqtaryn arttyra berdi. Bul sózimizdi týyndygerlerdiń týǵan jer taqyrybynda jazǵan shyǵarmalaryndaǵy saǵynysh sýretteri rastaıdy. Sóz sońynda beıneleý ónerinde esimi erek atalatyn Uly Otan soǵysyna qatysqan qazaqstandyq sýretshilerdiń tizimin jaza ketýdi jón sanadyq: Ájıev Ú., Aleksandrov N., An­drııýk P., Antonenko P., Baranov K., Bon­darenko I., Gaev N., Gerba­novskıı L., Gorovyh A., Danılov P., Dmıtrıev V., Drozdov A., Evdakov A., Elkın D., Esirkeev R., Zakov­rıashın A., Ilıaev G., Ilın A., Kalachev D., Qanapııanov J., Kvach­ko I., Kenjebaev Sh., Kolo­denko V., Kýznesov K., Marı­kovskıı P., Moldanııazov E., Meıir­manov R., Nasedkın N., Nur­muhammedov N., Petko I., Popov P., Ponomarenko G., Plıýhın K., Rahı­mov H., Rechenskıı P., Sızın­sev A., Stadnıchýk I., Stepanov A., Stolıarov S., Tashbaev A., Tımofeev N., Tkanko V., О́skenbaev M., Orazaev Y., Fedorov L., Haıdarov Á., Qojyqov Q., Sıvchınskıı N., Chekalın B., Sheremetev G., Shkolnyı A., Shneıderman Iý., Iаkovlev N.

ALMATY