Alǵash baıqaǵanda avtor oǵan mán bermeıdi: «... kádimgi qaǵaz: jatady, sarǵaıady, kirleıdi... jel ushyryp áketedi... shirıdi...» Bir kúni sol qaǵaz qyzyq minez shyǵarady. «Bir jaǵy kómeski-qoshqyl, bir jaǵy qylaýsyz appaq oqýshy dápteriniń bir paraǵy. Meniń izimdi qýalaı soqqan samalmen birde tep-tegis qatqaq jerdiń ústimen sýsyldaı syrǵyp, birese, tolqı soqqan maıda leptiń yrqymen aýdarylyp túsip, aýdarylyp túsip, janushyra empeńdep keledi eken». Jazǵan japyraq ne aıtqysy keledi sonda? Kádimgi bir jany bar ma dersiz...
Buryndary bir japyraq qaǵaz tor kóz syzyqtary kómeskilenip, ár tusy qońyr-qoshqyl daqtanyp, sarǵaısa da ótken-ketken adamdarǵa «bas kótermeı» múlgip jata beretin. Tipti keıin dál bel ortasynan báteńke ókshesi aıamaı basqanda da qyńq demegen (taǵdyrdan ne teperish kórse de, ishinde ǵoı). Alaıda sol kúnnen bastap, keıipker-qaǵaz áńgimege samal jelmen birge entige engende avtordyń da júrisi baıaýlap, kúdiktenip qaldy. Sondaı-aq áńgimeniń aldaǵy oqıǵalaryn óziniń qurǵaq sybdyrymen birge ilestirip otyrdy.
Eleýsiz ala qaǵaz tegin bolmaı shyqty. Ony baıqaǵan avtordan da maza ketti. «Orta sheninde qarańdap áldebir jazýlar kórinedi. Beıýaqtaǵy alakóleńkede anyq ajyrata almaı, eńkeıip tóne bergenimde, qalbań etip qaıta aýdarylyp tústi. Qolymdy sozǵansha bolmaı, sytyr-sytyr etip, syrǵı jóneldi... Meniń kúmánim qalǵan joq – bir jaǵy kúńgirt, bir jaǵy appaq osy ala qaǵazda bir qupııa bar!..» Osylaısha, keıipker-qaǵaz avtoryn biraz áýre-sarsańǵa salady. Birin-biri qýalap júrgen ekeý bir ýaqytta jarqabaq shetine kelip toqtaıdy. «Jyndy paraq ber jaǵynan jel ıterip, ar jaǵynan ózen ańǵarynyń salqyn lebi súıep, jarqabaqtyń dál erneý jıeginde qaltıyp tiginen tur eken. Taıap kelip, osynaý, bir sáttik tepe-teńdik yrqynda qaltyldap, bılep turǵan jumbaq qaǵazdyń bergi appaq betindegi tylsym jazýdy ap-anyq oqydym... Ap-anyq bolatyn, ap-anyq túsingem – sol mezette umyttym...» Onyń oqyǵan-oqymaǵany, umytqan-umytpaǵany belgisiz osy bir mezette keıipker-qaǵaz jar jıeginen arǵy jaqqa qalyqtaı jóneldi. «Arnany kemerleı syrǵanap, tómen sýsyǵan bette, jóńkigen tolqyndar qaqshyp alyp, qaqpaqyl oınatyp kete bardy...» Beımálim jazý da arnasynan jańylmaǵan asaý aǵystyń qushaǵynda ketti.
Osynyń bári beınebir tús sııaqty dedi. Jazýdy ap-anyq kórgenimen, maǵynasyn esine túsire almaı, jarqabaq jıeginde ańtarylyp turdy da qoıdy. «Men túsimde talaı jazýdy oqydym – kózimdi ashqanda eles bolyp eridi. Umytyp qalmaıyn dep túsimde talaı óleńdi jattadym – oıanǵanda, saǵym bop buldyrap adastyrdy. Túsimde anyq estigen nebir syrly áýenderden óńimde aıyryldym – qaıda?..»
Ol eshteńe bilmedi. Bilgeni, ótkenniń bári kórgen tústeı sezildi. Sonda shyǵarmanyń aıtpaǵy ne? Maǵynasy qandaı? Qaǵazdaǵy jazý she? Avtordyń túıini áńgimeniń ǵana emes, ómirdiń de sheshimi sııaqty.
«Meniń biletinim, Taǵdyrym, meıirimsiz ókshelerdiń tańbasyn arqalap, sen de bir kúni eleýsiz, eskerýsiz jol shetinde jatyp sarǵaıasyń... Kúnderdiń kúni kóńilsiz sybdyrlap, mazasyz elpektep, erensiz, nemquraıdy soqpaqpen sen de syrǵısyń bir jaqqa... Kórmes, estimes, uqpas dúnıeden sýyp, jarqabaqtyń jıeginde qaltyldap, sońǵy ret júregińdi ashasyń... Sýsyp jar túbine sulq túsesiń de, kúńirengen qurdymǵa erkińdi tapsyrasyń...»
Biz «jyndy» qaǵazben birge qalbań qaǵyp júrgende baıqamappyz: áńgimeniń ón boıynda Hemıngýeı aıtqan aısberg tur eken. Bir qaraǵanda, áńgime sońyndaǵy jattandy ári qarapaıym fılosofııalyq támsilge oraılasqan avtor sózi sol alyp muzdy ortasynan qaq aıyryp, opyrylyp túskendeı boldy. Eki bettik áńgimeniń basy men aıaǵy bir qarys bolsa da, álgi muzdyń bir ushy seniń basyńa kelip qulaǵandaı mıyń shýlap, áreń es jııasyń.
Iá, jalǵyz aqıqat – ómirdiń ótkinshi ekendigi. Jer betindegi, árıne, kóshe jolyndaǵy sarǵaıǵan, bálkı ómirden túńilgen, eshkimge kereksiz ala qaǵazdy kórgen, sońynan ergen, ermegen barsha adamnyń jan túkpirinde bul aqıqat saqtaýly. Kóp oılamaımyz, sebebi qorqamyz. Biraq sezemiz. Umytylǵan emes: ara-tura sýyq tústeı eske túsip turady. Al qaǵazdaǵy jazý – avtordyń kórkem shyndyǵy. Sol qupııa jazý arqyly sheshimdi ómirdiń ózgermes zańdylyǵyna alyp keldi.
Osylaısha, avtor áńgime basynda jaıbaraqat serýendep júrip, kúndelikti qońyr tirshiligimizde eshbir mán-mańyzy joq julynǵan qaǵazdy áńgimelep otyryp, sońynda ózi de soqpaq sońyna tirelip, aıtar oıy da álgi keıipker-qaǵazben birge «serýendep» ilesip kelgen oqyrman sanasyna ómirdiń sońyn elestetedi. Sóıtip otyryp, «sen de sol japyraq qaǵaz syndy bir kúni bir jaqqa syrǵısyń» dep qalamyn súıkeı salady.
Oqıǵa barysy men sýretteýlerdiń bári japyraq qaǵazdyń jel terbegen qozǵalysyndaı op-ońaı, názik. Túrli keıipkerdiń jaqsyly-jamandy áreketin jarystyryp, oqıǵalardy qym-qýyt shıelenistirip, shyǵarmanyń túp maǵynasyn qurǵaq moralmen aıaqtaý munda joq. Jol boıynan bir-birimen ańdysyp kelgen ekeýdiń aıyrylysýynda kishigirim tragedııa bar (árıne, salmaǵy aýyr). Jan-dúnıesindegi sol kúıdiń tolqyp-sharpýynan adam balasynyń qysqa ǵumyry zý etip kóz aldynan óte shyǵady. О́mirdiń shyndyǵy – osy. Taǵdyrdyń jazýy – sol. О́mirdiń sońynda bári kórgen tústeı bolady deıdi.
Bizdi de bir kúni bir japyraq sybdyrlap bir jaqqa jeteleri anyq. Jazýdy artynan qýyp júrip oqý mindet emes, jazýdyń máni – aqıqat.
