Dalalyq órkenıet taǵylymy

Mártebeli jıyndy ashyp sóz sóılegen Elbasy kitaphanasynyń dırektory Baqytjan Temir­bolat: «Táýelsizdik jyldaryn­da tarıhshylar, arheologtar, mádenıettanýshylar kósh­pen­diler tarıhyndaǵy mańyz­dy máselelerdi zertteýde aýqym­dy nátıjelerge qol jet­­­kizdi. 2004 jyldan bastap Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Tuń­ǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Á.Nazarbaev­tyń bastamasymen «Mádenı mura» memlekettik baǵ­­darlamasy iske asyryldy. Baǵdarlama sheńberinde kósh­pendilerdiń tarıhı murasyn zer­deleýdiń birtutas júıesi qa­lyptasyp, tarıhı-mádenı jáne sáýlet eskertkishteri qaıta jasaldy, ulttyq ádebıet pen jazýdyń san ǵasyrlyq tájirıbesi tereń zertteldi. 2013 jyly «Halyq – tarıh tolqynynda» baǵdarlamasy qabyldanyp, onyń aıasynda Qa­zaqstan tarıhyna qatysty iri álemdik muraǵattardan qujat­tardy júıeli izdeý jáne zerdeleý jumystary júzege asyryldy. Ultymyzdyń jazýshylary, aqyndary, tarıhshylarynyń eren eńbeginiń arqasynda tarıhı ádildik saltanat qurdy. Mun­da arheologtardyń róli erekshe, olar kórneki zattaı materıal negizinde urpaqtary qazirgi qazaqtar bolǵan kóshpendiler má­denıetiniń biregeıligin dá­lel­dedi. Elbasy «Rýhanı jań­ǵyrý» baǵdarlamasynyń teo­rııalyq negizin damytatyn «Uly dalanyń jeti qyry» baǵ­dar­lamalyq maqalasynda atqa miný mádenıetiniń ejelden beri kóshpeli qoǵamnyń sıpatyn to­lyqtaı sýrettegenin erekshe atap ótti», dedi.

Odan keıin «Botaı makro­mádenıetiniń qazaq halqy men memlekettiliginiń mádenıet ge­nezısi úderisindegi rólin mem­lekettik saıası taný», «Ulttyq ıdeıa retinde biryńǵaı ulttyq patrıotızmdi qalyptastyrýdaǵy atqa miný jáne dala órkenıetiniń tarıhı baılanystary» taqy­rybynda baıandama jasaǵan Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń arheologııa jáne dala órkenıetteri ınstıtýtynyń dırektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Vıktor Zaı­bert eń áýeli, alty myń jyl bu­­ryn dala órkenıetiniń bas­taýynda etnostyq jáne tarıhı tamyry Botaı salt attylyq má­denıetinen bastalatyn tarıhı dana qazaq halqynyń uly eke­nimdi maqtan etemin deı oty­ryp: «Botaı mádenıetin 40 jyl boıy dıalektıkanyń negizgi zańdarynyń Gegel fılosofııasy negizinde zerttep kelemin.Taptyq-formasııalyq dogmatıkalyq teo­rııalardan bas tarta otyryp, men sońǵy eki júz jyl boıy eýrazııalyq ór­kenıettiń qaı­nar kózi retinde eýrosentrlik ádis­namamen jáne tarıhnamamen qabyldanbaǵan uly qazaq dalasy shyn máninde turaqty ekonomıkalyq jáne áleýmettik-saıası damýdyń da­lalyq fenomeni bolǵanyn tú­sindim. Uly dalada tarıhı sát­sizdikter joq, sonymen qatar ol otyryqshy-eginshilik alqaptyq mádenıetterden tá­ýelsiz, ózin-ózi molaıtatyn geo jáne sosıojúıe bolyp tabylady», dedi arheolog ǵalym.

Kelesi kezekte, «Qazaqstannyń má­denı-tarıhı murasy jahan­danýdyń jańa modelindegi eldiń turaqty damýynyń qaınar kózi» taqyrybynda baıandama ja­saǵan EICON turaqty damý kompanııasynyń sarapshysy Sergeı Soı jaqynda qa­byl­danǵan azamattyq qoǵamdy da­mytý tujyrymdamasy, Ja­syl ekonomıkaǵa ótý tujy­rym­da­masyn iske asyrý jospary, Qa­zaqstannyń 2025 jylǵa deıingi ulttyq damý jospary TDM-men sýsyndap tur. Al memlekettik basqarý júıesin reformalaý jó­nindegi tujyrymdamanyń or­talyǵy ekonomıkadan adam qun­­dylyqtaryna kóshkenin ań­ǵartady. BUU-nyń jahandyq kún tártibine sáıkes, Qazaqstan da adam ómiriniń sapasyn arttyrýdy kózdep otyr. Bul jumys – bılikke de, azamattyq qoǵamǵa da ortaq is, dedi.

Sonymen qatar Soı myrza TDM-ǵa mádenı-tarıhı mura arqyly árbir qazaqstandyqtyń ózin-ózi anyqtaýsyz, ortaq ıdeo­logııalyq jáne rýhanı tuǵyr­namasyz, jańa patrıotızm qa­lyp­tasýynsyz qol jetkize almaıtynyn atap ótti. Ol sondaı-aq kóshpendiler órkenıetin ashý jónindegi turaqty jobany iske asyrýdy usyndy.

«Berel» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-murajaıynyń bas ǵylymı qyzmetkeri, tarıh ǵy­­­lymdarynyń doktory, pro­fessor Zeınolla Samashev, osy­dan 40 jyldan astam ýaqyt buryn Vıktor Fedorovıch Zaıbert bul fenomendi álemdik ǵylym úshin ashty, biz endi ǵana osy ja­ńa­lyqtyń dúnıejúzilik tarıhı ma­ńyzdylyǵyn túsine bastadyq. Qazirgi jaǵdaıda bul ulttyq sana-sezimdi damytý jáne ulttyq ıdeologııany qalyptastyrý úshin óte mańyzdy dese, K.Aqyshev atyndaǵy ǵylymı-zertteý ıns­tıtýtynyń dırektory, L.N.Gý­mılev atyndaǵy EUÝ Arheologııa jáne etnologııa kafedrasynyń dosenti Maral Habdýlına hanym, ǵylym salasynda aıtarlyqtaı jetistikterge jetý úshin ondaǵan jyldar qajet ekendigin kórip otyrmyz. Tek úzdiksiz zertteý, zerdeleý, tásilderdi jetildirý ar­qyly ǵana mańyzdy tarıhı jáne saıası tujyrymdamaǵa qol jetkizýge bolady, dep atap ótti.