– Jalpy, biz ne jazyp júrmiz, qaı mánerde, kim turǵysynda, quraǵan sóılem baıandaı ma, sýretteı me, talqylaı ma, qaısynda beıtaraptylyq kóp, nesinde pafos basym, falsh qaıdan týady, arzan dúnıe qaıtip mátin ishine kiredi, jaǵdaıdyń shyrqyn, jaǵymdy – jaǵymsyzdyń kórkin, qalyptasqan qarym-qatynastyń erkin, qaqyn buzyp, jan-jaǵyn jaıpap, saıypqyran erdiń beınesine kúıe jaǵyp, qaharman obrazdyń ómirine oıran salyp, jalǵan sóılep, qorytyndyǵa kóleńke túsirip, tunyǵyn laılap, keńistigin jaılap, ýaqytynda saıran quryp, izdegen izgi nıetin izimen joıyp, ósirgen jaqsylyq óskinin qynadaı qyryp, oı órisinde opasyzdar órip júredi, shynaıylyqtyń tileýin tilep, adalǵa jaq, aramǵa qas bop ómir súrgende... avtor, jazýshy jazyp jatyp oqyrmanǵa joldaǵan ýaqıǵanyń, soryn qaınatty.
Ýaqıǵa – maǵyna týdyrýshy, qarym-qatynas quraly til – jetkizýshi. Sóılemniń reti – kórki emes, maǵyna sharty. Mátin sóılemderden turady, sóılem – sózderden, sóz – tańbalardan. Bir tańba – bir árip – bir dybys. Sosyn, bir tártip. Demek birneshe dybystyń tańbalanýy akýstıkalyq obrazdy quraıdy, akýstıkalyq obraz túsinikti belgileıdi.
Shyǵarma taqyrybyn ataýynan kóremiz, biraq avtordyń aty-jóni qanshalyqty qajet, Chehov áńgimeniń basy men sońyn qıyp alý kerek degen ósıet aıtty, men, kerisinshe, kirispesi men kúrmeýin qaldyryp, ortasyn oıyp alyp tastaý qajet der edim.
Túsiniksizdik tabıǵaty, sıpaty qasaqana ne ádeıi kórsetilýi tıis emes, biraq kómeski mátin anyq sóılemnen artyq.
Sózde metafora ǵana tereń. Birjaqty metafora joq. Metafora – san qyrly. Ádebıet anyqtamaǵa kónbeıdi, anyqtamaq áreketi – neǵaıbyl. Ol tól zańyna ǵana baǵynady.
Aqyldy oıdyń ǵumyryn sheksiz mátin, kúńgirt máni ǵana uzarta alady. On segiz myń ǵalamda on segiz myń óner bar.
О́nerdiń aqıqaty qashanda – solqyldaq, on eki órim qamshydaı, qaı qyrymen tıse de ashy.
Álemtanýda, tipti, adamtanýda, ádebı tilden góri ánsheıin tildiń (Ahmet Baıtursynuly) qarymy da, qabileti de zor. Fılosofııada moıyndalǵan, ǵylymda dáleldengen, eski aqıqat, tańǵalyp qajeti bar ma eken.
Biz bilmeıtin shyǵarmyz, bilýimiz de, áste, múmkin emes. Ádebıet degenimiz ne, basyna týǵan bir zamanǵa da tótep bere almady, jurt kitap oqýyn doǵaryp edi, qalamgerdiń toz-tozy shyqty, biraq sonda da, kómektesip álekpiz, qoldaýǵa tyrysamyz, qurmetimiz aıǵaq, qushaǵymyz ashyq, alaıda suraǵymyz kóp, biz ony qalaı túsinip júrmiz.
Álde, ádebıet adamnyń ózi me, joq, qoǵamdyq qatynastardyń aınasy ma, múmkin, saldary shyǵar, dálirek, sebebi me.
Rasynda, biz ádebıettiń ne ekenin bilmeı jazamyz. Bilip jazý da shart emes. Ári jaza almaı júrgenimiz bilmegendikten emes, qoǵamnyń kóńili sýydy, oqyrman kitaptan alystady, ajyrady, endi – tanymaıdy.
Beıtanys oqyrman, biz endi seni mazalamaımyz, jazbaýymyz da múmkin, buryn jazǵan raqat edi, qazir jazbaǵan da baqyt, eshkimge táýeldi emessiń, kózimizdi satyp, kómek izdep júrmeımiz, ónerdi aıtyp órekpigendi de toqtatamyz, biz, jazýshy qaýym, tarıhqa kettik, bu jaqtaǵy tarıhty biz jazyp boldyq, endi o jaqtaǵy tarıh qyzyqtyrady, biraq qaı jolmen, qandaı soqpaqpen ótpekpiz, «qalaı týǵanymyz esimizde joq, qalaı óletinimiz taǵy belgisiz» (German Melvıll, Aleksandr Soljenısyn), «ólim tájirıbesi» kimde bar (Alber Kamıý), pende balasy ólimnen qaımyqpaıdy, beıbaq ómirdi qımaıdy, oıdan sharshadyq, shyǵarmashylyq mehnattan qajydyq, zattaı tozdyq, aıtpaqshy, óner qazany qabyldamaǵanymen, ajaldy moıyndamaǵanymen, tabıǵatyn túsinbegenimen uly (Osıp Mandelshtam).
Meni qazirgi ýaqyt qalyptasyp otyrǵan jaǵdaılar jazýdan da qatty oılandyrady, úreılendiredi, mazalaıdy.
Kóne Mysyrda ataqty adamnyń abyroı-bedelin túsirý maqsatynda qoıylǵan eskertkishine jasaǵan qatelikterin tizip jazyp qoıady eken, taqtaǵa túsken bul jazýlar búgingi zamanǵa deıin jetti, ol beıbaqtar endi bizdiń aldymyzda da masqara boldy.
– «Oqyrman kitaptan alystady» degen alańyńyz, árıne, oryndy. Degenmen, jas urpaqqa, jaqsy kúnderge seneıik.
