Adam ómirindegi eń mańyzdy kezeń – jastyq shaq. Ár adamnyń jaratylysy da, ómiri de áke qany men ananyń aq sútimen bastalyp, boıyna bitken minezimen, alǵan tárbıesimen qalyptasady. Uly Abaı aıtqandaı, Tóken minezi jan qumaryna tán sábı bolyp ómirge keldi. Arda azamat bolyp jetildi.
Kóne zamannan halqymyzda «Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilersiń» deıtin keremet naqyl bar. Sebebi ár adam ómirge kelgen soń óz uıasynan qanattanyp, sosyn ómir jolyna samǵaıdy. Tókenniń bir jasynda ákesi qaıtys bolyp, jastyq shaǵy Ekinshi dúnıejúzilik soǵyspen, odan keıingi qıyn kezeńmen tuspa-tus keldi. Anasynyń, aǵa-apalarynyń qamqorlyǵymen óziniń dańǵyl jolyn tapty. On bes jasqa jetken soń keshki mektepte oqyp, kúndiz júkteýshi, kıno kórsetýshi, taksı júrgizýshisi, avtokólik jóndeýshi-slesar bolyp, on jyldaı ýaqyt ártúrli jumys atqardy.
Jastaıynan úlkenniń tálimdi tárbıesin sanasyna túıdi. О́mir atty úlken jol ústinde qıyndyqqa moıymaýdyń qyr-syryn jete túsindi. Ony ómir erte eseıtti. 1965 jyly Máskeýdegi Búkilodaqtyq polıtehnıkalyq ınstıtýtty bitirip, ınjener-mehanık mamandyǵyna ıe boldy. Sóıtip 1966 jyly Tóken Tanauly «Gýrevvodstroı» tresine qarasty avtobazanyń dırektory bolyp taǵaıyndaldy. Sol kezden bastap, 10 jyl boıy atqarǵan ártúrli qarapaıym jumystan alǵan áseri, jınaqtaǵan tájirıbesi basshylyq laýazymynda kádesine jaraǵany sózsiz.
Bes jyldan keıin, 1971-1975 jyldary Eralydaǵy avtobazanyń dırektory bolyp bekitildi. Sol kezde, 1973 jyly Mańǵystaý túbegi Gýrev oblysynyń quramynan bólinip, derbes oblys retinde qurylǵan edi. Tóken Tanauly 17 jyl, sonyń ishinde 13 jyl boıy oblystyq avtokólik birlestiginiń birinshi basshysy retinde Mańǵystaýdyń iri óndirisin, aýyl sharýashylyǵy men ózge de salasy órkendep, áleýmettik jaǵdaıy damyǵan aımaq bolyp qalyptasýyna mol úles qosty. Ol basqarǵan mekemeler únemi respýblıkamyzda aldyńǵy qatardan kórindi. Mańǵystaý óńirinde iskerligimen, uıymdastyrýshylyǵymen azamattyq tuǵyrǵa kóterilip, Eralıev, Jańaózen aýdandarynyń, Mańǵystaý oblystyq keńesteriniń halyq depýtattyǵyna saılandy. Oblys ortalyǵy – Aqtaý qalasynyń ósip-órkendeýine de zor úlesin qosa bildi.
1988-1994 jyldary Tóken Tanauly Atyraý oblysynyń Jylyoı aýdanyndaǵy «Kólik mehanıkalandyrý» mekemesiniń jáne «Teńizmunaıqurylys» tresiniń bastyǵy bolyp istedi. «Teńiz» munaı ken ornyn ıgerýde laıyqty úlesi bar.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń 1994 jylǵy qazan aıyndaǵy Jarlyǵymen Atyraý oblysynyń ákimi bolyp taǵaıyndaldym. Sol kezde Jylyoı aýdanynyń ákimi basqa jumysqa aýysatyn boldy. Soǵan baılanysty Tóken Tanaulyn aýdanǵa ákim etip taǵaıyndadym.
Tórt jyldan astam aýdannyń ákimi bolyp, Tóken qyrýar jumys atqardy. Ekonomıka, áleýmettik, mádenı jáne jas urpaqty otanshyldyq rýhta tárbıeleý jumysyn jolǵa qoıyp, jaqsy jetistikterge qol jetkizdi. Aýdanda jańa turǵyn úıler, mektep, balabaqshalar, meshit, emhana, kósheler jóndelip, turǵyndar suranysyna ıe bolǵan Aqmeshit kesenesi turǵyzyldy. Budan ózge shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytýda da qyrýar jumysty atqardy.
Jylyoı aýdanynyń ekonomıkasy damyp, óńirden bıýdjetke qomaqty qarjy túsiretin «Teńizshevroıl», ózge de óndiristik mekemelerdiń jumys qarqyny ósti. Ol aýdan turǵyndarynyń áleýmettik ahýalyn jaqsartý úshin mekemelerdiń basshylarymen qoıan-qoltyq eńbek etip, talaı kúrdeli máseleniń oń sheshimin tapqan edi. Al 1998 jyly Tóken Tanauly ákim jumysynan suranyp, bızneske bet burǵysy keletinin bildirdi. Sóıtip «Teńizmunaıqurylys» aksıonerlik qoǵamynyń prezıdenti laýazymyna taǵaıyndaldy. 2007 jyly jańadan uıymdastyrylǵannan TNS-group konserni dırektorlar keńesiniń tóraǵasy boldy. Qazir TNS-group konserni Zańdy tulǵalar birlestiginiń prezıdenti.
Ol jetekshilik etetin TNS-grou konserniniń qazaqstandyq kásiporyndar arasyndaǵy shoqtyǵy bıiktedi. Qazir konsern quramyna bıznestiń túrli salasymen aınalysatyn 11 fırma kiredi. Jumysshylardyń jalpy sany 1,5 myń adamnan asady. Konsernniń bólimsheleri qurylys-montaj, jobalaý-zertteý, jol-qurylys jumystary, avtokólikterdi arnaıy satý jáne servıstik qyzmet kórsetý, munaı ken oryndaryn jaıǵastyrý jáne iske qosý, turmystyq qurylymdardy ázirleý, usta buıymdaryn jasaýǵa, ózge de qyzmet túrlerine mamandanǵan. Sonyń qatarynda «Dına» saýda ortalyǵy da bar. Bul saýda ortalyǵy Atyraý qalasyndaǵy saýda oryndaryn azyq-túlikpen qamtamasyz etetin jetekshi ortalyqqa aınalyp otyr. Túrli jobalarǵa tartylǵan ınvestısııa, jumys oryndarynyń ashylýy, jumysshylarynyń áleýmettik qorǵalýy – mańdaı terdiń jemisi.
Tóken Tanauly kásipkerlikpen aınalysa bastaǵan alǵashqy jyldardan beri bilim, densaýlyq, mádenıet jáne sport salalaryna basa kóńil bólip keledi. Oǵan dálel, Tóken Tanaulynyń qoldaýymen, Atyraý jáne Mańǵystaý óńiriniń ekologııalyq jaǵdaıyn eskere otyryp, Túrkistan oblysy Túlkibas aýdanynyń tabıǵaty jaıly Mashat shatqalynan 7-14 jas aralyǵyndaǵy jasóspirimderge arnalǵan jazǵy emdeý-saýyqtyrý ortalyǵyn ashty. Onyń qoldaýymen ashylǵan «Taǵylym» jekemenshik mektebi Atyraý qalasynyń bilim berý salasyndaǵy tabysy nátıjeli biregeı oqý oryndarynyń birine aınaldy.
TNS-group konserni «Prospekt Medıkal Lımıtd» (Ulybrıtanııa) kompanııasymen birigip, Atyraýda «Prospekt Medıkal – Kaspıan» birikken kásipornyn qurdy. Bul kompanııa Atyraý oblysynda jumys isteıtin «Teńizshevroıl», «Nord Kaspıan Opereıtıng Kompanıı», «Ýordı Parsons Kazahstan», «Flıýor» sekildi iri kompanııalardaǵy sheteldik azamattarǵa medısınalyq qyzmet kórsetedi. Pandemııa kezinde oblys dárigerlerimen birlesken túrli emdeý sharalaryna qatysyp keledi.
Isker basshy, arda azamat Tóken Tanauly – birneshe jyl Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyndaǵy kásipkerler keńesiniń, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń tóralqa múshesi bolǵan, respýblıkaǵa keńinen tanymal kásipker. Onyń kóp jylǵy eseli eńbegi memleket tarapynan joǵary baǵalanyp, «Qurmet», «Parasat», «Barys» ordenderimen marapattaldy. Qoǵamdaǵy qaıratkerlik belsendiligi úshin II dárejeli «Knıaz Danııl Moskovskıı», Táýelsiz elder Dostastyǵynyń «Dostyq juldyzy», eýropa bıznes ortalyǵynyń «Sokrat» ordenderin ıelenip, Halyqaralyq dárejedegi «Keden odaǵy elderiniń Qurmetti azamaty» atandy. Qazaqstannyń «Qurmetti qurylysshysy», «Qurmetti avtotransportshysy», «Qurmetti avtokólikshisi» ataqtaryna ıe boldy. Sondaı-aq Atyraý qalasynyń, Jylyoı, Qaraqııa aýdandarynyń jáne Mańǵystaý oblysynyń qurmetti azamaty atanyp otyr.
HH ǵasyrda dúnıege kelip, keńestik dáýirde tárbıe men bilim alyp, mamandyǵy boıynsha laýazymdy jumystardy adal atqarǵan Tóken elimiz táýelsizdikke ıe bolǵannan soń jańa talapqa saı, naryqtyń zańdaryn jetik ıgerip, aınalasyna shyńdalǵan, isker azamattardy toptastyrdy. Elimizdiń batys óńirinde kásipkerlikti damytyp, myńdaǵan jumys ornyn ashty. Onyń basqarýyndaǵy konsern bıýdjetke qomaqty qarjy quıyp, ınvestısııa tartyp keledi.
Tóken Tanauly – mamandyq pen jar tańdaýda joly bolǵan, qıyndyqqa moıymaý, alǵa umtylý sekildi asyl muratyna jetken azamat. Tamasha jary Dına Esimqyzy ekeýi ulaǵatty urpaq ósirip, nemere súıip, áýlettiń uıytqysy bolyp otyr. Mine, Tókenniń kópshilikke úlgi-ónege bolatyn ómir-jolyn adamnyń taǵdyry ózine baılanysty degen qaǵıdanyń kórinisi deı alamyz. Bul kúnderi seksenniń seńgirine deni saý, aqjarqyn kóńilimen kóterilse de burynǵydaı qaınaǵan jumystyń bel ortasynda júr. О́ıtkeni «Úsh-aq nárse-adamnyń qasıeti: Ystyq qaırat, nurly aqyl, jyly júrek» dep uly Abaı aıtqandaı, kemel jasqa jetken qadirmendi dosymnyń boıyndaǵy osyndaı asyl qasıetterdi búgingi jas urpaq úlgi tutaryna senemin.
Ravıl ShYRDABAEV,
Memleket jáne qoǵam qaıratkeri
