Joǵary oqý ornynyń qabyrǵasynda ashylǵan «Materıaldardy prototıpteý jáne óńdeý» ǵylymı-óndiristik kesheniniń mamandary 3D baspa arqyly tıtan, kobalt-hrom qorytpalarynan ımplant ónimderiniń de túr-túrin jasap júr. Jýyqta olar tis qaptamasyn da modeldep, syzyp, 3D prınter arqyly jonyp kórgen. Alǵashqy synaq retinde shyǵarylǵanymen, bári sátti aıaqtalǵan. Zertteý jumystaryn odan ári jetildirý úshin О́skemen, Almaty, Nur-Sultan qalalaryndaǵy stomatologııalyq ortalyqtarymen de qoıan-qoltyq jumys istese bastaǵan. Tipti О́skemende óndirilgen tis qaptamasyn pasıentterge paıdalanyp ta úlgeripti. Keshenniń ǵylymı qyzmetkeri Baǵdat Azamatovtyń aıtýynsha, tis qaptamasy men abatment súıekke bekimeıtindikten klınıkalyq synaqtan ótpeıdi. Tek ǵana, arnaıy sertıfıkat qajet.
– Stomatologtarmen birlesip jumys istep jatyrmyz. 3D prıntermen tis qaptamasyn jasap kórdik. Ázirshe bári sátti júzege asty. Jumys barysyna toqtalar bolsam, emhanadan pasıenttiń tisiniń ólshemin bizge jiberedi. Munda bizdiń mamandar modelin jasap, basyp shyǵarady. Qaptama kobalt-hromnan lazer kúshimen basylyp shyǵaratyndyqtan ónimde kerneý paıda bolady. Paıda bolǵan kerneý, keri áserin tıgizedi. Sondyqtan kelesi tenologııalyq prosess – termııalyq óńdeý. Bul prosess arnaıy vakýýmdy peshte 11500S ótedi. Keıin tis tehnıgi emalmen qaptap, dárigerge usynady, – dep túsindirdi keshenniń ǵylymı qyzmetkeri Baǵdat Azamatov.
3D prınterde jasalǵan tis qaptamasy, burynǵy quıyp jasaǵan ádisten anaǵurlym sapaly. Usaq-túıek aqaý da bolmaıdy. Ádette, qaptamany qalypqa quıý ádisimen jasaǵanda juqa jerleri synyp ketetin kórinedi. Ony tehnık qaıta óńdep-jóndeıdi. Al zamanaýı qurylǵy bir demde 100 paıyz ólshemge saı etip shyǵarady. Tis qaptamasy ábden daıyn bolǵan soń abatment arqyly súıekte turǵan ımplantqa bekıdi. Atap ótkendeı, abatmentti Baǵdat Azamatov bastaǵan ǵylymı qyzmetkerler aldaǵy ýaqytta jasap kórmek. Tetik óte usaq bolǵandyqtan, jasalý tehnologııasy kúrdeli. Sondyqtan kóp jerlerde jasala bermeıdi. Deıturǵanmen, D.Serikbaev ýnıversıtetiniń qyzmetkerleri nar táýekelge bel býyp, bul iske de kirispek. Olardyń alańsyz jumys isteýine oqý orynnyń rektory Jasulan Shaımardanov jan-jaqty qoldaý kórsetip otyr.
– Álemde tehnologııanyń qaryshtap damyǵan zamanynda tehnıkalyq ǵylymǵa kóńil bólmeske bolmaıdy. Zaman kóshine ilesýimiz kerek. Sondyqtan da oqý ornymyzda ár túrli ǵylymı synaqtar júrgizilip jatyr. Bilikti mamandarymyz jetkilikti. Jastardyń talpynysy da joǵary, – deıdi D.Serikbaev atyndaǵy ýnıversıtettiń rektory J.Shaımardanov.
Aıtqandaı, «Materıaldardy prototıpteý jáne óńdeý» ǵylymı-óndiristik kesheninde ınjener zertteýshi Dmıtrıı Dogatkın, Aqbota Kásenova, Sergeı Rýdenko, Muhametbek Jaqsylyq syndy jastar tynymsyz eńbek etip júr. Zaman kóshinen qalyspaıyq desetinder de solar. Bilikti, bilimdi jastardan quralǵan topqa bas-kóz bolyp, baǵyt-baǵdar berip júrgen ǵylymı qyzmetker Baǵdat Azamattyń eńbegi zor. Bile-bilsek, Qazaqstan boıynsha 3D modeldeý arqyly tis qaptamasyn jasaý О́skemende ǵana bar.
Osy oraıda ǵylymı keshen mamandarymen birge eńbektenip júrgen aldyńǵy qatarly stomatologııa zerthanasyna da bas suǵyp kórdik. Munda da zamanaýı apparattar turǵanymen, ýnıversıtet qabyrǵasyndaǵy qurylǵylardyń qaýqary anaǵurlym joǵary eken. Mamandar solaı desedi.
– Ǵajaıyp stanok tisti ózi-aq jasap beredi. Buıryq berse boldy. Jalpy biz qolǵa alyp jatqan tis tetikteri kóp elderde óndiriledi. Erteńderi «Made in Kazakhstan» dep óndirip jatsaq, nesi jaman?! Ýnıversıtet mamandary tis qaptamasyn jasap jatqandaryn estip qýandym, – deıdi tis emhanasyndaǵy zerthana meńgerýshisi Dmıtrıı Nýshervanov.
Onyń aıtýynsha, 3D prınterde ósirilgen tister pasıentterge salyndy. Artyqshylyǵy, baspa joǵary dáldikte, modelmen sáıkes keltirip jasaıdy. Mehanıkalyq qasıeti de joǵary, sapaly. Bir sózben aıtqanda, adamnyń óz tisindeı.
D.Serikbaev atyndaǵy oqý ornynyń ǵylymı qyzmetkerleri joǵaryda atalǵan jumystardy zertteý retinde jasap jatqandyqtan, eshqandaı aqy suramaıdy. Pasıentter dárigerlermen ǵana eseptesedi. Onyń ústine ýnıversıtettiń maqsaty – ǵylymǵa úles qosý. Sondyqtan jasaǵan ónimderin sata almaıdy. Al Reseıde 3D prınterde ımplant jasaý, tis tetikterin shyǵarý kommersııalyq jolǵa qoıylǵan. Bizde de ónimder naryqqa shyǵatyndaı bolsa, kobalt-hromnyń sertıfıkaty bar, qurylǵylary halyqaralyq standartqa saı.
Shyǵys Qazaqstan oblysy
