– Alma Irgebaıqyzy, bıyl A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı óńirlik ýnıversıtetiniń túlekteri Qazaqstannyń basqa da joǵary oqý oryndaryndaǵydaı úırenshikti memlekettik dıplomdardy emes, atap aıtqanda ózindik úlgidegi dıplomdardy aldy. Osy jańalyqqa oraı elimizdiń joǵary bilim berý salasynda qandaı ózgerister boldy?
– О́zindik úlgidegi dıplomdar – akademııalyq qoǵamdastyqtyń júıeli jumysynyń zańdy nátıjesi. Jáne bul jahandaný jaǵdaıynda erekshe ózektilikke ıe. Túlekterdiń básekege qabilettiligin qamtamasyz etý úshin ár ýnıversıtet óz qyzmetiniń nátıjeleri úshin tolyq jaýapkershilikke ıe bolýy kerek.
Búginde Bilim jáne ǵylym mınıstrligi normatıvtik-quqyqtyq aktilerdi jetildirý deńgeıinde elimizdiń joǵary oqý oryndary úshin akademııalyq, basqarýshylyq jáne qarjylyq derbestikti iske asyrý bóliginde barlyq jaǵdaıdy jasady. Buǵan Úkimettiń 2019 jylǵy 11 qazandaǵy №752 qaýlysy jáne joǵary oqý oryndarynyń kommersııalyq emes aksıonerlik qoǵam mártebesin alýy dálel bola alady. Osylaısha, kásibı bilim berýdiń ulttyq júıesine kadrlardy daıarlaý sapasy úshin árbir joǵary oqý ornynyń jaýapkershiligine kepildik beretin álemdik trendter engizilýde. Aıtpaqshy, jeke úlgidegi ýnıversıtettik dıplomdar da álemdik trendterdiń biri bolyp tabylady. Memlekettik úlgidegi dıplomdar qazir postkeńestik elder men keıbir eýropalyq tájirıbede ǵana qaldy. Álemdegi eń kóp taralǵan joǵary bilim berýdiń anglosaksondyq modeli óz úlgisindegi dıplomdardy qamtıdy. Olardyń qataryna Garvard, Oksford, Sorbonna jáne basqa da kóptegen sheteldik ýnıversıtetter kiredi. Bul másele reseılik bilim berý júıesinde de talqylanýda, olar qazirdiń ózinde Máskeý memlekettik ýnıversıteti, Sankt-Peterbýrg memlekettik ýnıversıteti men Ekonomıka joǵary mektebinde óz dıplomdaryn tapsyrý múmkindigine qol jetkizdi. Kórip otyrǵanymyzdaı, bul máselede bizdiń elimiz kórshilerge qaraǵanda jyldam qımyldady.
Jańa úlgidegi dıplomdar qazaqstandyq joǵary bilim berýdegi básekelestikti jańa deńgeıge kóteredi. Eger A.Baıtursynov atyndaǵy QО́Ý týraly naqty aıtatyn bolsaq, onda biz jańa syn-tegeýrinderge daıynbyz. Bizdiń ýnıversıtet 82 jyl ishinde bilim berý naryǵynda baı tarıh pen dástúrge ǵana emes, sonymen qatar jumys berýshiler tarapynan erekshe qurmetke ıe bolyp keledi. Bizdiń barlyq bilim berý baǵdarlamalarymyzdyń halyqaralyq jáne ulttyq akkredıtasııasy bar, al úshten ekisi «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń reıtınginiń TOP-10 quramyna kiredi. Aıta ketý kerek, keltirilgen qaýlynyń negizinde biz óńirlik ýnıversıtet mártebesin aldyq, bul – bizdiń JOO tarıhyndaǵy jańa kezeń, jańa jospar, sonymen qatar el aldyndaǵy jańa jaýapkershilik.
– Bul jańalyq jalǵan «mamandardyń» paıda bolýyna ákelmeı me? Bul qujattardy qorǵaý deńgeıi qanshalyqty joǵary?
– О́kinishke qaraı, búginde kez kelgen salada eshkim feıkterden saqtandyrylmaǵan. Osyndaı faktilerdi boldyrmaý úshin mınıstrlik deńgeıinde joǵary bilim berý júıesinde naqty is-sharalar qabyldandy. Birinshiden, ár dıplomnyń ózindik sáıkestendirý nómiri bar, ol ulttyq bilim berý derekter bazasymen sınhrondalady. Iаǵnı qajet bolǵan jaǵdaıda onyń túpnusqalyǵyn tez tekserýge bolady. Muny tipti belgili bir ýnıversıtettiń dıplomy bar túlegin óz komandasyna qabyldaıtyn jumys berýshi de jasaı alady. Bul rette qujattyń birneshe qorǵaý dárejesi bar, ol sý belgileri bar arnaıy qaǵazǵa basyp shyǵarylǵan. Al josyqsyz qyzmet kórsetýshiler qoldanystaǵy zańnama aıasynda jaýap beredi. О́z úlgisindegi dıplomdardy qoldan jasaý resmı qujattardy qoldan jasaý bolyp sanalady. Mundaı is-áreket úshin Qylmystyq kodekstiń 385-baby boıynsha jaýapkershilik qarastyrylǵany belgili.
– Jumys berýshiler úshin jańa dıplomdar olardyń túpnusqalyǵyn tanýdyń jańa tetikterin jáne olardyń ıelerimen jumys isteýdiń jańa daǵdylaryn qajet ete me?
– Men ashyq ulttyq bilim berý derekter bazasynda tirkelgen dıplomdardyń túpnusqalyǵyn tekserý qıyn bolmaıdy dep aıttym. Biraq búgingi tańda jumys berýshi úshin eń bastysy – onyń bakalavr nemese magıstr dıplomynyń ıegeri ǵana emes, eń aldymen, qajetti quzyretterdiń tolyq jıyntyǵy bar jaqsy maman: hard skills jáne soft skills. Hard skills – bul tikeleı kásibı mashyqtar, biraq qazir soft skills túleginiń kásibı daǵdylardan tys daǵdylarynyń bolýyna eńbek naryǵynda úlken kóńil bólinýde. Bizdiń zamanymyzdyń shyndyǵy – qazirgi joǵary oqý oryndarynyń túlekterine tolyq qajettilik úshin tek bilim qory jetkiliksiz. Jas jigittiń kásibı daǵdylarǵa ıe bolýy da mańyzdy: ol bir máseleni sheshýmen biriktirilgen komandaǵa tez beıimdeledi, jaýapty jáne tártipti bola alady, bastama men kóshbasshylyq qasıetterdi kórsete alyp, synı turǵydan oılana alady. О́z ýaqytyn tıimdi basqaryp, sendire alady, ana tilin ǵana emes, shyǵarmashylyq ıdeıalardy usynyp, olardy startaptarda júzege asyra alady. Bizdiń barlyq joǵary oqý oryndarymyz jumys berýshige osyndaı úlgidegi dıplom ıegerin usynýǵa daıyn ba?
Jalǵan qarapaıymdylyqsyz men ózimniń QО́Ý úlgisindegi dıplom dál osyndaı túlekti beıneleýge arnalǵan dep aıtamyn. Bizde bilim alýshylar men kásibı jáne kásibı emes daǵdylardy qalyptastyrý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan: jumys berýshilerdiń tikeleı qatysýymen maqsatty praktıkaǵa baǵyttalǵan oqytý, belsendi sheteldik akademııalyq utqyrlyq, qazirgi zamanǵy eksperımenttik baza, oı-órisin keńeıtetin jáne IQ arttyratyn ondaǵan maıner pánderi, konkýrstar men startap-jobalardy súıemeldeý, jastardyń shyǵarmashylyq áleýetin damytý, olardyń sporttyq daıarlyǵy, salaýatty ómir salty úshin tolyq ınfraqurylym, debattyq qozǵalys, volonterlik, KTK... Jáne jastardyń shyǵarmashylyq áleýetin, bizdiń bakalavrlarymyz, magıstrlerimiz, doktorlarymyz tabysty jáne básekege qabiletti bolýyna, eńbek naryǵynda óziniń laıyqty ornyn tabýyna kúsh salatyn bedeldi (tek Qazaqstan ishinde ǵana emes) professorlyq-oqytýshylar quramy.
О́z úlgisindegi dıplomdardy bere otyryp, biz ýnıversıtet brendin qalyptastyramyz. Bizdiń jaǵdaıda A. Baıtursynov atyndaǵy QО́Ý dıplomy – sapa kepili jáne suranysqa ıe túlekter. Mundaı maqsat bizdiń aldymyzǵa Úkimet deńgeıinde qoıylǵan jáne biz ony iske asyrý úshin jumys istep jatyrmyz.
– О́z úlgisindegi dıplom – baspa ónimi…
– ...Iá, árıne, bizdiń jáne bedeldi ýnıversıtettiń bedeldi dıplomy bolýy kerek. Meniń
oıymsha, ol osylaı boldy. Onyń dızaınynda kásipqoılar jumys istedi. Onyń mólsheri standartty memlekettik ólshemmen salystyrǵanda úlken boldy: aıqarma túrinde A-4 formaty bolady. Sondyqtan, eger qalasańyz, ony jeke qujattar jınaǵynda saqtamaı-aq, arnaıy ramkaǵa salyp, álemdik bedeldi fırmalarda ádettegideı jumys ornyna ornalastyrýǵa bolady. Ol sol jerdiń kórki bolatynyna senimdimin.
– Jańa úlgidegi dıplomdardy tapsyrý kezinde qazirgi túlekterge ne aıttyńyz?
– 2021 jylǵy túlekterge arnaǵan sózimde, birinshi kezekte, olar búkil elmen birge Respýblıka Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyn, ekonomıkalyq jáne saıası ıntegrasııanyń mańyzdy shepterin atap ótetin túlekter ekenin atap óttim. Bul úderiske biz maqtan tutatyn jáne jetistikterimizge tańdanatyn kóptegen túlekterimiz úles qosty. Olar bizdiń JOO-da ár jyldary oqydy. Búginde olar – qalyptasqan kásipqoılar, óz isinde tabysty, bedeldi mamandar, álemniń kez kelgen elinde óz ornyn tapqan tamasha suranysqa ıe mamandardy bizdiń QО́Ý elimiz úshin taǵdyrsheshti onjyldyqtarda daıarlaǵandyǵynyń tikeleı dáleli.
Qazir alǵash ret óńirlik mártebesi jańartylǵan ýnıversıtettiń túlekteri QО́Ý-diń óz úlgisindegi dıplomyn aldy. Sonymen qatar olar sapaǵa kepil bolar eńbek naryǵynda erkin básekelestik tanytyp, mańyzdy jáne qyzyqty oqıǵalarǵa, sondaı-aq ómir boıy jańa daǵdylardy, jańa bilimdi alý perspektıvasyna baǵyttalǵan táýelsiz ómirge ótý múmkindigine ıe bola alady.
Bárińizge zor densaýlyq, baqyt, ynta, úlken maqsattar men iri jobalar tileımin! Jeńister men jańa kókjıekter kóbeıe bersin! Mahabbat, sáttilik jáne óz kúshine sený sizderdiń senimdi serikterińiz bolsyn!
Áńgimelesken
Nurqanat QULABAI,
«Egemen Qazaqstan»
