Osy kúni eshteńege tańǵalmaıtyn da, tańǵaldyrmaıtyn da bolyp bara jatqan sekildimiz. Tipti, boıymyzdy nemkettilik, nemquraılylyq, boıkúıezdik, selqostyq, e, deı salatyn bir sumdyqtar bılep alǵan tárizdi. Osy taıaý kúnderi teledıdardan úsh beıkúná balany bireýdiń aýlasyna ákelip, jalańaıaq, jalańbas, kishisin sómkeniń ishine salyp tastap ketkeni týraly sıýjet kórsetti.
Osy kúni eshteńege tańǵalmaıtyn da, tańǵaldyrmaıtyn da bolyp bara jatqan sekildimiz. Tipti, boıymyzdy nemkettilik, nemquraılylyq, boıkúıezdik, selqostyq, e, deı salatyn bir sumdyqtar bılep alǵan tárizdi. Osy taıaý kúnderi teledıdardan úsh beıkúná balany bireýdiń aýlasyna ákelip, jalańaıaq, jalańbas, kishisin sómkeniń ishine salyp tastap ketkeni týraly sıýjet kórsetti. Úsheýi de úrip aýyzǵa salǵandaı ul men qyz eken. Attary ádemi qoıylǵan: Keremet – úsh jasta, Mıras – eki jasta, Káýsar – segiz aılyq. Qarap otyrǵanda, júregiń qan jylaıdy, súıegiń syrqyraıdy. Osyndaı kúıge qalaı tústi eken? Ne sebep boldy eken? Adamnyń kinási óz aldyna, qoǵam kináratsyz ba?
Biz keıde osyndaı qatygezdikti aıtqanda, sebebine kóz jumyp, bári jaqsy degendi jeleýletip, saldaryna júginemiz. Abaı aıtady: «Keseldi túıin sheshilse» dep. Shynynda, jat qylyq, keseldi túıindi sózbuıdaǵa salyp, sheshe almaǵandyǵymyzdan bolyp otyr ma? Baılyǵy men ataǵy álemdi tamsandyrǵan Qazaq elinde mundaı betke shirkeý qylyqtardyń aıdy qoıyp, keıde kún saıyn qaıtalana beretini nelikten eken? Biz el bolyp, jurt bolyp osyny oılastyra alyp otyrmyz ba? Qazaq jer kólemi jaǵynan álemde 9-oryn alady dep maqtanamyz. Al halqynyń sany boıynsha tizimde 62-bolyp turmyz. О́tken ǵasyrdyń basynda «Álhamdılla, alty mıllıonbyz!» dedik. Jańa ǵasyrdyń basynda 11 mıllıonǵa jettik deımiz. Bes mıllıon qazaq syrtta júr. Kórshimiz, ózbek týystar bir kezderi bizden az edi. Osy kúnderi 30 mıllıonǵa shyǵyp, shirep tur. Ǵalym Ázimbaı Ǵalı «Tabıǵı ósim orta deńgeıde, bul bolashaqta ultqa qaýip» degen ýájdi alǵa tartady. Al biz sol qaýipten qorǵanýdyń ornyna, perishte urpaqty qor qylyp jatyrmyz. Osyndaı keleńsiz jaılardy, ult rýhyn jasytar sumdyqtardy estigende, basylymdardan oqyǵanda ne bolyp barady, ne bolyp baramyz, qatygezdik, qaıyrymsyzdyq qazaqqa qaıdan keldi, qandaı juqsyzdardan juqty deısiń de, Abaıǵa bas qoıasyń. Danyshpan aqyn: «Qaınaıdy qanyń, ashıdy janyń, minezderin kórgende» deıdi. Ulttyń boıyndaǵy rýhsyz minezdi, namyssyzdyqty ózgege kól, ózimizge shól bola qalatyn keıpimizdi kórgende, uly aqyn osylaı degen-aý, shamasy? El bolǵan tusta mundaı jat minezden arylmasaq, erteń beıkúná, aq ulpa kinásiz urpaqtyń nalasyna qalarymyz anyq. «Bala týǵanda aq qaǵazdaı bolyp taza týady, onyń ústine shımaqty qalaı salsań, qaǵaz betine solaı túsedi, bala tárbıesi de sol sııaqty, óziń qalaı tárbıeleseń, ol da solaı tárbıelenedi» dese fransýz Jan-Jak Rýsso, «Kópshilikti adamshylyqqa tárbıeleý úshin jas býyndy jaqsylap tárbıeleý kerek», deıdi qazaq Muhtar Áýezov. Osyǵan qazaq jurty den qoısa, namysyn janysa, rýhsyzdyqtan arylsa, ul-qyzy mynandaı taǵdyr taýqymetin tartpasy anyq.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan».
